İlköğretim okuma kitaplarındaki Sahaca (Yakutça) öykülerin bilişsel gelişim kuramı ve metindilbilim bağlamında analizi
An analysis of Sakha (Yakut) stories in primary school reading books within the framework of cognitive development theory and text linguistics
- Tez No: 1007575
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET FATİH KİRİŞÇİOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Bilişsel gelişim, Yakut Türkçesi, Yakutça, Cognitive development, Yakut language
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Saha (Yakut) çocuk edebiyatı ürünleri üzerine yapılan dil incelemelerinin yetersizliği probleminden yola çıkar. Çalışmanın amacı somut işlemler dönemindeki çocuklara yönelik hazırlanmış Sahaca metinleri çocukların bilişsel gelişimine uygunluğu açısından incelemektir. Çalışmanın evreni Saha Cumhuriyeti (Yakutistan) ilköğretim (1-4. sınıflar) düzeyindeki 6 resmî okuma kitabıdır. Çalışmanın örneklemi bu kitaplarda yer alan 52 öyküdür. Çalışma, Sahaca öykülerde kullanılan dilin ve sunum ortamının çocukların bilişsel gelişim seviyesine uygun olduğu ve sınıf düzeyi arttıkça öykülerin aşamalı bir gelişim gösterdiği hipotezine dayanmaktadır. Çalışmada Piaget'nin bilişsel gelişim kuramının ilkeleri ve yaklaşımı ile metindilbilimsel analiz yöntemi sentezlenerek dil bilgisel verilerin metinsel ve psikolojik yönünü bütüncül bir şekilde analiz etmeyi, bulguları eğitici ve gelişimsel işlevleri açısından yorumlamayı mümkün kılan ve“metin-bilişsel inceleme yöntemi”olarak adlandırılan özgün bir inceleme yöntemi önerilmiştir. Metindilbilim yaklaşım ve yöntemlerinin benimsenmesinin nedeni metindilbilim kapsamında ortaya konan metinsellik ölçütlerinin bilişsel gelişim kuramı açısından analiz değeri taşıyan faktörlerin bütüncül bir dil bilimsel analizini mümkün kılmasıdır. Bu doğrultuda metinler bağdaşıklık, tutarlılık ve yan metinsellik (metinlerarasılık) niteliklerine göre analiz edilmiş, elde edilen bulgular bilişsel gelişim kuramına göre değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonuçları, ilköğretim (1-4. sınıflar) düzeyindeki okuma kitaplarında yer alan Sahaca öykülerin hem konu ve ana kahramanlar hem de bağdaşıklık, tutarlılık, yan metinsellik niteliklerine göre somut işlemler dönemindeki çocuğun bilişsel gelişimi açısından uygun ve destekleyici olduğunu, ancak bununla birlikte gözden geçirilmesi gereken bazı olumsuz istisnalar barındırdığını ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
This study stems from the problem of insufficient linguistic analysis of Sakha (Yakut) children's literature. The aim of the study is to examine Sakha texts prepared for children in the concrete operations stage in terms of their suitability for children's cognitive development. The research universe consists of the six official primary school reading books (grades 1-4) in the Sakha Republic (Yakutia), and the sample includes 52 stories from these books. The study is based on the hypothesis that the language and presentation of Sakha stories are appropriate for children's cognitive development levels, and that the stories demonstrate gradual improvement as grade levels increase. This study proposes“text-cognitive analysis,”combining Piaget's theory with text-linguistic analysis to examine grammatical data and its educational and developmental functions. Text-linguistic approaches were adopted because textuality standards allow an integrated analysis of factors relevant to Piaget's cognitive development theory. The texts were analyzed for cohesion, coherence, and paratextuality (intertextuality), and the findings were evaluated according to Piaget's cognitive development theory. The results of the study revealed that the Sakha stories included in the reading books at the primary school (grades 1-4) are suitable and supportive for the cognitive development of children in the concrete operational stage in terms of both subject matter and main characters, as well as cohesion, coherence, and paratextuality qualities, but that they also contain some negative exceptions that need to be reviewed.
Benzer Tezler
- İlköğretim birinci sınıf Türkçe kitaplarındaki görsel okuma etkinlikleri ile ilgili öğretmen görüşleri
Teacher opinions about visual reading activities in the Turkish books of the first class students in primary school
GİZEM GÜLDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Eğitim ve ÖğretimUşak Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EROL DURAN
- İlköğretim sekizinci sınıf Türkçe ders kitaplarındaki okuma metinlerine göstergebilimsel bağlamda bir yaklaşım denemesi
An approach to reading texts of eighth grade Turkish coursebooks in a semiotic context
EFE SIDDIK TEKİNARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimKırıkkale ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT YİĞİT
- İlköğretim 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki serbest okuma metinlerinde yer alan alıntı sözcüklerin incelenmesi
Analysis of quotedvocabulariesfromfree reading texts in 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish language textbooks
MUHAMED KARAKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN KAAN YALÇIN
- İlköğretim ikinci sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metin sonu sorularının, Türkçe öğretim programında amaçlanan davranış ve açıklamalara uygunluk derecesi
The Extent to which post-questions of reading passages in primary education secondary grade Turkish textbooks comply with the behaviours and explanations aimed in Turkish teaching syllabus
AYŞE SEVİL AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiTürkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEDAT SEVER
- İlköğretim dördüncü ve beşinci sınıf Türkçe ders kitaplarında okuma türlerinin uygulamaları
Primary types of applications for the fourth and fifth grade reading Turkish textbook
SEÇKİN FADİME SAKARYALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Eğitim ve ÖğretimUşak Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSA ÇİFCİ