Ebeveyn kabulü ve kontrolünün ipoteklenmiş kimlik ve otantik kendiliğin kırılganlığı üzerinden ontolojik iyi oluşa etkisi
The impact of parental acceptance and control on ontological well-being through the fragility of mortgaged identity and authentic self
- Tez No: 1009078
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ELİF EROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Algılanan ebeveynlik biçimleri, Ana-baba tutumu, Benlik gelişimi, Kimlik gelişimi, Kimlik statüleri, Ontolojik iyi oluş, Perceived parenting styles, Parents attitude, Self development, Identity development, Identity statuses, Ontological well being
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Rumeli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, bireylerin anne ve babalarından algıladıkları kabul ve kontrol düzeylerinin ontolojik iyi oluş üzerindeki etkilerinde ipoteklenmiş kimlik ve otantik kendiliğin kırılgan boyutlarının aracılık rolleri incelenmiştir. Araştırma, nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeline dayalı olup, değişkenler arasındaki yordayıcı, aracılık ve düzenleyici (moderasyon) ilişkilerin test edildiği bir çalışmadır. Bulguların gelişimsel olarak daha homojen bir örneklemde sınanması amacıyla, 18–25 yaş aralığındaki katılımcılarla ek seri aracılık analizleri de gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini, Türkiye'nin farklı bölgelerinden çevrim içi yöntemle veri toplanan 18–35 yaş aralığında 157 kadın ve 146 erkek olmak üzere toplam 304 genç yetişkin oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Algılanan Ebeveyn Kabul–Kontrol Ölçeği, Genişletilmiş Objektif Ego Kimlik Statüleri Ölçeği'nin ipoteklenmiş kimlik alt boyutu, Otantiklik Ölçeği ve Ontolojik İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27.0 paket programından yararlanılmış; doğrudan etkiler çoklu regresyon analizleriyle, dolaylı etkiler ise PROCESS Macro aracılığıyla paralel ve seri aracılık modelleri kapsamında test edilmiştir. Analiz sonuçları, algılanan anne ve baba kontrolünün ipoteklenmiş kimliği ve otantik kendiliğin kırılgan boyutlarını (kendine yabancılaşma ve dış etkilere açıklık) pozitif ve anlamlı biçimde yordadığını göstermiştir. Çoklu regresyon analizleri, anne ve baba kontrolünün ontolojik iyi oluşun risk boyutları üzerinde birbirinden bağımsız ve anlamlı yordayıcılar olduğunu ortaya koymuştur. İpoteklenmiş kimliğin ontolojik iyi oluş üzerindeki doğrudan etkisi görece sınırlı olmakla birlikte, otantik kendiliğin kırılgan boyutlarıyla birlikte ele alındığında ontolojik iyi oluşun risk boyutları üzerinde anlamlı dolaylı etkilere sahip olduğu belirlenmiştir. Bu dolaylı etki örüntülerinin, 18–25 yaş alt örnekleminde de genel olarak korunduğu; ancak bu yaş grubunda etkilerin daha seçici ve sınırlı dolaylı yollar üzerinden ortaya çıktığı görülmüştür. Aracılık analizleri, anne kontrolünün ontolojik hiçlik/anlamsızlık ve pişmanlık üzerindeki etkisinde ipoteklenmiş kimlik ve kendine yabancılaşmanın kısmi seri aracı roller üstlendiğini; baba kontrolünün ise söz konusu ontolojik risk boyutları üzerindeki etkisinin ipoteklenmiş kimlik ve otantik kendiliğin kırılganlığı üzerinden tam seri aracılık yoluyla gerçekleştiğini göstermiştir. Moderasyon analizleri ise ebeveyn kabulünün, kontrol ontolojik iyi oluş ilişkilerinde sınırlı ve ebeveyn figürüne duyarlı düzenleyici örüntüler sergilediğini ortaya koymuştur. 18–25 yaş grubunda gerçekleştirilen cinsiyete göre ek analizler, özellikle kadın katılımcılarda anne kontrolünün ontolojik pişmanlık üzerindeki etkisinin kendine yabancılaşma aracılığıyla anlamlılaştığını; erkek katılımcılarda ise ebeveyn kontrolünün kimlik ve kendilik süreçleriyle ilişkili olmasına rağmen ontolojik risk boyutlarına yönelik dolaylı etkilerin çoğunlukla anlamlılaşmadığını göstermiştir. Bu bulgular, ebeveyn kontrolünün ontolojik iyi oluş üzerindeki etkilerinin erken yetişkinlik döneminde cinsiyete duyarlı ve koşula bağlı psikolojik mekanizmalar üzerinden işlediğine işaret etmektedir. Bu bulgular, ebeveyn kontrolünün bireyin kimlik yapılanması ve kendilik deneyimi aracılığıyla ontolojik iyi oluşu şekillendirdiğini; özellikle baba kontrolünün daha derin ve dolaylı psikolojik mekanizmalar üzerinden etkili olduğunu göstermektedir. Bu etki örüntülerinin erken yetişkinliğin başlangıç evresinde daha dolaylı ve aracı değişkenlere bağımlı bir yapı sergilediği görülmektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, the mediating roles of foreclosed identity and the fragile dimensions of the authentic self in the relationship between individuals' perceived parental acceptance and control and ontological well-being were examined. The study was designed within a quantitative research framework based on a correlational survey model, testing predictive, mediating, and moderating relationships among the variables. In order to examine the findings within a developmentally more homogeneous sample, additional serial mediation analyses were conducted with participants aged between 18 and 25. The sample of the study consisted of a total of 304 young adults aged between 18 and 35, including 