Nahiv ilminin Mısır'daki tarihî gelişimi
The historical development of Arabic grammar (nahw) in Egypt
- Tez No: 1006964
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EZZAT ASSAYYEDAHMAD
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Mısır'daki Arap nahvinin tarihsel ve metodolojik gelişimini bütüncül bir perspektifle ele alarak, Mısır'ın nahiv ilmi içerisinde tali bir merkez değil; Basra ve Kûfe mirasını özümseyip yeniden üreten etkin ve kurucu bir ilmî havza olduğunu ortaya koymaktadır. İslâm fetihleriyle birlikte Arapça'nın din, ilim ve idarî dil hâline gelmesi, Mısır'da nahvin sistematik biçimde öğretilmesini zorunlu kılmış; büyük camiler ve özellikle Ezher, bu ilmin kurumsallaşmasını ve sürekliliğini sağlayan temel yapılar olmuştur. Emevîlerden Osmanlılara uzanan uzun tarihsel süreçte nahiv öğretiminin kesintisiz biçimde devam ettiği, değişimin ise daha çok yöntem ve sunum tarzında gerçekleştiği tespit edilmiştir. Mısır nahiv geleneğinin uzlaştırıcı karakteri, semâʿ ile kıyâsı birlikte ele alan yaklaşımı ve Kur'ân ile kıraatleri temel referans kabul etmesi, ekolün ayırt edici yönleri arasında yer almaktadır. Mısır nahiv ekolünün oluşumunu, metodolojik bağımsızlığını ve bölgesel-uluslararası etkilerini dilsel, kurumsal ve entelektüel boyutlarıyla ele almaktadır. Fetih öncesinde Mısır'da Kıptîce, Grekçe ve diğer dillerin egemen olduğu; Arapça'nın kullanım alanının sınırlı kaldığı ortaya konulmuştur. İslâm fetihleriyle birlikte Arapça'nın dinî, idarî ve ilmî bir dil hâline gelmesi süreci analiz edilmiştir. Kur'ân ve kıraat temelli erken dil öğretimi, divan sistemi, Fustat'taki ilmî halkalar ve Emevî reformlarının dilin toplumsal yaygınlaşmasına etkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca harekeleme, i'câm sistemleri ve nahvin ilk teşekkül safhaları ele alınmıştır. Nahvin Emevî döneminde ortaya çıkışı, öğretim kaynakları, metodolojik özellikleri ve Kur'ân ile kıraatlere dayalı delillendirme anlayışı incelenmişti. Tolunoğulları, İhşîdîler ve Fâtımîler dönemlerinde eğitim yapıları ve Ezher'in kuruluşu ile nahvin kurumsallaşma süreci ele alınmıştır. Eyyûbî ve Memlûk dönemlerinde ilmî yoğunlaşma, Osmanlı döneminde ise şerh ve hâşiye geleneği analiz edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the historical and methodological development of Arabic grammar (naḥw) in Egypt from a comprehensive perspective, demonstrating that Egypt was not a secondary or marginal center in the history of grammar, but rather an active and formative intellectual milieu that absorbed and rearticulated the Basran and Kufan traditions. With the Islamic conquests, Arabic became the language of religion, scholarship, and administration, which necessitated the systematic teaching of grammar in Egypt. Major mosques and, most notably, al-Azhar played a central role in the institutionalization and continuity of grammatical studies. The research shows that grammatical instruction in Egypt continued uninterrupted from the Umayyad period through the Ottoman era, with transformations occurring primarily in pedagogical methods and modes of presentation rather than in foundational principles. The conciliatory character of the Egyptian grammatical tradition-particularly its integration of samāʿ (linguistic transmission) and qiyās (analogy), alongside its reliance on the Qurʾān and Qurʾānic readings as primary sources of evidence-emerges as one of its defining features. It analyzes the formation of the Egyptian grammatical school, its methodological independence, and its regional and international influence from linguistic, institutional, and intellectual perspectives. The study demonstrates that prior to the Islamic conquest, Coptic, Greek, and other languages predominated in Egypt, while the use of Arabic was limited. With the Islamic conquests, the process by which Arabic became a religious, administrative, and scholarly language is analyzed. Early Qurʾān- and qirāʾāt-based language instruction, the dīwān system, scholarly circles in Fusṭāṭ, and the impact of Umayyad reforms on the social diffusion of Arabic are examined. In addition, the development of vowelization (ḥarakāt), diacritical marking (iʿjām), and the initial stages of the formation of grammatical studies are discussed. The emergence of grammar during the Umayyad period, its sources of instruction, methodological characteristics, and its reliance on the Qurʾān and qirāʾāt as evidentiary foundations are analyzed. The educational structures of the Ṭūlūnid, Ikhshīdid, and Fāṭimid periods, together with the establishment of al-Azhar and the process of institutionalization of grammatical studies, are examined. Scholarly consolidation in the Ayyubid and Mamluk periods, and the tradition of commentaries (sharḥ) and glosses (ḥāshiya) in the Ottoman period, are also analyzed.
Benzer Tezler
- تفسير مجمع الحكم لإبراهيم بن محمد بن عيسى الميموني (ت.1079/1488) دراسةً وتحقيقاً للوحات (1-30)
İbrahim b. Muhammed b. İsa el- Meymûnî'nin (ö.1079/1488) Mecmeu'l-Hikem isimli tefsirinin tahlil ve tahkik (1-30 varaklar arası) / Tafsir Majma' al-Hikam by Ibrahim bin Muhammad bin Isa al-Maimoni (d. 1079/1488), study and investigation of papers(Between 1-30 leaes)
YAHYA ABDULLAH DHAIBAN AL-OGAIDI
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL KILIÇ
- İbnu'l-Hâcib'in el-Kâfiye adlı eseri İle Birgivî'nin İzhâru'l-Esrâr adlı eserinin metot açısından karşılaştırılması
Comparison Of İbnu'l-Hâcib's Work Named el-Kâfiye and Birgivî's work named İzhâru'l-Esrâr In Terms of the method
ELİF ZAHİDE BÜYÜKSIRIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP DİKİCİ
- Ebu Hayyan El-Edülüsü'nin En-Nükat El Hisan ala Maani'l Kuran adlı eserinin edisiyon kritiği
Edition critigue of“witty epigrams on the Meanings of Quran ”by Abu Hayyan Al-Andulusi
MUHAMAT İDRİSSA
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
BiyografiMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİHAT TEMEL
- الوقف و الابتداء في القران الكريم جمع و دراسة نقديّة
El-Vakfu ve'l-İbtida fi'l-Kur'ani'l-Kerim Cem'un ve Dirasetün Nakdiyyetün
TAQWA HATEM TAHA
Yüksek Lisans
Arapça
2015
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN AYDIN
- Ahmed el-Hâşimî ve el-Kavâidü'l-Esâsiyye Li'l-Lugati'l-Arabiyye adlı eseri
Ahmad al-Hashimî and his work“al-Qawaid al-asasiyya li'l-Lughat Al-'arabiyya”
MUSTAFA MUKADDER İNCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DilbilimAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YASİN PİŞGİN