Yabancılara Türkçe Öğretiminde Öğretici Konuşmasının Etkileşimsel Özellikleri
Interactional Features of Teacher Talk in Teaching Turkish to Foreigners
- Tez No: 1008180
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dil eğitimi, Eğitici eğitimi, Language education, Trainer training
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yabancılara Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Yabancılara Türkçe Öğretimi (YTÖ) bağlamında A1 (başlangıç) ve C1 (ileri) düzeylerinde öğretici konuşmasının etkileşimsel özelliklerini incelemeyi ve öğreticilerin bu söylem uygulamalarına ilişkin öz değerlendirmelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel durum çalışması deseninde yürütülen araştırmada, Türkiye'de bir devlet üniversitesinde faaliyet yürüten TÖMER'de görevli ve her iki düzeyde ders veren beş öğreticinin sınıf içi etkileşimleri gözlemlenmiş; gözlemler ve uyarılmış geri çağırma görüşmeleri yoluyla elde edilen toplam 860 dakikalık ses kaydı analiz edilmiştir. Sınıf verileri, Walsh (2006) tarafından geliştirilen Öğretici Konuşmasının Öz Değerlendirme (ÖKÖD) çerçevesi kullanılarak betimsel olarak çözümlenmiş; görüşme verileri tematik analiziyle temalandırılmış ve bulgular üçgenleme yoluyla desteklenmiştir. Bulgular, öğretici konuşmasının A1'den C1'e doğru biçim odaklı ve öğretici kontrollü etkileşimden, anlam odaklı ve diyalojik biçimde ortaklaşa inşa edilen iletişime doğru gelişimsel bir dönüşüm sergilediğini göstermektedir. A1 düzeyinde doğrudan düzeltme, gösterim soruları, kısa bekleme süreleri, öğretici yankısı ve yapılandırılmış B-Y-G dizileri baskınken; C1 düzeyinde göndergesel sorular, içerik odaklı geri bildirim, uzatılmış bekleme süresi, seçici yankılama ve öğrenici merkezli öz düzeltme daha işlevsel bir biçimde öne çıkmaktadır. Benzer biçimde yapı iskelesi, başlangıç düzeyinde açık ve kuralcı destek yoluyla, ileri düzeyde ise örtük ve stratejik yönlendirmelerle uygulanmaktadır. ÖKÖD bağlamlarının kullanımı da yeterlilik düzeylerine göre farklılaşmış; A1'de Beceri ve Sistemler ile Yönetim Bağlamı baskınlaşırken, C1'de Sınıf Bağlamı ve Materyal Bağlamlarının daha esnek ve amaç odaklı biçimde kullanıldığı görülmüştür. Uyarılmış geri çağırma görüşmeleri, öğreticilerin etkileşimi dil öğreniminin gerçekleştiği temel mekanizma olarak gördüklerini; öğretici konuşmasını pedagojik olduğu kadar duygusal ve ilişkisel bir araç olarak da değerlendirdiklerini ortaya koymuştur. ÖKÖD çerçevesi, öğreticilerin sezgisel uygulamalarını görünür kılarak yansıtıcı farkındalığı artırmış; aşırı öğretici kontrolü, sınırlı bekleme süresi ve öğrenici katılımını kısıtlayan söylem alışkanlıkları gibi gelişime açık alanların belirlenmesine katkı sağlamıştır. Bu çalışma, ÖKÖD çerçevesini YTÖ bağlamına uygulayarak öğretici konuşmasının düzeye ve bağlama duyarlı, pedagojik olarak uyarlanabilir doğasına ilişkin yerel ve veriye dayalı içgörüler sunmaktadır. Bulgular, etkileşimsel farkındalığı merkeze alan, yansıtıcı ve duygusal açıdan duyarlı öğretici eğitimi programlarının YTÖ alanında önemli bir gereksinim olduğunu göstermekte ve öğretici konuşmasının bilinçli, esnek ve öğrenici merkezli bir uzmanlık alanı olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler Öğretici konuşması, Yabancılara Türkçe Öğretimi (YTÖ), sınıf içi etkileşim, etkileşimsel özellikler, ÖKÖD çerçevesi, öz değerlendirme.
