Avangard tiyatroda oyunculuk yöntemleri/teknikleri
Acting methods/techniques in avant-garde theatre
- Tez No: 1008192
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜNYAMİN AYDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, avangard tiyatroda oyunculuk anlayışının geçirdiği dönüşümü kuramsal bir çerçevede incelemeyi ve farklı oyunculuk yöntemlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Avangard tiyatro, 20. yüzyılın başlarından itibaren geleneksel dramatik tiyatronun temsil merkezli yapısına karşı gelişmiş; oyuncunun sahnedeki konumunu, beden kullanımını ve seyirciyle kurduğu ilişkiyi yeniden tanımlamıştır. Bu bağlamda oyunculuk, yalnızca teknik bir beceri olarak değil, bedensel, zihinsel ve varoluşsal boyutları içeren bir sahne pratiği olarak ele alınmaktadır. Çalışmada öncelikle avangard kavramının tarihsel arka planı, modernizmle ilişkisi ve avangard sanatın temel ilkeleri incelenmiştir. Bu doğrultuda avangard tiyatronun ortaya çıkışı ele alınmış; Fütürizm, Dadaizm, Sürrealizm, Ekspresyonizm ve Absürd tiyatro gibi 20. yüzyıl akımlarının tiyatro estetiği ve anlatı yapısı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Temsil krizinin ortaya çıkışı, metnin merkezden uzaklaştırılması ve izleyici–performans ilişkisinin dönüşümü çalışmanın temel tartışma alanları arasında yer almaktadır. Avangard tiyatroda oyunculuğun dönüşümü, geleneksel oyunculuk anlayışından kopuş, bedenin merkezî konumu ve eylem temelli sahneleme anlayışı çerçevesinde ele alınmıştır. Oyunculuk sürecinde beden, zihin ve eylem arasındaki ilişki; psiko-fizik bütünlük, enerji, ritim ve mekân kavramları üzerinden incelenmiştir. Ayrıca oyuncunun seyirciyle kurduğu yeni ilişki biçimleri ile temsil karşıtlığı, bedensel risk alma, doğaçlama ve farklı bedensel kullanım biçimleri gibi avangard oyunculuğun temel özellikleri değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında Antonin Artaud'nun Vahşet Tiyatrosu, Jerzy Grotowski'nin Yoksul Tiyatrosu, Vsevolod Meyerhold'un biyomekanik oyunculuğu, Eugenio Barba'nın Tiyatro Antropolojisi yaklaşımı ve Tadeusz Kantor'un nesne-oyunculuk anlayışı ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bunun yanı sıra Butoh, postdramatik beden ve hibrit performans teknikleri gibi çağdaş yaklaşımlar ele alınarak avangard tiyatronun günümüz oyunculuk pratikleri üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur. Araştırmada farklı oyunculuk yöntemleri; zihinsel yaklaşımlar, bedensel teknikler, eylem–dürtü–motivasyon ilişkisi, mekân kullanımı, seyirciyle kurulan ilişki ve performansın ontolojisi gibi ölçütler çerçevesinde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, avangard oyunculuğun tek bir yöntemle sınırlandırılamayacağını; farklı yaklaşımların ortak bir temsil karşıtlığına sahip olmakla birlikte oyunculuğu farklı bedensel ve düşünsel düzlemlerde ele aldığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, avangard tiyatronun oyunculuğu metin merkezli yapıdan uzaklaştırarak beden ve sahnedeki varoluş hâlini merkeze alan bir anlayış geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca oyunculuk eğitimine yönelik öneriler sunulmuş ve ekler bölümünde yer alan uygulamalar aracılığıyla kuramsal bilgi ile sahne pratiği arasında bağlantı kurulması hedeflenmiştir. Bu yönüyle çalışma, avangard tiyatro ve oyunculuk alanında yapılacak gelecekteki araştırmalar için kuramsal ve uygulamalı bir zemin sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the transformation of acting in avant-garde theatre within a theoretical framework and provides a comparative evaluation of different acting methods. Avant-garde theatre emerged in the early twentieth century as a reaction against the representation-oriented structure of traditional dramatic theatre, redefining the actor's position on stage, the use of the body, and the relationship between performer and spectator. In this context, acting is approached not merely as a technical skill but as a performative practice encompassing bodily, mental, and existential dimensions. The study first addresses the historical