Görselden imgeye yolculuk: kitap kapak tasarımlarının Gestalt ilkeleri bağlamında içerik analizi
From visual image to mental imagery: A content analysis of book cover designs within the framework of Gestalt principles
- Tez No: 1009190
- Danışmanlar: PROF. DR. SÜLEYMAN KARAÇOR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Matbaacılık, Reklamcılık, Communication Sciences, Typography, Advertising
- Anahtar Kelimeler: Gestalt Kuramı, Tasarım, Tasarım süreci, Tipografi, Gestalt Theory, Design, Design process, Typography
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Reklamcılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Reklamcılık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Görsel iletişim, çevresel uyarıcıların pasif bir biçimde kaydedilmesi değil, zihnin verileri aktif olarak anlamlı bütünlere dönüştürdüğü bilişsel bir eylemdir. Bu bağlamda metnin görsel önsözü olan kitap kapakları, yazarın zihinsel kurgusu ile okuyucunun alımlama süreci arasındaki ilk bilişsel teması başlatan stratejik bir“eşik nesne”işlevi görmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'deki günümüz yayıncılık piyasasında kitap kapağı tasarım süreçlerinin salt estetik kaygılarla mı yoksa Gestalt algı ilkeleri bağlamında yapılandırılmış stratejik bir mevcudiyetle mi inşa edildiğinin sorgulanması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda araştırma, Türkiye yayıncılık piyasasını temsilen 2015-2025 yıllarını kapsayan on yıllık bir kesitte, D&R“En Çok Satanlar”listesinden seçilen 1000 kitaplık devasa bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Görsel tasarımlar, öznel estetik yorumları ölçülebilir nesnel parametrelere dönüştüren 40 maddelik içerik analizi kodlama cetveli ile değerlendirilmiş; toplanan veriler bilgisayar ortamına aktarılarak çeşitli istatistiksel analiz yöntemleriyle incelenmiştir. Analiz sonuçları, görsel algı kurallarının modern tasarımlarda kurumsal bir rasyonaliteyle uygulandığını göstermektedir. İncelenen örneklemin tamamında, okuru aktif bir çözümleyiciye dönüştüren tamamlama ilkesinin %100 mevcudiyeti saptanmıştır. Tasarımın işlevselliği ile edebi derinlik arasındaki diyalektiği yansıtan şekil-zemin ilişkisinde; akademik kitaplarda bilginin otoritesini vurgulayan %91'lik net şekil-zemin ayrımı bulunurken, romanlarda okuru zihinsel bir çözümlemeye davet eden %38'lik muğlaklık tespit edilmiştir. Türsel kimlik inşasında çocuk kitaplarındaki %94'lük dekoratif font baskınlığına karşın, akademik kitaplarda ciddiyeti maksimize eden %68'lik Sans-Serif tercihi dikkat çekmektedir. Sonuç olarak bulgular, tasarım tercihlerinin sezgisel kararlar değil, okurun türsel beklentilerine göre bilinçli bir stratejiyle yapılandırıldığını ve Gestalt başarısının artık piyasada var olabilmek için yerine getirilmesi gereken bir endüstriyel standart (hijyen faktörü) haline geldiğini kesin olarak kanıtlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Visual communication is not a passive recording of environmental stimuli, but a cognitive act in which the mind actively transforms data into meaningful wholes. In this context, book covers function as strategic“threshold objects”that initiate the first cognitive contact between the author's mental construct and the reader's perception process. This study aims to investigate whether book cover design processes in today's Turkish publishing market are built on purely aesthetic concerns or a strategic presence structured within the framework of Gestalt perception principles. Accordingly, the research was conducted on a massive sample of 1,000 books selected from the D&R“Bestsellers”lists, representing a ten-year period between 2015 and 2025. Visual designs were evaluated using a 40-item content analysis coding sheet that converts subjective aesthetic interpretations into measurable objective parameters; the collected data were transferred to a computer environment and analyzed through various statistical methods. The analysis results indicate that visual perception rules are applied with a corporate rationality in modern designs. In the entire sample examined, a 100% presence of the closure principle was detected, which transforms the reader from a passive recipient into an active decoder. Regarding the figure-ground relationship, which reflects the dialectic between design functionality and literary depth; a 91% clear figure-ground distinction emphasizing the authority of information was found in academic books, while a 38% ambiguity was identified in novels, inviting the reader to a mental analysis. In the construction of genre identity, the 94% dominance of decorative fonts in children's books contrasts with the 68% preference for Sans-Serif in academic books, which maximizes seriousness. Consequently, the findings reveal that design preferences are not intuitive decisions but are structured with a conscious strategy according to the reader's genre expectations, and that Gestalt success has now become an industrial standard (hygiene factor) required to exist in the market.
Benzer Tezler
- Kuir ikon kimliğin günümüz sanatına yansımaları: Zeki Müren örneği
Reflections of queer icon identity in contemporary art: Zeki Müren example
NURAN LEYLA ERSEN KILINÇKAYA
Doktora
Türkçe
2022
Sosyolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU YETİŞKİN DOĞRUSÖZ
- Bayes tümleştirme teknikleri kullanılarak yüzey kurma ve ayrıt sezme
Visual surface recontruction and boundary detection using bayesian integration
BİLGE GÜNSEL
Doktora
Türkçe
1993
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. ERDAL PANAYIRCI
- Tematik mekan düzenlemelerinde grafik tasarım uygulamaları
Graphic design applications in thematic space organizations
MÜGE BURCU CODUR
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2010
Güzel SanatlarHacettepe ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
PROF. DR. İNCİLAY YURDAKUL
- Grayson Perry'nin Walthamstow Tapestry işi üzerine ikonografik çözümleme
Grayson Perry's iconographic analysis of Walthamstow Tapestry business
ROJDA BÖÇKÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Güzel SanatlarBatman ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ŞİYARBAR EPÖZDEMİR
- Visual object tracking using co-difference features
Ortak fark öznitelikleri kullanarak görsel nesne takibi
HÜSEYİN SEÇKİN DEMİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ENİS ÇETİN