Spatial experiences of energy in Turkey in the 1930s
1930'larda Türkiye'de enerjinin mekânsal deneyimleri
- Tez No: 1008253
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EKİN PİNAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Mimarlık, History, Architecture
- Anahtar Kelimeler: energy, electricity, spatial experiences, Turkey, 1930s
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, 1930'lar Türkiye'sinde enerjinin mekânsal deneyimlerini kömür ve elektriği yalnızca teknik unsurlar olarak değil, mekânı yeniden örgütleyen, gündelik yaşamı dönüştüren ve devlet ile toplum arasındaki karşılıklı dönüşüme aracılık eden sosyo-maddi güçler olarak ele alarak incelemektedir. Çalışma, enerjiyi modernleşmenin teknik bir arka planı olarak görmek yerine, enerji altyapılarını mekânın üretiminde etkin aktörler olarak konumlandırır. Ulusal, kentsel ve konut ölçeklerini kapsayan ölçekler arası bir analiz aracılığıyla, kömür havzaları, demiryolları, elektrik fabrikaları, dağıtım ağları, sokak aydınlatmaları ve ev içi elektrikli aletlerin, çıkarım alanlarından iç mekânlara uzanan eşitsiz fakat süreklilik gösteren bir zincir oluşturduğunu göstermektedir. Sosyo-doğalar (socio-natures) ve energo-power kavramsal çerçevelerinden yararlanan tez, enerjiyi çevresel koşullar, kurumsal düzenlemeler, politik ekonomi ve maddi pratikler içine gömülü ilişkisel bir süreç olarak tanımlar. Çalışma, erken Cumhuriyet dönemindeki modernleşmenin doğrusal ya da homojen biçimde deneyimlenen bir süreç olmadığını; aksine altyapıların genişlemesi, idari koordinasyon, piyasa mekanizmaları ve gündelik uyarlamalar aracılığıyla müzakere edildiğini ileri sürer. Çevresel yükler, fiyat tartışmaları, eşitsiz dağılım ve enerji teknolojilerine farklı düzeylerde erişim gibi unsurlar, altyapısal yönetişimin kesintisiz ve bütüncül bir kontrol aracı olmaktan ziyade parçalı ve çatışmalı bir alan olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Yöntemsel olarak çalışma, gazeteleri, karikatürleri, reklamları ve kamusal tartışmaları mimari kanıt olarak değerlendirerek mimarlık tarih yazımını genişletir. Enerji üzerinden mimarlık tarihi yazmak, 1930'lar Türkiye'sinde mekânsal bütünleşmeyi, gündelik yaşam pratiklerini, çevresel dönüşümleri ve modernliğin farklılaşan deneyimlerini şekillendiren altyapısal süreçleri görünür kılar.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the spatial experiences of energy in Turkey during the 1930s by approaching coal and electricity as socio-material forces that reorganized territory, reshaped everyday life, and mediated the reciprocal transformation of state and society. Rather than treating energy as a technical backdrop to modernization, the study positions energy infrastructures as active agents in the production of space. Through a scalar analysis spanning national, urban, and domestic spheres, it demonstrates how coal basins, railways, electric factories, distribution networks, street illumination, and household appliances formed an uneven yet continuous chain connecting extraction zones to interiors. Drawing on the conceptual lenses of socio-natures and energo-power, the dissertation defines energy as a relational process embedded in environmental conditions, institutional arrangements, political economy, and material practices. It argues that modernization in the early Republican period was neither linear nor uniformly experienced, but negotiated through infrastructural expansion, administrative coordination, market mechanisms, and lived adaptation. Environmental burdens, pricing disputes, uneven distribution, and differentiated access to energy technologies reveal that infrastructural governance operated as a fragmented and contested field rather than a seamless instrument of control. Methodologically, the study expands architectural historiography by treating newspapers, caricatures, advertisements, and public debates as architectural evidence. Writing architectural history through energy makes visible the infrastructural processes that shaped territorial integration, domestic routines, environmental transformation, and the differentiated experiences of modernity in 1930s Turkey.
Benzer Tezler
- İklim değişikliği ve kentsel gelişme arasındaki etkileşim: İstanbul örneği
Interaction of climate change and urban development: The case of İstanbul
DİLARA AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜZİN BAYCAN
- Güneydoğu Anadolu Projesi ve bölgesel gelişme
Southeastern Anatolian Project (GAP) and regional development
ENVER CENAN İNCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİYE AHU AKGÜN
- Sıcak ve kuru bölgelerde geleneksel yerleşim dokularının iklimsel adaptasyonu ve geçmişten öğrenme: İran ve Türkiye örnekleri
Climatic adaptation of traditional settlements in hot and dry regions and learning from the past: Case studies from Iran and Turkey
NIKTA AZARI MEHR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET RIFAT AKBULUT
- Türkiye için yapı bilgi modelleri hazırlık göstergesinin ölçülmesi: Mekansal verilerin rolü
Measuring building information modelling readiness index for Turkey: The role of spatial information
CEM KUMOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mühendislik Bilimleriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANDE DEMİREL