Hadis rivayetinde zorunlu rihleler (100-330/718-941)
Involuntary rihla in hadith narration (100-330/718-941)
- Tez No: 1008285
- Danışmanlar: PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Din, History, Religion
- Anahtar Kelimeler: Din-siyaset ilişkileri, Göçler, Hadis, Mihne, Yolculuk, İslam tarihi, Religious-politics relations, Migrations, Hadith, Mihna, Journey, Islamic history
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İslam ilim geleneğinin teşekkül sürecinde merkezî bir rol oynayan rihle olgusunun, genellikle göz ardı edilen“zorunlu”boyutunu yapısal bir çerçevede ele almaktadır. Rihlelerin, ilim talebiyle yapılan ihtiyari yolculuklardan ibaret olmadığını iddia etmekte ve literatürde sistematik olarak analize tabi tutulmamış bir problemi merkezine yerleştirmektedir. Tezin temel amacı, ravilerin hicri ilk üç asırda Mâverâünnehir'den Endülüs'e uzanan İslam coğrafyasında yaptığı zorunlu rihleleri, münferit anlatıların ötesine taşıyarak bu olgunun sebeplerini, tezahür biçimlerini, coğrafi ve kronolojik dağılımını ve hadis ilmine etkilerini değerlendirmektir. Tez, rihle araştırmaları bağlamındaki yerinin yanı sıra İslam tarihinde devlet-âlim ilişkilerinin doğasını anlamak için yeni bir çerçeve sunmaktadır. Elde edilen bulgular, büyük oranda siyasi olaylarla ilgisi bulunan zorunlu rihlelerin üç ana model etrafında şekillendiğini göstermiştir: Devlet ricalinden kaynaklanan siyasi baskı, çoğunlukla siyasi otorite zoruyla yapılan götürülme eylemleriyle neticelenmiştir. İç savaş ve isyanlar gibi toplumsal kargaşa dönemleri, âlimlerin kendi inisiyatifleriyle güvenlik arayışına girdiklerini gösteren şehirden uzaklaşmaları beraberinde getirmiştir. Daha yerel düzeydeki toplumsal baskı ise çoğunlukla bir âlimin yaşadığı yerden sürgün edilmesiyle sonuçlanmıştır. Kronolojik analiz, bu vakaların Emevî-Abbâsî geçişi ve Mihne süreci gibi tarihsel kırılma anlarında zirveye ulaştığını, coğrafi analiz ise Bağdat'ın hem bir baskı merkezi hem de bir toplanma yeri olarak ağın odağında bulunduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak bir dönemde gerçekleşen zorunlu rihlelerin hem sayısal yoğunluğu hem de ortaya çıkış biçimleri, o dönemin siyasi otoritesinin meşruiyet ve muhalefetle kurduğu ilişkinin doğrudan bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu durum hadis rivayetini de belirli bir ölçüde etkilemiştir. Böylece aynı zaman aralığındaki toplam ravi sayısıyla karşılaştırıldığında istatistiksel olarak sınırlı bir paya sahip olsa da zorunlu rihlelerin, önde gelen bazı muhaddislerin hayatındaki yeri sebebiyle hadis ilmi açısından sonuçları tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines, within a structural framework, the largely neglected“involuntary”dimension of the rihla (scholarly journey) phenomenon, which played a central role in the formative period of the Islamic scholarly tradition. It argues that the rihla was not limited to voluntary journeys undertaken in pursuit of knowledge, and it focuses on a problem that has not been systematically analyzed in the existing literature. The primary objective of this thesis is to move beyond individual narratives to evaluate the causes, manifestations, geographical and chronological distribution, and the effects on the science of hadith of the involuntary rihlas undertaken by narrators across the Islamic world—from Transoxiana to al-Andalus—during the first three centuries of the Hijri calendar. In addition to its place within rihla studies, the thesis offers a new framework for understanding the nature of state-scholar relations in Islamic history. The findings indicate that involuntary rihlas, largely linked to political events, formed around three main patterns: Political pressure from state officials often resulted in acts of forced relocation by the political authority. Periods of social turmoil, such as civil wars and rebellions, led to scholars departing from cities on their own initiative in search of safety. Social pressure at a more local level frequently resulted in the exile of a scholar from his place of residence. Chronological analysis reveals that these cases peaked during historical junctures like the Umayyad-Abbasid transition and the Mihna period. Geographical analysis shows that Baghdad was at the center of this network, serving as both a hub of coercion and a center of convergence. In conclusion, both the frequency and the forms of involuntary rihlas in a given period can be seen as a direct reflection of that era's political authority's relationship with legitimacy and opposition. This situation also affected hadith transmission to a certain extent. Although undertaken by a statistically limited portion of the total narrators in the same period, the consequences of the involuntary rihla for the science of hadith are discussed, owing to its significance in the lives of some prominent hadith scholars (muhaddithūn).
Benzer Tezler
- Rebîa b. Ebû Abdurrahmân'ın hadis ilmindeki yeri
Rebîa b. Ebû Abdurrahmân's place in the science of hadith
MUHAMMET YİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERDAR MURAT GÜRSES
- “Mânası sahîhtir”tabiri ve Ali el-Kārî'nin el-Esrâru'l-merfû'a'sında hakkında bu ifadeyi kullandığı rivâyetler
The expression of“authentic in terms of meaning”and traditions described by Ali al-Gārī in his el-Esrāru'l-merfū'a with this expression
SİNAN PALA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBUBEKİR SİFİL
- İslam İdare Hukukunun ortaya çıkışı (Hz.Peygamber ve Raşid Halifeler Dönemleri'nde idarenin kuruluşu, işleyişi ve denetlenmesi)
The Emergence of Islamic administation law (In periods of prophet and four caliphs the organization of administration, its action and its control)
MEHMET NURİ GÜLER
- Mâtürîdî'nin Te'vîlâtü'l-Kur'ân'ında rivâyet kullanımı –el-İsrâ ve el-Fetih Sûreleri örneği-
The use of narration in al-Māturīdī's Ta'wīlāt al-Qur'ān - the example of Surahs al-İsrā and al-Fatīh
MUSTAFA MADEN
Doktora
Türkçe
2025
DinKastamonu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURHAN BALTACI
- Hadis rivayetinde Ravi tasavvurları ve doğurduğu problemler
The alteration of the hadith narrators on the narration of Ahadith, and some problems it caused
SÜLEYMAN DOĞANAY