Osmanlı taşrasında kırsal hayat: 1844 (h.1260) temettuat defterine göre Çubuk kazası köylerinin sosyo-ekonomik yapısının nicel analizi
Rural life in the Ottoman provinces: A quantitative analysis of the socio-economic structure of villages in the Çubuk district based on the 1844 (h.1260) temettuat register
- Tez No: 1008999
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİME ALKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Ekonomi, History, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XIX. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nin mali ve idari yapısında kapsamlı bir yeniden yapılanmanın gerçekleştiği ve merkez ile taşra arasındaki ilişkilerin yeni kurumsal araçlar çerçevesinde yeniden tanımlandığı önemli bir tarihsel kesiti ifade etmektedir. Söz konusu dönemde Tanzimat reformları ile birlikte devlet; iktisadi kaynakların ve üretim kapasitesinin ölçülebilir hâle getirilerek daha etkin biçimde tespit edilmesini ve vergi sisteminin rasyonelleştirilerek gelir ve servet temelli daha dengeli ve adil bir yapıya kavuşturulmasını amaçlamıştır. 1844-1845 yıllarında gerçekleştirilen temettuat sayımları ile bu sayımlar sonucunda oluşturulan temettuat defterleri de söz konusu dönüşüm sürecinin en somut ve kapsamlı çıktılarından biri olarak değerlendirilmektedir. Bu çerçevede bu çalışmada 1844–1845 tarihli temettuat defterleri esas alınarak Çubuk Kazası'nın sosyo-ekonomik yapısı, nicel analiz yöntemleriyle incelenmektedir. Çalışmanın temel amacı, Tanzimat döneminde Osmanlı taşrasındaki üretim ilişkilerini, kırsal gelir yapısını, vergi türleri ve yükümlülüklerini somut veriler üzerinden ortaya koyarak Osmanlı kırsal toplumunun iktisadi organizasyonu ve sosyal tabakalaşmasını mikro ölçekte görünür kılmak ve Osmanlı iktisat tarihine değişkenler arasındaki ilişkileri test eden bir analitik çerçevede katkı sunmaktır. Bu kapsamda çalışmada Çubuk Kazası'nda yer alan 79 karyeyi kapsayan 1743 haneye ait demografik bilgiler, arazi varlığı, hayvansal sermaye, mesleki yapı ve gelir göstergeleri kodlanarak karşılaştırmalı tablolarla sistematik biçimde çözümlenmiştir. Ardından toplam temettüat düzeyi üzerinden gelir dağılımı ve toplam vergi düzeyi üzerinden vergi yükü dağılımı hesaplanarak karşılaştırmalı nicel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, kaza ekonomisinin tarımsal üretim merkezli bir iktisadi organizasyona sahip olduğunu; küçükbaş hayvancılığın ve tamamlayıcı mesleki faaliyetlerin kırsal gelir sisteminde belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Arazi büyüklüğü, hayvansal sermaye yoğunluğu ve mesleki çeşitlilik üst gelir gruplarında belirgin biçimde yoğunlaşırken, alt gelir gruplarında geçimlik üretim modeli ağırlık kazanmaktadır. Gelir gruplarına dayalı istatistiksel değerlendirmeler, Çubuk Kazası'nda yapısal nitelikte fakat orta düzeyli bir gelir eşitsizliğine işaret etmektedir. Ayrıca hane sayısı, tahmini nüfus rakamları, meslek grupları, üretim yapısı gibi değişkenler kullanılarak yapılan farklılık ve korelasyon analizlerinde söz konusu değişkenlerin gelir gruplarındaki ve vergi yükündeki değişikliklerle ilişkili olduğu ve bunlardaki farklılaşmaları belirli düzeylerde açıklayabildiği görülmektedir.
Özet (Çeviri)
The 19th century represents a significant historical period in the Ottoman Empire, marked by comprehensive restructuring of its fiscal and administrative structure and a redefinition of relations between the center and the provinces within the framework of new institutional tools. During this period, alongside the Tanzimat reforms, the state aimed to identify economic resources and production capacity more effectively by making them measurable, and to rationalize the tax system, thereby establishing a more balanced and equitable structure based on income and wealth. The temettuat censuses conducted in 1844-1845 and the temettuat registers created as a result of these censuses are considered one of the most concrete and comprehensive outcomes of this transformation process. Within this framework, this study examines the socio-economic structure of Çubuk District using quantitative analysis methods, based on the temettuat registers from 1844–1845. The main objective of this study is to reveal the economic organization and social stratification of Ottoman rural society at the micro level by presenting production relations, the structure of rural income, and the types and obligations of taxes in the Ottoman provinces during the Tanzimat period, through concrete data, and to contribute to Ottoman economic history by providing an analytical framework that tests the relationships between these variables. In this study, the study systematically analyzes demographic information, land ownership, livestock capital, occupational structure, and income indicators of 1,743 households in 79 villages located in Çubuk District, using coded and comparative tables. Subsequently, income distribution based on total temettuat and the distribution of the tax burden based on total tax levels are calculated and evaluated using comparative quantitative methods The findings indicate that the district economy has an economic organization centered on agricultural production; small-scale livestock farming and complementary occupational activities play a decisive role in the rural income system. Land size, livestock capital intensity, and occupational diversity are significantly concentrated in higher-income groups, while subsistence farming models prevail in lower-income groups. Statistical analyses based on income groups indicate that there is structural but moderate level of income inequality in Çubuk District. Furthermore, in variance and correlation analyses conducted using variables such as the number of households, estimated population figures, occupational groups, and the structure of production, it is observed that these variables are associated with changes in income groups and the tax burden, and can explain the variations in these areas to a certain extent.
Benzer Tezler
- İkinci Viyana Kuşatması'ndan Pasarofça Antlaşması'na Anadolu'nun sosyal ve ekonomik durumu: Ayntab, Manisa, Kayseri ve Trabzon örneği (1683-1718)
The social and economic situation of Anatolia in the period from the Second Siege of Vienna to the Treaty of Pasarofça: Ayntab, Manisa, Kayseri and Trabzon example (1683-1718)
YAVUZ KISA
- XIX. Yüzyılda Balıkesirde tarımsal üretim ve köylüler
Agricutiral production and peasants in Balıkesir in the 19th century
İSMAİL ARSLAN
- Amasya'da adalet arayışları (1800-1850 tarihli ahkâm-ı şikâyet defterlerine göre)
The search for justice in Amasya (according to the judgment books dated 1800-1850)
BİLGEN KELEŞ
- Osmanlı taşrasında demografinin kırsal yüzü:1835 tarihli Arguvan kazası nüfus defteri üzerinde hane yapısı ve toplumsal düzenin izleri (XIX. yüzyıl Osmanlı kırsalının demografik ve sosyal yapısına tarihsel yaklaşımlar)
The rural face of demography in the ottoman provincial landscape: Traces of household structure and social order from the 1835 population book of Arguvan district (historical approaches to the demographic and social structure of the 19th-century Ottoman rural area)
ESED ROTİNDA TUNÇAY
- Bolu Sancağı'na bağlı Ereğli Kazası'nın 1844-1845 tarihli temettuat defterlerine göre merkeze yakın divan ile karyelerin sosyal ve ekonomik yapısı
Social and economic structure of the divans and villages close to the center according to the 1844–1845 temettuat registers of the Ereğli District of Bolu Sanjak
OGÜN YÜKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN YÜKSEL