Coğrafi bilgi sistemi (CBS) ve sleuth yöntemi kullanarak kentsel büyümenin geleceğe yönelik modellenmesi: Şanlıurfa örneği
Future modeli̇ng of urban growth usi̇ng geographi̇c informati̇on system (GIS) and sleuth method: The case of Şanliurfa
- Tez No: 1008011
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FRED BARIŞ ERNST
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Harita mühendisliği, Map engineering
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentler, sosyal, ekonomik ve fiziksel dinamiklerin birleşimiyle gelişen karmaşık ve devingen organizmalardır. Hızla ilerleyen kentleşme süreci, şehirlerin dışa doğru genişlemesini tetikleyerek açık ve doğal çevreler üzerinde ciddi baskı oluşturmakta ve bu da kentsel yönetim ile planlamanın önemini ortaya koymaktadır. Kentleşmenin itici güçleri ve etkileri, farklı disiplinleri ve hem zamansal hem de mekânsal ölçekleri kapsadığından, bu olgunun anlaşılması ve modellenmesi karmaşık bir meseledir. Kentsel büyüme eğilimlerinin ve arazi kullanımı değişikliklerinin doğru planlanması için bu örüntüler hakkında güvenilir bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Kentsel Büyüme Modelleme tarihi 1950'lere uzanmakla birlikte, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve mekânsal verilerin yaygınlaşmasıyla birlikte 1990'lardan itibaren güçlü bir ivme kazanmıştır. Özellikle CBS, kentsel evrimin analizi için yeni ufuklar açan belirli modellerin uygulanmasına olanak tanımaktadır. Bu modeller arasında, Hücresel Otomat (HO) tabanlı simülasyon modellerinden biri olan SLEUTH Modeli, kentsel büyüme ve bunun planlama politikaları üzerindeki etkilerini anlamada en yaygın kullanılan araçlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Clarke tarafından geliştirilen SLEUTH, kentsel alanların genişlemesini ve bu genişlemenin çevresel etkilerini modellemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, Şanlıurfa Merkez özelinde, 1984-2022 yılları arasındaki alan kullanım değişimlerini belirlemek, alternatif senaryolar ile 2050 yılı için alan kullanım değişimini tahmin etmek ve bu süreçlerin sürdürülebilir arazi kullanım önerilerine temel oluşturmasını sağlamak amacıyla CBS, Uzaktan Algılama (UA) teknikleri ve SLEUTH Modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, 1985-2025 yıllarını kapsayan altı farklı döneme ait Landsat uydu görüntüleri ile kentleşmenin mekânsal örüntüsü ortaya konmuştur. SLEUTH modelinin girdileri olarak eğim, arazi kullanımı/örtüsü, hariç tutulan alanlar, kentsel alanlar, ulaşım, tepe gölgesi ve afet risk alanları ile kamu politikaları kullanılmıştır. Çok Kriterli Karar Analizi kapsamında Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemiyle parametreler ağırlıklandırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, SLEUTH modelinin geçmiş büyüme eğilimlerini başarıyla yansıttığını ve gelecek için güvenilir tahminler sunabildiğini göstermiştir. Bu bulgular ışığında önerilen model, şehir planlamasında alternatif kentleşme senaryolarının değerlendirilmesi için etkili bir karar destek aracı olarak kullanılabilir ve elde edilen bilgiler, bölgedeki sürdürülebilir arazi yönetimi politikalarına önemli katkılarda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Cities are complex and dynamic organisms that evolve through the synergy of social, economic, and physical dynamics. The rapidly advancing urbanization process triggers the outward expansion of cities, placing significant pressure on open and natural environments, thereby highlighting the critical importance of urban management and planning. Since the drivers and impacts of urbanization encompass diverse disciplines across both temporal and spatial scales, understanding and modeling this phenomenon remains a complex issue. Accurate planning for urban growth trends and land-use changes necessitates reliable information regarding these underlying patterns. The history of Urban Growth Modeling dates back to the 1950s, but it gained strong momentum from the 1990s onward, particularly with the widespread availability of Geographic Information Systems (GIS) and spatial data. GIS has specifically enabled the application of certain models, opening new horizons for the analysis of urban evolution. Among these models, the Cellular Automata (CA)-based simulation model, the SLEUTH Model, stands out as one of the most widely used tools for understanding urban growth and its impacts on planning policies. Developed by Clarke, SLEUTH aims to simulate the expansion of urban areas and model the resultant environmental consequences of this growth. This study was conducted using GIS, Remote Sensing (RS) techniques, and the SLEUTH Model to determine the land-use changes in Central Şanlıurfa between 1984 and 2022, forecast land-use changes for 2050 using alternative scenarios, and provide a basis for sustainable land-use recommendations. The spatial pattern of urbanization in Şanlıurfa was determined using Landsat satellite images corresponding to six different periods spanning the years 1985–2025. The input layers for the SLEUTH model included slope, land use/land cover, excluded areas, urban areas, transportation, hill shade, and were further augmented by disaster risk areas and public policies affecting the city's urbanization. The Analytical Hierarchy Process (AHP) method within the scope of Multi-Criteria Decision Analysis was applied to weight the parameters. The results demonstrate that the SLEUTH model successfully reflected past growth trends when calibrated at different spatial resolutions and is capable of providing reliable future predictions. In light of these findings, the proposed model can be used as an effective decision support tool for evaluating alternative urbanization scenarios in city planning, and the derived information contributes significantly to sustainable land management policies in the region.
Benzer Tezler
- Coğrafi bilgi sistemi (CBS) kullanarak kentsel büyümenin geleceğe yönelik modellenmesi: Konya ili örneği
Modeling the future of urban growth using geographic information system: The case of Konya
CEREN YAĞCI
Doktora
Türkçe
2020
Jeodezi ve FotogrametriKonya Teknik ÜniversitesiHarita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH İŞCAN
- Coğrafi bilgi sistemi (CBS) yazılımlarında olması gereken temel özellikler ve yaygın olarak kullanılan CBS yazılımlarının karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
FAZIL KARAKAPICI
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolGazi ÜniversitesiBilgisayar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HASAN H. ÖNDER
- Coğrafi bilgi sistemi (CBS) yardımı ile taşınmaz değer haritalarının oluşturulması ve Eskişehir örneği
Creating real estate assets maps with the help of geographical information system (GIS) and the case of Eskişehir
SELÇUK ÜNLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Jeodezi ve FotogrametriSelçuk ÜniversitesiHarita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ ERDİ
- Coğrafi bilgi sistemi (CBS) metodolojisinin Karadağ (Karaman) ve yakın çevresinin fiziki coğrafyasına uygulanması
The application of geographic information system (GIS) methodology on the physical geography of the Karadağ (Karaman) and surrounding
FEDAİ ERKOCAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
CoğrafyaNecmettin Erbakan ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN PINAR
- Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) kullanılarak en uygun kırsal yerleşim alanlarının belirlenmesi ve ekolojik köy tasarımı: Erzincan ili örneği
Determination of the most appropriate rural settlements using Geographical Information System (GIS) and ecological village design: Erzincan province case
DENİZ KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Jeodezi ve FotogrametriKonya Teknik ÜniversitesiHarita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH İŞCAN