Geri Dön

Şizofreni tanılı hastalarda risk alma davranışı ile davranışsal inhibisyon/aktivasyon sistemleri arasındaki ilişkide negatif belirtilerin rolü

The role of negative symptoms in the relationship between risk-taking behavior and behavioral inhibition/activation systems in patients with schizophrenia

PDF İndir

  1. Tez No: 1009337
  2. Yazar: ALİ YAVUZ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. BUKET GÜNGÖR
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Psikiyatri, Psychiatry
  6. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Risk alma, Balon Analog Risk Görevi (BART), Davranışsal İnhibisyon/Aktivasyon (DİS/DAS), negatif belirtiler, motivasyon, Schizophrenia, Risk-taking, Balloon Analogue Risk Task (BART), Behavioral Inhibition/Activation (BIS/BAS), negative symptoms, motivation
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
  10. Enstitü: İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
  11. Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Bu çalışmanın amacı, remisyondaki şizofreni hastaları ile sağlıklı kontrolleri risk alma davranışı ve davranışsal inhibisyon/aktivasyon sistemleri (DİS/DAS) açısından karşılaştırmak, bu iki değişken arasındaki ilişkiyi incelemek ve şizofreni grubunda negatif belirtilerin motivasyonel alt boyutunun BART risk alma skorları ile davranışsal inhibisyon/aktivasyon sistemleri (DİS/DAS) arasındaki ilişki üzerindeki moderatör etkisini değerlendirmektir.Bu kapsamda araştırma, şizofreni hastalarında gözlenen risk alma davranışındaki farklılıkların yalnızca bilişsel değil, aynı zamanda motivasyonel süreçlerle ne ölçüde ilişkili olduğunu aydınlatmayı ve negatif belirtilerin bu ilişki üzerindeki potansiyel etkisini ortaya koyarak, hastalığın motivasyonel nöropsikolojisine dair daha bütüncül bir anlayış geliştirmeyi hedeflemektedir. Yöntem: Çalışmaya dahil edilme ve dışlanma ölçütlerini karşılayan 100 remisyonda şizofreni tanılı hasta ile yaş ve eğitim düzeyi açısından eşleştirilmiş 50 sağlıklı kontrol çalışmaya alınmıştır. Tüm katılımcılara Sosyodemografik ve Klinik Veri Formu, Balon Analog Risk Görevi (BART; Balloon Analogue Risk Task) ve Davranışsal İnhibisyon/Aktivasyon Sistemleri Ölçeği (DİS/DAS) uygulanmıştır. Hasta grubunda depresif belirtileri değerlendirmek/dışlamak amacıyla Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CDSS; Calgary Depression Scale for Schizophrenia) kullanılmış; negatif belirtiler Kısa Negatif Semptom Ölçeği (BNSS; Brief Negative Symptom Scale) ile değerlendirilmiştir. Şizofreni grubunda remisyon durumunun doğrulanması için Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS; Positive and Negative Syndrome Scale) uygulanmıştır. Bulgular: Remisyondaki şizofreni hastaları grubu (n=100), sağlıklı kontrollere (n=50) kıyasla BART'ta daha düşük risk alma davranışı göstermiştir; patlamayan balonlardaki düzeltilmiş ortalama pompa sayısı Şizofreni grubunda sırasıyla sağlıklı kontrol grubuna göre; Patlamayan balonlardaki ortalama pompa sayısı (PBPS) [medyan 11,00 (6,00–15,25)'e karşın 18,00 (14,00–22,00)], toplam kazanç [1450,00 (818,75–1978,75) 'e karşın 2045,00 (1797,50–2525,00)] ve toplam patlayan balon sayısı [3,00 (2,00–4,00)'e karşın 7,00 (4,00–7,00)] olmak üzere kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha düşük bulunmuştur (tümü p<0,001). Şizofreni grubunda DİS puanları daha yüksek, DAS toplam ve alt boyut puanları daha düşük saptanmıştır (DİS: 23,50 [21,00–26,00]'e karşın 20,00 [19,00–22,00], p<0,001; DAS-total: 37,06±6,52 'e karşın 41,70±4,23, p<0,001). Şizofreni grubunda DİS toplam puanı ile BART göstergeleri arasında orta düzeyde negatif ilişkiler (PBPS ve toplam kazanç için ρ=-0,48; toplam patlayan balon (TPB) için ρ=-0,43; tümü p<0,001) saptanırken, DAS toplam puanı BART göstergeleriyle pozitif yönde ilişkili bulunmuştur (PBPS ρ=0,34, p<0,001; toplam kazanç r=0,31, p=0,002; TPB ρ=0,35, p<0,001). Sağlıklı kontrol grubunda da benzer yönelimler izlenmekle birlikte, DİS/DAS ile BART arasındaki ilişkilerin şizofreni grubunda daha belirgin olduğu görülmüştür (ör. DİS–PBPS r=-0,28, p=0,047; DİS–TPB r=-0,36, p=0,011; DAS–PBPS r=0,34, p=0,014; DAS–toplam kazanç r=0,39, p=0,006). Negatif belirti şiddeti arttıkça DİS'nin arttığı ve DAS'nin azaldığı gözlenmiştir. (BNSS toplam–DİS ρ=0,51; BNSS toplam–DAS r=-0,35; p<0,001). Moderasyon analizlerinde BNSS motivasyonel alt boyutunun DİS/DAS ile PBPS arasındaki ilişkide düzenleyici etkisi saptanmamıştır (DİS×BNSS-MAP p=0,986; DAS×BNSS-MAP p=0,719). Hiyerarşik regresyonda DİS'nin modele eklenmesi açıklanan varyansı artırmış (R²=0,19'dan 0,34'e; ΔR²=0,15; p<0,001), BNSS alt boyutlarının eklenmesiyle model uyumu daha da iyileşmiştir (Model 3: R²=0,40; ΔR²=0,06; p=0,014); nihai modelde PBPS'nin DİS toplam ve BNSS motivasyonel alt boyutu tarafından negatif yönde yordandığı, BNSS ekspresyon alt boyutunun anlamlı katkı vermediği gösterilmiştir. Sonuç: Remisyondaki şizofreni hastaları, sağlıklı kontrollere kıyasla risk alma davranışında daha temkinli/konservatif bir yaklaşım sergilemiştir. Bu örüntünün, DİS/DAS farklılıklarıyla birlikte ve yaklaşma–kaçınma motivasyon sistemleri çerçevesinde yorumlanabileceği görülmüştür. Şizofreni grubunda BART performansı DİS ile negatif, DAS ile pozitif yönde ilişkilenmiş ve bu ilişkilerin etki büyüklüğü kontrollere göre daha belirgin bulunmuştur. Negatif belirti şiddeti arttıkça DİS'nin yükseldiği ve DAS'nin azaldığı saptanmış; moderasyon analizleri BNSS motivasyonel alt boyutunun DİS/DAS–risk alma ilişkisinde düzenleyici rolünü desteklemese de, çok değişkenli modeller motivasyonel negatif belirtilerin risk alma davranışındaki azalmaya DİS ile birlikte bağımsız/eklemeli katkı sağlayabileceğine işaret etmiştir. Bu bulgular, şizofrenide riskli karar verme süreçlerinin yalnızca davranışsal performansla değil, ödül/ceza duyarlılığı ve motivasyonel negatif belirtiler gibi klinik değişkenlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Özet (Çeviri)

