Üchûrî'nin (ö.1066/1656) tütün kullanımının hükmüyle ilgili“Ğayetü'l-Beyan”adlı risâlesinin tahkik ve incelenmesi
دراسة وتحقيق رسالة“غاية البيان لحل شرب ما لا يغيب العقل من الدخان”لنور الدين علي الأجهوري المصري (ت 1066هـ / 1656م)
- Tez No: 1009570
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN İNCE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Din, Law, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tütün (duhân), 17. yüzyılda İslam dünyasında yaygınlaşmasıyla birlikte ulema arasında“haramlık”ve“mubahlık”ekseninde ciddi fıkhi tartışmalara yol açmıştır. Dönemin Mısır Maliki fakihlerinden Nuruddin el-Üchûrî (ö. 1066/1656), erken dönem kaleme aldığı“Gâyetü'l-beyân li-hilli şürbi mâ lâ yuğayyibu'l-akle mine'd-duhan”adlı risalesiyle, tütünün sarhoş edici olmadığı ve haramlığına dair kesin delil bulunmadığı gerekçesiyle mubah olduğunu savunmuştur. Bu tezin amacı, söz konusu risalenin tahkikli neşrini ortaya koymak ve müellifin fıkhi istidlal yöntemini analiz etmektir. Araştırmada tenkitli metin neşri (tahkik) ve mukayeseli analiz yöntemleri kullanılmıştır. Eserin İstanbul kütüphanelerindeki (Bayezid ve Süleymaniye) en güvenilir nüshaları karşılaştırılarak sahih Arapça metin tesis edilmiştir. Ayrıca Üchûrî'nin“beraat-i asliye”ilkesine dayanan argümanları, tütünün haramlığını savunan çağdaşı İbrahim el-Lekkanî'nin görüşleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışma sonucunda, Üchûrî'nin tütün hakkında verdiği mubah hükmünün mutlak olmayıp“zarar vermeme”ve“aklı gidermeme”şartlarına bağlı olduğu tespit edilmiştir. Günümüz tıbbının tütünün aşırı kullanımının (tiryakiliğin) insan sağlığına zararını ortaya koyması karşısında, Üchûrî'nin“zarar varsa haramdır”kaidesi, haramlığın mutlak bir aynî tahrim olmadığını gösterir. Tezin ulaştığı temel sonuç; sigaranın haramlığının, kişide oluşturduğu zararın sabit olma derecesine (tahkik-i menât) bağlı olduğudur. Dolayısıyla nassların genel ruhu dikkate alındığında, zararın sübut bulmadığı az miktardaki veya nadir kullanımlar için doğrudan 'haram' hükmü vermek isabetli görünmemekte, hükmün kişinin sağlık durumuna ve kullanım yoğunluğuna göre şekillendiği anlaşılmaktadır. Bu yönüyle risale, İslam hukukunun değişen şartlara (nevâzil) uyum sağlama yeteneğini gösteren ve ilk dönem itibariyle ele alınan özgün bir örnektir.
Özet (Çeviri)
The spread of tobacco (dukhan) in the Islamic world during the 17th century sparked a significant jurisprudential debate among scholars, revolving around the debate between its 'prohibition' (tahrim) and 'permissibility' (ibaha). Nuruddin al-Ujhuri (d.1066/1656), a prominent Egyptian Maliki jurist of the period, argued for its permissibility in his treatise titled“Ghayat al-bayan li-hilli shurbi ma la yughayyibu al-aqla min al-dukhan”, on the grounds that it was not intoxicating and there was no definitive evidence for its prohibition. The aim of this thesis is to present a critical edition of this treatise and to analyze the author's method of legal reasoning. The study employs methods of critical text edition (tahqiq) and comparative analysis. A reliable Arabic text was established by comparing the most authoritative manuscripts preserved in Istanbul libraries (Bayezid and Süleymaniye). Furthermore, al-Ujhuri's arguments, based on the principle of“original permissibility”(bara'a asliyya), were examined in comparison with the views of his contemporary Ibrahim al-Laqqani, who advocated for its prohibition. In light of modern medicine revealing the harm of excessive tobacco use to human health, al-Ujhuri's principle that 'if there is harm, it is prohibited' demonstrates that the prohibition is not an absolute, universal ban. The main conclusion of this thesis is that the prohibition of smoking depends on the established degree of harm it causes to the individual (tahqiq al-manat). Therefore, considering the general spirit of Islamic texts, it does not seem accurate to issue a direct 'haram' ruling for infrequent or minimal use where harm is not definitively established; rather, it is understood that the legal ruling adapts according to the person's health condition and the intensity of consumption. In this respect, the treatise serves as an original example demonstrating Islamic law's capacity to adapt to changing circumstances (nawazil).
Benzer Tezler
- Ali b. Muhammed el-Uchûrî ve Nuhbetu'l-Fiker şerhi üzerine hâşiyesi
Ali b. Muhammed al-Uchûrî and Nuhbetu'l-Fiker his commentary on the footnotes
TUĞBA METİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİRZA TOKPUNAR
- Matbaa dönemi Celaleyn literatüründe haşiyecilik: Cemel haşiyesi ile Savi haşiyesi
Post printing press hashiya literature on tafsir al-Jalalayn: Hashiya al-Jamal and hashiya al-Sawi
HUZEYFE KOCABAŞ
Doktora
Türkçe
2026
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMED COŞKUN
- El-Üchûrî'nin Şerhu Muhtasari Sahîhi'l-Buhârî Li-bni Ebî Cemre el-Endelüsî isimli eserinin tahkîk ve değerlendirilmesi (Cihad-kurban bölümleri arası)
Explaining Ibn Abi Jamrah al-Andalusi's Mukhtasar Sahih al-Bukhari by al-Ojhori an analysis and study from the chapter of jihad to the chapter of sacrifice
EHSSAN DALAL
Doktora
Türkçe
2020
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT SAKALLI
- Şeyh Fâris el-Hûrî'nin Kenz-i Lugât adlı eseri ve eserdeki söz yapımı
The book of Sheyh Faris el-Huri named Kenz-i Lugat and the word structure in the book
FAISAL ABDULRASHID M. FAIDHALLAH
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN SAĞOL YÜKSEKKAYA