157 women and 146 men, from different regions of Türkiye, whose data were collected via online methods. Data were gathered using the Personal Information Form, the Perceived Parental Acceptance–Control Scale, the Foreclosed Identity subscale of the Extended Objective Measure of Ego Identity Status, the Authenticity Scale, and the Ontological Well-Being Scale. Data analyses were performed using SPSS 27.0. Direct effects were tested through multiple regression analyses, whereas indirect effects were examined using parallel and serial mediation models via the PROCESS Macro. The results indicated that perceived maternal and paternal control significantly and positively predicted foreclosed identity and the fragile dimensions of the authentic self (self alienation and acceptance of external influence). Multiple regression analyses revealed that maternal and paternal control were independent and significant predictors of the risk viii dimensions of ontological well-being. Although the direct effect of foreclosed identity on ontological well-being was relatively limited, when considered together with the fragile dimensions of the authentic self, foreclosed identity demonstrated significant indirect effects on the risk dimensions of ontological well-being. These indirect effect patterns were generally preserved within the 18–25 age subsample; however, in this age group, the effects were found to operate through more selective and limited indirect pathways. Mediation analyses showed that foreclosed identity and self-alienation played partial serial mediating roles in the effects of maternal control on ontological nothingness/meaninglessness and regret, whereas the effects of paternal control on these ontological risk dimensions occurred through full serial mediation via foreclosed identity and the fragile dimensions of the authentic self. Moderation analyses indicated that parental acceptance exhibited limited and parent-specific moderating patterns in the relationships between control and ontological well-being. Additional gender-based analyses conducted within the 18–25 age group demonstrated that, among women, the effect of maternal control on ontological regret became significant through self-alienation, whereas among men, although parental control was associated with identity and self-related processes, indirect effects on ontological risk dimensions were mostly non-significant. These findings suggest that the effects of parental control on ontological well-being operate through gender sensitive and context-dependent psychological mechanisms during early adulthood. Overall, the findings indicate that parental control shapes ontological well-being through identity formation and self-related experiences, with paternal control exerting its influence through deeper and more indirect psychological mechanisms. These effect patterns appear to rely more heavily on indirect and mediating processes during the early phase of emerging adulthood.
Benzer Tezler
- Anne, baba ve çocuk tarafından algılanan ebeveyn kabul-red ve kontrolünün çocuğun duygu düzenleme becerisi ile ilişkisi
Relationship between perceived parental acceptance-rejection/ control of mother, father and child with the emotion regulation ability of child
FATMA ZEHRA GELGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
PsikolojiHasan Kalyoncu ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAZİYE SENEM BAŞGÜL
- Erkek çocuk hükümlülerde pozitif gelecek algısının ebeveyn kabul/reddi, kişilik özellikleri ve sosyal destek ile ilişkisi
The relationship between positive future perception, parental acceptance/rejection, personality traits and social support in male juvenile offenders
ASLI KARAN
Doktora
Türkçe
2020
Psikolojiİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaSosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF TUNÇ DEMİRCAN
- The mediating role of psychological adjustment on the relations among perceived parental acceptance - rejection, perceived parental control and cross - situational coping styles during early adolescence
Erken ergenlikte algılanan ebeveyn kabul - reddi, algılanan ebeveyn kontrolü ve durumlar arası başa çıkma stilleri arasındaki ilişkilerde psikolojik uyumun aracı rolü
ÇİSEM GÜREL
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
PsikolojiBoğaziçi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. FATOŞ ERKMAN
- İlköğretim ve lise öğrencilerinin ağabey veya ablalarıyla ilişkide algıladıkları kabul-reddin anne-baba kabul-reddi, psikolojik uyum ve aile-içi çatışma ve eş kabul-reddi ile ilişkisi
The relation between the acceptance-rejection perceived by primary or high school students in their relation with their brother or sister' and parental acceptance-rejection, physchological adjustment, conflicts in family, partner acceptance-rejection.
NEŞE COŞKUN ÖZYAVRU
- Algılanan ebeveyn psikolojik kontrolünün çocukların otomatik düşünceleri üzerindeki etkisi
The effect of perceived psychological control on the automatic thoughts of children
EMEL GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASLIHAN DÖNMEZ