Objective: The aim of this study is to compare remitted patients with schizophrenia and healthy controls in terms of risk-taking behavior and the Behavioral Inhibition/Activation Systems (BIS/BAS), to examine the relationship between these variables, and to evaluate, within the schizophrenia group, the moderating effect of the motivational subdomain of negative symptoms on the association between BART risk-taking scores and the BIS/BAS. Within this framework, the study seeks to clarify the extent to which differences in risk-taking behavior observed in patients with schizophrenia are related not only to cognitive but also to motivational processes, and to develop a more comprehensive understanding of the motivational neuropsychology of the disorder by elucidating the potential impact of negative symptoms on this relationship. Methods: A total of 100 patients with schizophrenia in remission who met the inclusion and exclusion criteria, along with 50 healthy controls matched for age and years of education, were enrolled in the study. All participants completed the Sociodemographic and Clinical Data Form, the Balloon Analogue Risk Task (BART), and the Behavioral Inhibition/Activation Systems Scale (BIS/BAS). In the patient group, depressive symptoms were assessed/excluded using the Calgary Depression Scale for Schizophrenia (CDSS), and negative symptoms were evaluated with the Brief Negative Symptom Scale (BNSS). Remission status in the schizophrenia group was confirmed using the Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS). Results: The schizophrenia group (n=100) exhibited lower risk-taking behavior on the BART compared with healthy controls (n=50); the adjusted average number of pumps on unexploded balloons (PBPS) [median 11.00 (6.00–15.25) vs. 18.00 (14.00–22.00)], total earnings [1450.00 (818.75–1978.75) vs. 2045.00 (1797.50–2525.00)], and the total number of exploded balloons [3.00 (2.00–4.00) vs. 7.00 (4.00–7.00)] were all significantly lower in the schizophrenia group (all p<0.001). The schizophrenia group had higher BIS scores and lower BAS total and subscale scores (BIS: 23.50 [21.00–26.00] vs. 20.00 [19.00–22.00], p<0.001; BAS total: 37.06±6.52 vs. 41.70±4.23, p<0.001). In the schizophrenia group, BIS total scores showed moderate negative associations with BART indices (ρ=-0.48 for PBPS and total earnings; ρ=-0.43 for total exploded balloons; all p<0.001), whereas BAS total scores were positively associated with BART indices (ρ=0.34 for PBPS, p<0.001; r=0.31 for total earnings, p=0.002; ρ=0.35 for total exploded balloons, p<0.001). Although similar trends were observed in the healthy control group, the associations between BIS/BAS and BART were more pronounced in the schizophrenia group (e.g., BIS–PBPS r=-0.28, p=0.047; BIS–total exploded balloons r=-0.36, p=0.011; BAS–PBPS r=0.34, p=0.014; BAS–total earnings r=0.39, p=0.006). As negative symptom severity increased, BIS increased and BAS decreased (BNSS total–BIS ρ=0.51; BNSS total–BAS r=-0.35; p<0.001). Moderation analyses did not indicate a moderating effect of the BNSS motivational subdomain on the associations between BIS/BAS and PBPS (BIS×BNSS-MAP p=0.986; BAS×BNSS-MAP p=0.719). In hierarchical regression, adding BIS to the model increased the explained variance (R² from 0.19 to 0.34; ΔR²=0.15; p<0.001), and model fit further improved with the inclusion of BNSS subdomains (Model 3: R²=0.40; ΔR²=0.06; p=0.014). In the final model, PBPS was negatively predicted by BIS total and the BNSS motivational subdomain, whereas the BNSS expressive subdomain did not make a significant contribution. Conclusion: Patients with schizophrenia in remission exhibited a more cautious/conservative pattern of risk-taking behavior compared with healthy controls. This pattern appears to be interpretable within the framework of approach–avoidance motivational systems, together with differences in BIS/BAS functioning. In the schizophrenia group, BART performance was negatively associated with BIS and positively associated with BAS, and these associations were more pronounced than those observed in the control group. As the severity of negative symptoms increased, BIS scores increased and BAS scores decreased; although moderation analyses did not support a moderating role of the BNSS motivational subdimension in the BIS/BAS–risk-taking relationship, multivariable models suggested that motivational negative symptoms may contribute independently/additively, together with BIS, to the reduction in risk-taking behavior. These findings indicate that risky decision-making processes in schizophrenia should be evaluated not only in terms of behavioral performance, but also in conjunction with clinical variables such as reward/punishment sensitivity and motivational negative symptoms.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    780150