background of the avant-garde, its relationship with modernism, and the fundamental principles of avant-garde art. It further examines the emergence of avant-garde theatre and analyzes major twentieth-century movements such as Futurism, Dadaism, Surrealism, Expressionism, and Absurd Theatre in terms of their impact on theatrical aesthetics and narrative structures. Key issues such as the crisis of representation, the decentering of the dramatic text, and the transformation of the spectator–performance relationship are discussed. The transformation of acting is analyzed through the shift away from traditional acting conventions toward a body-centered and action-based performance approach. The relationship between body, mind, and action is explored through concepts such as psychophysical unity, energy, rhythm, and spatial awareness. In addition, new forms of actor–spectator interaction and key characteristics of avant-garde acting—including anti-representational approaches, bodily risk-taking, and improvisation—are examined. The study also investigates major acting approaches developed within avant-garde theatre, including Antonin Artaud's Theatre of Cruelty, Jerzy Grotowski's Poor Theatre, Vsevolod Meyerhold's biomechanical acting, Eugenio Barba's Theatre Anthropology, and Tadeusz Kantor's object-based acting. Contemporary practices such as Butoh, postdramatic embodiment, and hybrid performance techniques are also discussed to demonstrate the influence of avant-garde theatre on current acting practices. Furthermore, different acting methods are comparatively analyzed based on criteria such as mental approaches, bodily techniques, the relationship between action, impulse, and motivation, spatial usage, actor–spectator relations, and the ontology of performance. The findings indicate that avant-garde acting cannot be confined to a single method; rather, it consists of diverse approaches that share a common resistance to representation while operating across different bodily and conceptual frameworks. In conclusion, the study demonstrates that avant-garde theatre shifts acting away from text-centered structures toward an understanding that foregrounds the body and the actor's presence on stage. It also offers suggestions for actor training and aims to bridge theory and practice through applied examples. In this respect, the study provides a comprehensive foundation for future research in avant-garde theatre and acting.
Benzer Tezler
- Günümüz oyunculuk teknikleri bağlamında Commedia dell'Arte ve Carlo Gozzi'ye yeniden bakmak
Reviewing Commedia dell'Arte and Carlo Gozzi according to today's acting methods
İBRAHİM GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMİH ÇELENK
- Heiner Müller'in son dönem tiyatro metinlerinde konvansiyonel tiyatroya ait yapı unsurlarının kırılış biçimleri
Breakdown forms of conventional theater building elements in Heiner Müller's latest theater texts
SELENA DEMİRLİ DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıBahçeşehir ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDİ ÇETİN
- DOGVİLLE FİLMİNİN AVANGARD GÖSTERGELERİ ÜZERİNDEN SİNEMA VE TİYATRO İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ
AN ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP BETWEEN CINEMA AND THEATRE THROUGH THE AVANT-GARDE INDICATORS OF THE MOVIE DOGVILLE
MUHAMMED ÇAKAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sahne ve Görüntü SanatlarıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. FUNDA ÖZŞENER
- 20. yüzyıl Türk tiyatrosunun yönetmen odaklı dönüşümünün incelenmesi
Examination director-oriented transformation of Turkish theater in 20th
KORAY KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sahne ve Görüntü SanatlarıHaliç ÜniversitesiTiyatro Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN ÇETİN
- 20. yüzyıl tiyatrosunda estetik düşünce
The aesthetic thought in 20. century theater
NAZIM UĞUR ÖZÜAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul ÜniversitesiTiyatro Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. SUAT NAZMİ ÖZTURNA