Geri Dön

Turmağambet İztilevulı'nın hayatı ve eserleri

Life and works of the Turmağambet Iztilevuli

PDF İndir

  1. Tez No: 1007851
  2. Yazar: EMİNE DOĞANER
  3. Danışmanlar: PROF. DR. İSMET ÇETİN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Eğitim ve Öğretim, Turkish Language and Literature, Education and Training
  6. Anahtar Kelimeler: Edebiyat eğitimi, Kazak edebiyatı, Türk edebiyatı, Literature education, Kazakh literature, Turkish literature
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Gazi Üniversitesi
  10. Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, Kazak halk şairi ve eğitimci Turmağambet İztilevulı'nın (1882–1939) hayatını, entelektüel oluşumunu ve edebî mirasını Türk dili ve edebiyatı eğitimi perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. 9 Temmuz 1882'de Türkistan eyaleti Sırderya bölgesi Kazalı ilçesinde Aktaylak'ta (günümüzde Akmescit/Karmakşı) doğan İztilevulı, ilköğrenimini geleneksel usulde mahalle mektebinde tamamlamış; ardından Buhara'daki Mir-Arab Medresesi'nde ve 1899'dan itibaren Kökeldaş Medresesi'nde eğitim görmüştür. Medrese döneminde Sadreddin Aynî'den aldığı derslerin şairin düşünce dünyası ve edebî yönelimleri üzerindeki etkisi, tez kapsamında özellikle değerlendirilmiştir. Eğitimini tamamladıktan sonra memleketine dönerek öğretmenlik ve mollalık yapan İztilevulı, Sovyet döneminde millî benliği savunan aydınlara yönelen baskılar çerçevesinde“halk düşmanı”suçlamasıyla tutuklanmış; hayatının bir bölümünü hapishane ve yargılama süreçleri arasında geçirmiştir. Buna karşın, doğumunun 55. yılı ve şairliğinin 40. yılı münasebetiyle Sovyetler Birliği Bilim Akademisi'nin talebi üzerine Firdevsî'nin Şehnâme adlı eserini Farsçadan Kazak Türkçesine çevirmesi, şairin ilmî-edebî kapasitesini görünür kılan bir dönüm noktası olmuştur. Çeviri kamuoyunda ilgi görmüş ve resmî çevrelerce ödüllendirilmiştir. Çalışmada, İztilevulı'nın geleneksel halk şairliği çizgisini sürdürürken günlük yaşam gözlemlerini, toplumsal problemleri ve çözüm önerilerini şiir diliyle işlediği; ahlaki öğüt ve eğitim vurgusunu güçlü biçimde öne çıkardığı ortaya konulmaktadır. Ayrıca şairin Türkiye Türkçesinden aktarmaları ile efsane, kıssa ve masal malzemesini manzum anlatıya dönüştürme pratiği, dil ve edebiyat öğretimi açısından metinlerin işlevsel değerini artıran unsurlar olarak ele alınmıştır. Bu çalışma, Turmağambet İztilevulı'nın biyografik ve edebî birikimini eğitim odaklı bir çerçevede sistematik biçimde değerlendirerek hem Türk dünyası edebiyat araştırmalarına hem de Türkçe öğretimi literatürüne katkı sunmayı hedeflemektedir.

Özet (Çeviri)

This study aims to examine the life, intellectual formation, and literary legacy of the Kazakh folk poet and educator Turmağambet Iztilevulı (1882–1939) from the perspective of Turkish language and literature education. Born on 9 July 1882 in Aktaylak in the Kazalı district of the Syr Darya region of the Turkestan Governorate (present-day Akmescit/Karmakşı), Iztilevulı completed his primary education at a traditional neighborhood school (mahalle mektebi); he then continued his studies at the Mir-Arab Madrasa in Bukhara and, from 1899 onward, received education at the Kökeldaş Madrasa. Within the scope of the dissertation, particular attention is devoted to assessing the influence of the lessons he received from Sadriddin Ayni during his madrasa years on the poet's intellectual world and literary orientations. After completing his education, Iztilevulı returned to his homeland and worked as a teacher and a mullah; during the Soviet period, within the framework of pressures directed at intellectuals who defended national identity, he was arrested on the charge of being an“enemy of the people”and spent part of his life between prison and judicial proceedings. Nevertheless, on the occasion of the 55th anniversary of his birth and the 40th anniversary of his poetic career, his translation of Ferdowsi's Shāhnāmeh from Persian into Kazakh Turkish at the request of the Academy of Sciences of the Soviet Union constituted a turning point that made the poet's scholarly and literary capacity visible. The translation attracted public interest and was rewarded by official circles. The study demonstrates that, while maintaining the tradition of folk poetry, Iztilevulı addressed his observations of everyday life, social problems, and proposed solutions in poetic form, and foregrounded moral counsel and an educational emphasis with particular strength. Moreover, the poet's renderings from Turkey Turkish and his practice of transforming legends, religious tales, and folktales into verse narratives are considered as elements that enhance the functional value of these texts in terms of language and literature education. By systematically evaluating Turmağambet Iztilevulı's biographical and literary corpus within an education-oriented framework, this study seeks to contribute both to Turkic world literary studies and to the literature on Turkish language education.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    820875

    Kаzаk şairlerin mаnzum еsеrlеrіndе dіnі vе itіkаdі görüşlеrі (XX. yy. Sovyеt Dönеmі)

    Rеlіgіous аnd thеologіcаl vіеws of Kаzаkh poets іn thеіr works of vеrsе (XX. cеntury Sovіеt Pеrіod)

    SERİZHAN ISSAKUL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    DinBursa Uludağ Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MEHMET ÇELENK

Geri Dön