    Bipolar bozuklukta ödül sistemi, risk alma davranışı ve emosyonel çatışmanın endofenotip olarak incelenmesi

    Endophenotypic investigation of reward system, risk-taking behavior and emotional conflict in bipolar disorder

    SERAP AKPINAR

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. GÜLSER ŞENSES DİNÇ

  2. Tez No

    618154

    Şizofreni tanılı hastalarda intihar davranışının algılanan duygu dışavurumu, mizaç ve karakter özellikleri ile ilişkisi

    The relationship between suicidal behaviour and perceived expressed emotion, temperament and character traits in patients with schizophrenia

    GÜLİSTAN MERVE KARACA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FİLİZ İZCİ

  3. Tez No

    534862

    Şizofreni hastalarında intihar davranışı ile nörobilişsel işlevler, sosyal biliş ve iç görü arasındaki ilişki

    The relationship between suicide and neurocognitive function, social function and insight in schizophrenia patients

    SÜMEYYE YASEMİN KURTULUŞ ÇALLI

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ENGİN EMREM BEŞTEPE

  4. Tez No

    856356

    Depresyonda kendini damgalama ve intihar bilişleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

    Examining the relationship between self-stigmatization and suicidal cognitions in depression

    BURCU BUZKAN SARIKAYA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. KAMİL NAHİT ÖZMENLER

  5. Tez No

    242552

    Kanserli çocuk ve ergenlerde psikiyatrik hastalıklar ve yaşam kalitesi üzerine etkisi

    Psychiatric disorders in child and adolescent patients with cancer and their effects on quality of life

    HİLAL ADALETLİ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Psikiyatriİstanbul Üniversitesi

    Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BEHİYE ALYANAK

Geri Dön