Revisiting Islamic feminism's concepts and methods: The socio-historical context and premises of female hermeneutics
İslamî feminizmin kavram ve yöntemlerini yeniden düşünmek: Kadın hermenötiğinin sosyo-tarihsel bağlamı ve ön kabulleri
- Tez No: 1006906
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HEBA RAOUF EZZAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: İslami Feminizm, Feminist Tefsir, Söylem Analizi, Hermenötik, Bilgi Sosyolojisi, Islamic Feminism, Feminist Exegesis, Discourse Analysis, Hermeneutics, Sociology of Knowledge
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Medeniyetler İttifakı Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kadın meselelerine dair küresel söylem, çoğu zaman kaçınılmaz olarak“feminizm”in normatif sınırları içerisinde çerçevelenmektedir. Bu çerçevelemeye karşılık olarak, köklerini feminizmden değil İslam'dan aldığını vurgulayan ve inanca dayalı, küresel, entelektüel ve aktivist bir hareket olmayı amaçlayan bir İslami söylem dalgası ortaya çıkmıştır. Sonradan“İslami Feminizm”olarak adlandırılan bu hareket, İslami bir paradigma içerisinden teoloji, tarih ve toplumsal aktivizmle etkileşime giren karmaşık ve tartışmalı bir alan oluşturmaktadır. Bu tez, İslami Feminizmin söylemsel yapısını, onun teolojik, sosyo-tarihsel ve metodolojik temellerini inceleyerek araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışma, İslam'da toplumsal cinsiyetin yeniden düşünülmesine farklı ama kesişen katkılar sunan üç önemli isim—Amina Wadud, Asma Barlas ve Aysha Hidayatullah—üzerine odaklanmaktadır. Bu isimlerin çalışmalarında öne çıkan ortak temalar arasında, kadınların hem kamusal hem de özel alanlarda ontolojik eşitliği, İslami hukuk gelenekleri içinde ataerkil etkiyle şekillenmiş hukuk yorumlarının tarihsel koşulluluğu ve kadın merkezli bir inanç hermenötiğinin geliştirilmesi yer almaktadır. Bu tekrarlayan önermeler, İslami Feminist düşüncenin söylemsel çekirdeğini oluşturmakta ve bu araştırmanın odak noktasını teşkil etmektedir. Bu tez, yalnızca teolojik analize dayanmak ya da mevcut yerli eleştirileri tekrar etmek yerine, İslami Feminizmin büyük ölçüde ifade edildiği ve kurumsallaştığı, özellikle küresel akademik ve aktivist ağların şekillendirdiği diasporik bağlamlarda gelişen İngilizce söylemin teorik araçlarıyla bilinçli bir biçimde etkileşime girmektedir. Michel Foucault'nun söylem teorisi ve Karl Mannheim'ın bilgi sosyolojisinden yararlanılarak, İslami Feminizmin yalnızca bir dizi teolojik argüman olarak değil, bilgi rejimleri ve modernite koşulları tarafından şekillendirilmiş tarihsel olarak konumlanmış bir bilgi projesi olarak nasıl ortaya çıktığı eleştirel biçimde incelenmektedir. Çalışma, İslami Feminizmin, hem İslami ilim geleneğinin kalıcı mirasını hem de güncel küresel kaygıların meşruiyetini gözeten, cinsiyetsiz bir mercekten yeniden değerlendirilmesini önermektedir.
Özet (Çeviri)
The global discourse on women's issues is often inescapably framed within the normative boundaries of“feminism.”In response to this framing, a wave of Islamic discourse has emerged, positioning itself as originally rooted in Islam rather than in feminism, and aspiring to be a faith-based, global, intellectual, and activist movement. This movement, eventually labelled Islamic Feminism, constitutes a complex and contested field of engagement with theology, history, and social activism from within an Islamic paradigm. This thesis aims to explore the discursive architecture of Islamic Feminism by examining its theological, socio-historical, and methodological foundations. It focuses on the scholarship of three key figures—Amina Wadud, Asma Barlas, and Aysha Hidayatullah—whose writings offer diverse yet intersecting contributions to the rethinking of gender in Islam. Central themes across their work include the ontological equality of women in both public and private spheres, the historical contingency of patriarchally-inflected jurisprudence within Islamic legal traditions, and the development of a female-centered hermeneutics of faith. These recurring premises form the discursive core of Islamic Feminist reasoning and serve as the focal point of this inquiry. Rather than relying solely on theological analysis or replicating existing indigenous critiques, this thesis deliberately engages with the theoretical tools of Anglophone discourse, where Islamic Feminism was both largely articulated and institutionalized, especially in diasporic contexts shaped by global academic and activist networks. Informed by Michel Foucault's discourse theory and Karl Mannheim's sociology of knowledge, the thesis critically explores how Islamic Feminism emerges not merely as a set of theological arguments, but as a historically situated knowledge project shaped by regimes of knowledge and conditions of modernity. The study concludes by proposing a re-examination of Islamic Feminism through an ungendered lens, seeking a balance that honors both the enduring legacy of Islamic scholasticism and the legitimacy of contemporary global concerns.
Benzer Tezler
- Türkiye'deki dindar feministlerin toplumsal cinsiyet hakkındaki görüşleri
The opinions of religious feminists about gender in Türkiye
TUĞBA ŞAHİN
- A Muslim feminist NGO in Turkey: The case of Havle Women Association
Türkiye'de Müslüman feminist bir STK: Havle Kadın Derneği örneği
ZEYNEP ÖNAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Siyasal Bilimlerİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALEV ÇINAR
- Mehmed Emin Üsküdârî'nin“Şerhu Mebhasi'l-İlm min Şerhi'l-Akâid”isimli risalesinin tahkik, tercüme ve tahlili
The critical edition, translation and analysis of Sharḥ Mabhath al-ʿIlm min Sharḥ al-ʿAqāʾid by Mehmed Emīn al-Uskudārī
MEHMET ZAHİT SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİKMET YAMAN
- Günümüz Cezayir İbâzîliği
Contemporary Algerian Ibadiyya
MURAT ÖNDER
Doktora
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DOĞAN KAPLAN
- Aydınlı Visâlî'nin şiirlerinde sözvarlığı
Vocabulary of Aydınlı Visâlî's poems
ATALAY VARDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜSLÜM YILMAZ