Kur'ân-ı Kerîm ve tarih verileri bağlamında Zülkarneyn kıssasının tahlili
An analysis of the narrative of Dhul-qarnayn in the context of the Qur'an and history data
- Tez No: 1007673
- Danışmanlar: PROF. DR. HİDAYET AYDAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tezimizde Kur'ân-ı Kerîm'in Kehf Suresi 83–98. âyetlerinde anlatılan Zülkarneyn kıssasının tefsir, tarih ve arkeoloji verileri bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Erken dönem müfessirlerin önemli bir kısmı Zülkarneyn'i Büyük İskender ile özdeşleştirme eğiliminde olmuşlardır. Buna karşılık modern dönemde Ebu'l-Kelâm Âzâd ve Ebu'l-Âlâ el-Mevdûdî gibi araştırmacılar, tarihsel ve ahlâkî gerekçelerle bu şahsiyetin Ahameniş İmparatorluğu'nun kurucusu Büyük Kiroş (M.Ö. 600 – 530) olabileceği görüşünü savunmuşlardır. Kur'ân-ı Kerîm'de Zülkarneyn'in doğu ve batı yönlerinde gerçekleştirdiği seyahatlerden söz edilmesi, Büyük Kiroş'un Medya, Lidya ve Babil gibi bölgelere düzenlediği askerî harekâtlarla tarihsel paralellik arz etmektedir. Nitekim bu hükümdarın batıdaki en önemli seferlerinden biri, günümüzde Manisa ilinin Salihli ilçesinin sınırları içinde bulunan ve Lidya Krallığı'nın başkenti olan Sardes üzerine gerçekleştirilmiştir. Büyük Kiroş bu şehri hakimiyeti altına aldıktan sonra Sardes'te yaşayan Yahudilere Filistin'e dönerek mabedi yeniden inşa etme izni vermiş ve farklı inanç topluluklarına dinî özgürlük tanımıştır. Âyette geçen“Güneş'in battığı yere varınca, onu siyah balçıklı bir su gözesinde batar (gibi) buldu.”ifadesi ise jeolojik ve coğrafî özellikleri bakımından Ege Denizi havzası ve özellikle Sardes çevresiyle ilişkilendirilmektedir. Bölgenin alüvyonlu ve balçıklı zemin yapısı, tarihsel dönemde meydana gelen volkanik ve sismik faaliyetler ile deprem sonrası yüzeyde biriken çamurumsu sıvı oluşumları, Sardes'in M.Ö. 500'lü yıllarda Ege Denizi'ne kıyısı olan bir şehir olması, söz konusu tasvirle bağdaştırılabilecek doğal şartlar olarak değerlendirilmektedir. Bunun yanında müfessirlerimizin bir kısmı kıssada zikredilen Ye'cüc ve Me'cüc kavimleri ile onlara karşı inşa edilen seddin, Orta Asya bozkırlarında yaşayan ve göç yolları sınırlandırılmak istenen Türkî topluluklar ve onlara karşı inşa edilmiş bir sed olabileceğini ileri sürmektedir. Söz konusu seddin, Çinli bir seyyah olan Xuanzang ve İspanyol vakanüvis Ruy González de Clavijo'nun Mâverâünnehir bölgesinde Semarkand'da, ağaçsız, iki yüksek dağ silsilesi arasında uzanan son derece dar ve sarp bir yolda tasvir ettiği“Demir Kapı”nın olduğu kanaatine varılmıştır.
Özet (Çeviri)
The aim of this thesis is to examine the narrative of Dhul-Qarnayn, as presented in verses 83–98 of Surah al-Kahf in the Qur'an, within the framework of tafsir, historical, and archaeological data. A significant portion of early exegetes tended to identify Dhul-Qarnayn with Alexander the Great. In contrast, in the modern period, scholars such as Abu'l-Kalam Azad and Abu'l-A'la al-Mawdudi have argued—on historical and moral grounds—that this figure may have been Cyrus the Great (c. 600–530 BCE), the founder of the Achaemenid Empire. The Qur'anic account of Dhul-Qarnayn's journeys to the east and the west shows historical parallels with the military campaigns of Cyrus the Great in regions such as Media, Lydia, and Babylon. Indeed, one of his most significant western expeditions was directed against Sardis, the capital of the Lydian Kingdom, located within the borders of present-day Salihli district of Manisa province. After bringing this city under his control, Cyrus the Great granted the Jews living in Sardis permission to return to Palestine and rebuild the Temple, and he allowed religious freedom to various communities. The verse stating,“When he reached the place where the sun sets, he found it setting in a muddy spring (or a dark, turbid body of water),”is associated—due to its geological and geographical features—with the Aegean basin, particularly the region around Sardis. The area's alluvial and muddy soil structure, historical volcanic and seismic activity, and the formation of mud-like liquid accumulations on the surface following earthquakes, as well as the fact that Sardis was a coastal city on the Aegean Sea in the 6th century BCE, are considered natural conditions that may correspond to this description. In addition, some of our exegetes have suggested that the peoples of Gog and Magog mentioned in the narrative, along with the barrier constructed against them, may correspond to Turkic communities inhabiting the Central Asian steppes, whose migratory routes were intended to be restricted by such a structure. It has been concluded that the aforementioned barrier corresponds to the“Iron Gate”described by the Chinese traveler Xuanzang and the Spanish chronicler Ruy González de Clavijo as a very narrow and rugged passage, devoid of vegetation, stretching between two high mountain ranges in the Transoxiana region near Samarkand.
Benzer Tezler
- İlgili Kur'ân ayetleri bağlamında dünya ve ahiret hayatında zaman
Time concept at worldly life and hereafter in the context of related Quran's verses
YASEMİN KÖKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VELİ KAYHAN
- Kur'ân-ı Kerîm tilâvetinde İstanbul tavrı ve tarihi arka planı
The attitude of Istanbul in the theology of the Qur'ân al-Kerîm and historical background
MEHMET ÇOLAKOĞLU
Doktora
Türkçe
2025
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA KARA
- Kur'ân'ı Kerîm'deki Ceza Hukukuyla İlgili Hükümlerin Hukuk Antropolojisi Açısından İncelenmesi
An Analysis of Criminal Law Provisions in the Qur'an in Terms of Legal Anthropology
ENES TÜRKOĞLU
Doktora
Türkçe
2026
AntropolojiHitit ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERHAT KOCA
- Lokman suresinin Arap dili ve belağatı açısından incelenmesi
An analysis of the surah Lokman in terms of Arabic language and rhetoric
TUBA ÇOBAN ALİBRAHİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiArap Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET TEKİN
- Yûsuf Sûresinde sosyal gruplar
Social groups in Surah Yusuf
MEHMET YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT KAYA