Özet (Çeviri)
This study investigates the interactional features of teacher talk in Teaching Turkish to Foreigners (TTF) classrooms at two proficiency levels, A1 (beginner) and C1 (advanced), and explores teachers' self-evaluations of their own classroom discourse practices. Adopting a qualitative case study design, the research was conducted with five teachers working at a TÖMER in Türkiye who taught at both proficiency levels. Classroom interaction data were collected through systematic observations and stimulated recall interviews, yielding a total of 860 minutes of audio recordings. Classroom discourse was analyzed descriptively using Walsh's (2006) Self-Evaluation of Teacher Talk (SETT) framework, while interview data were subjected to content analysis. Triangulation across data sources was employed to enhance the trustworthiness of the findings. The findings reveal a clear developmental shift in teacher talk from form-focused, teacher-controlled interaction at the A1 level toward meaning-focused, dialogic, and jointly constructed communication at the C1 level. At the beginner level, interaction is predominantly characterized by direct correction, display questions, short wait-time, teacher echo, and tightly structured B-Y-G sequences. In contrast, advanced-level classrooms display increased use of referential questions, content-focused feedback, extended wait-time, selective echoing, and learner-initiated self-repair. Similarly, scaffolding practices evolve from explicit and rule-based support at A1 to more implicit and strategic guidance at C1. The distribution and use of SETT modes also vary by proficiency level, with the Skills and Systems and Managerial modes dominating at A1, while the Classroom Context and Material modes are employed more flexibly and purposefully at C1. Stimulated recall interviews indicate that teachers conceptualize interaction as the primary mechanism through which language learning occurs and view teacher talk not only as a pedagogical tool but also as an emotional and relational resource. Engagement with the SETT framework increased teachers' reflective awareness by making intuitive practices visible and by highlighting areas for development, such as excessive teacher control, limited wait-time, and interactional routines that constrain learner participation. By applying the SETT framework to the TTFL context, this study provides locally grounded, data-driven insights into the proficiency-sensitive, context-dependent, and pedagogically adaptive nature of teacher talk. The findings underscore the need for reflective, interaction-focused, and emotionally responsive teacher education in TTF and suggest that teacher talk should be conceptualized as a dynamic professional expertise rather than a routine instructional practice. Key Words Teacher talk, Teaching Turkish to Foreigners, classroom interaction, interactional features, SETT framework, self-evaluation
Benzer Tezler
- Yabancılara Türkçe öğretiminde A1-A2 düzeyi öğrencilerinin yazılı anlatım hatalarının çözümlenmesi
An analysis of written expression errors of A1–A2 level learners in teaching Turkish to foreigners
ESRAA WAHID EMAM SAYED
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DilbilimKocaeli ÜniversitesiYabancılara Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. DİLEK FİDAN
- Söylem belirleyicilerinin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde B1-B2 seviyelerinde kullanımı
The use of discourse markers in teaching Turkish as a foreign language at B1-B2 levels
GÖNÜL ÖZKOLLARGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimBartın ÜniversitesiYabancılara Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADRİ KURAM
- Hazırlıksız konuşma becerisinin B1 seviyesinde kazandırılmasına yönelik yaratıcı drama temelli bir süreç önerisi
A creative based process proposal about the gain of unprepared speaking skill i̇n the B1 level
ÖZNUR KOCABAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
ÖĞR. GÖR. BAŞAK UYSAL
- Yabancı dil olarak Arapça öğretiminde etkin öğrenim stratejilerine dayalı nahiv öğretimi: Model ve işlevsellik
Effectiveness of a program based on active learning strategies in comprehending Arabic grammar for speakers of other languages in low beginner level (A1) as a model
HASSAN SAID YOUSSEF
Doktora
Türkçe
2023
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SULTAN ŞİMŞEK
- İran'da yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
Teaching Turkish as a foreign language in Iran
UMUT BAŞAR
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURETTİN DEMİR