İlkokul fen bilimleri öğretim programlarının sağlık okuryazarlığı açısından karşılaştırmalı incelenmesi
A comparative examination of primary school science curricula in terms of health literacy
- Tez No: 1007074
- Danışmanlar: PROF. DR. RABİA SARIKAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de ilkokul düzeyinde uygulanan 2011 Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı, 2013 ve 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programları ile 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programını sağlık okuryazarlığı açısından karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu araştırma nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman analizi modeliyle yürütülmüştür. Çalışmanın veri kaynağını Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan resmî öğretim programı dokümanları oluşturmaktadır. Verilerin analizinde, önceden belirlenmiş kuramsal çerçeve doğrultusunda yönlendirilmiş içerik analizi kullanılmıştır. Kodlama süreci, önceden belirlenmiş sağlık okuryazarlığı kuramsal çerçevesi doğrultusunda yürütülmüş ve resmi öğretim programı dokümanları Bowen (2009)'ın tanımladığı doküman analizi ilkelerine uygun biçimde incelenmiştir. Veriler, sağlık okuryazarlığı literatüründe yaygın olarak kabul edilen altı temel boyut (bilgiye ulaşma ve anlama, bilgiyi değerlendirme, günlük yaşama aktarma, karar alma ve problem çözme, iletişim ve iş birliği, tutum ve davranış) çerçevesinde geliştirilen doküman inceleme formu aracılığıyla toplanmış ve analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, sağlık okuryazarlığının öğretim programlarında zaman içerisinde gelişim gösterdiğini ortaya koymaktadır. 2011 programında, sağlık okuryazarlığının ağırlıklı olarak bilgi ve farkındalık düzeyinde ele alındığı; bireysel sorumluluk (f=7), güvenli yaşam ve öz koruma (f=11) ile kapsayıcılık ve erişim (f=2) boyutlarının sınırlı kaldığı belirlenmiştir. 2013 programında sağlıklı yaşam bilincine (f=22) yönelik içeriklerin arttığı ancak içeriklerin çoğunlukla bilgi temelli düzeyde yapılandırıldığı görülürken; bireysel sorumluluk (f=5) ile kapsayıcılık ve erişim (f=2) temalarının sınırlı düzeyde ele alındığı saptanmıştır. 2018 programında ise sağlıklı yaşam bilinci(f=28), bilimsel süreç becerileri(f=17), güvenli yaşam ve öz koruma (f=15) ile çevre ve toplum sağlığı (f=15) temalarının frekans değerleriyle öne çıkması programda sağlık okuryazarlığının bilgi temelli düzeyden davranış geliştirmeye yönelik bir yapıya evrildiğini ortaya koymaktadır. 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Öğretim Programının sağlık okuryazarlığını bilgi, beceri, tutum ve değer boyutlarını bütünleştiren çağdaş ve bütüncül bir yaklaşımla ele aldığı; sağlıklı yaşam bilinci (f=33), bireysel sorumluluk(f=26), çevre ve toplum sağlığı (f=21) temalarının güçlü biçimde vurgulandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, sağlık okuryazarlığının programlarda bağımsız bir okuryazarlık alanı olarak açık biçimde tanımlanmadığı, kapsayıcılık ve erişilebilirlik boyutlarının ise geliştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu araştırma fen bilimleri öğretim programlarında sağlık okuryazarlığının zaman içerisinde güçlendiğini ortaya koymakla birlikte; eleştirel sağlık okuryazarlığı, ölçme ve değerlendirme süreçleri ile kapsayıcı uygulamaların daha açık, sistematik ve sürdürülebilir bir biçimde yapılandırılması gerektiğine işaret etmektedir. Elde edilen bulguların, öğretim programlarının geliştirilmesine, eğitim politikalarının şekillendirilmesine ve ilgili alanyazına katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to comparatively examine the 2011 Science and Technology Curriculum, the 2013 and 2018 Science Curricula, and the 2024 Türkiye Century Education Model Science Curriculum implemented at the primary school level in Türkiye in terms of health literacy. The study was conducted using a descriptive document analysis within the framework of a qualitative research approach. The data source of the study consists of official curriculum documents published by the Ministry of National Education. The data were collected and analyzed using a document analysis form developed based on six core dimensions of health literacy widely recognized in the literature: accessing and understanding information, evaluating information, applying information to daily life, decision-making and problem-solving, communication and collaboration, and attitudes and behaviors. The findings indicate that health literacy has shown progressive development in science curricula over time. In the 2011 curriculum, health literacy was primarily addressed at the level of knowledge and awareness, while dimensions related to behavior development, critical thinking, and inclusivity remained limited. In the 2013 curriculum, content related to healthy living, environmental health, and safe living increased; however, this content was largely structured at an information-based level. In the 2018 curriculum, health literacy was addressed more systematically in relation to scientific process skills, connections to daily life, and behavior development. The 2024 Türkiye Century Education Model Science Curriculum adopts a contemporary and holistic approach to health literacy by integrating knowledge, skills, attitudes, and values, with a strong emphasis on healthy living awareness, individual responsibility, and environmental and community health. Nevertheless, health literacy is not explicitly defined as an independent literacy domain within the curricula, and the dimensions of inclusivity and accessibility require further development. In conclusion, this study demonstrates that health literacy has been increasingly strengthened in science curricula over time; however, it also highlights the need for more explicit, systematic, and sustainable structuring of critical health literacy, assessment and evaluation processes, and inclusive practices. The findings are expected to contribute to curriculum development efforts, educational policymaking, and the relevant literature.
Benzer Tezler
- İlkokul fen bilimleri dersi resmi öğretim programlarının gıda okuryazarlığı kavramı açısından incelenmesi
Determining the food literacy concept in primary school scienceofficial curricula
DİLAN TANRIVERDİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜNKAR KORKMAZ
- İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitiminin Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanan öğretim programlarına entegrasyonun incelenmesi
Examining the integration of occupational health and safety education into curriculum published by The Ministry of national education
ÖMER KARABULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAğrı İbrahim Çeçen Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR BAYKAN
- Endüstri meslek lisesi müdürlerinin yeterlikleri
Başlık çevirisi yok
MUSA GÜRSEL
Doktora
Türkçe
1989
Eğitim ve ÖğretimSelçuk ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. NİYAZİ KARASAR
- İlkokul ve ortaokul öğretim programlarında ölüm olgusunun yeri
The place of the phenomenon of death in elementary and secondary school curricula
ZEYNEP FUNDA SONBUL
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAŞİT ÇELİK