Kaynaklarda fıkhî yönüne dikkat çekilen muhaddisler: Hicrî ilk iki asır Basra örneği
Muhaddithun highlighted for their fiqh aspects in the sources: The case of Basra in the first two centuries of the hijrah
- Tez No: 1006836
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadis, Hadith
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, hicrî ilk iki asır özelinde kaynaklarda fıkhî yönlerine dikkat çekilen Basralı muhaddisler tetkik konusu edilmiş ve öncelikle hadis rivâyetiyle ilgilenen 680 isme ulaşılmıştır. Söz konusu isimlerden metodumuz gereği 67'si tarafımızdan muhaddis kategorisinde değerlendirilmiş, bunlardan 27'si ise fıkıhla iştigal eden muhaddis olarak tespit edilmiştir. Fıkıhla iştigal ettiği belirtilen bu muhaddisler hakkında kullanılan“fakih”ifadesiyle geleneğimizdeki bilinen anlamıyla ekol oluşturmuş/mezhep sahibi“fakihler”değil, hadis naklinin yanı sıra aynı zamanda hadisleri anlama gayreti içinde olan, fetvâ veren hatta aralarında resmen kadılık görevi üstlenen“fakihler”kastedilmiştir. Bu durumun bir istisnası olarak sadece Osman el-Bettî usul ve yöntemiyle ekol sahibi bir fakih olarak görülebilir.“Hadisçiler eczacı, fakihler ise doktordur”şeklindeki ifade yanında ehl-i re'yin, muhaddislerin fıkıh bilmediğine yönelik iddiaları ve bazı muhaddislerin“Biz sadece râviyiz, fakih değiliz”tarzındaki söylemleri muhaddislerin hadislerin nakli ile yetinip fıkhı ile ilgilenmedikleri gibi bir algıya yol açabilir. Bu çalışmada -mezkûr anlayışın aksine- belli bir kesim muhaddisin hadis naklinin yanı sıra hadisin fıkhı ile de ilgilendikleri; hadislerden hareketle fetvâ verdikleri, fıkhî görüş beyan ettikleri ve hadisleri anlama gayreti bağlamında rivâyetleri belli başlı konularla ilişkilendirme faaliyetinde bulundukları (tasnîf), hicrî ilk iki asırda Basra'da yaşayan 27 muhaddis-fakih özelinde ortaya konulmuştur. Netice olarak muhaddislerin sadece nakilde bulunduğu, hadislerin fıkhını anlamaya yönelik gayretlerinin olmadığına dair iddilaların, ilgili dönemde yaşayan Basralı 27 muhaddis-fakih için geçerli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Tez, bu yönüyle hicrî ilk iki asır özelinde fıkhî yönüne dikkat çekilen Basralı muhaddisler bağlamında hadis-fıkıh ilişkisi (fıkhü'l-hadîs) açısından bazı katkılar sunmayı hedeflemiştir.
Özet (Çeviri)
In this study, Basran traditionists whose juridical inclinations were emphasized in the sources pertaining to the first two centuries of the Hijri calendar are examined. Initially, 680 individuals engaged in the transmission of hadith were identified. Among these, 67 were classified as muhaddiths according to the methodological criteria of this research, and 27 of them were determined to have engaged in juridical activity. The term faqih used in reference to these individuals does not denote jurists who established legal schools or became recognized as the founders of madhhabs in the conventional sense. Rather, it refers to those who, in addition to transmitting hadith, exerted effort to understand them, issued legal opinions (fatwas), and, in some cases, even served officially as judges (qadis). The only exception is Osman al-Batti, who may be considered a jurist of methodological depth and the founder of a distinct legal approach. Alongside the well-known dictum,“Traditionists are like pharmacists, whereas jurists are like physicians,”the accusations made by the adherents of ahl al-ra'y-that the muhaddithun lacked expertise in jurisprudence-and the statements of some traditionists such as“We are merely transmitters, not jurists”may give the impression that traditionists confined themselves to transmission and did not concern themselves with the juridical dimensions of hadith. Contrary to this perception, the present study demonstrates-through the example of twenty-seven Basran scholar-traditionists who lived during the first two Hijri centuries-that a certain group of muhaddithun not only transmitted hadith but also engaged with their juridical implications: they issued fatwas based on hadith reports, expressed juridical opinions, and related narrations to specific subject areas within the broader effort to understand hadith (classification and thematic arrangement). The study concludes that the claim that muhaddithun merely transmitted hadith without striving to comprehend their juridical significance does not hold true for the twenty-seven Basran scholar-traditionists examined. In this respect, the thesis aims to contribute to the discussion of the relationship between hadith and jurisprudence (fiqh al-hadith) by focusing on Basran muhaddithun whose juridical tendencies are highlighted in the sources of the first two Hijri centuries.
Benzer Tezler
- Molla Gürânî ve fıkıh düşüncesi
Molla Gurani and his views on Islamic jurisprudence
AZİZE NUR AKYASAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYHAN AK
- Sütre ile ilgili hadislerin tahlili
An analysis of hadiths concerning the sutrah
HASAN HÜSEYİN GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMET ALİ ASAR
- Bedr er-Reşîd'in Elfâz-ı küfür risalesi bağlamında tekfir problemi
The problem of takfir in the context of al-Badr al-Rashîd's treatise on Elfâz al-kufr
TUĞBA ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET MEKİN KANDEMİR
- İslâm hukuku açısından cinnet hali ve hükümlere etkisi
Başlık çevirisi yok
SEBAHAT UZUNLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinKocaeli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN OKUR
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN