Matbaa dönemi Celaleyn literatüründe haşiyecilik: Cemel haşiyesi ile Savi haşiyesi
Post printing press hashiya literature on tafsir al-Jalalayn: Hashiya al-Jamal and hashiya al-Sawi
- Tez No: 1010218
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHAMMED COŞKUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Celaleyn tefsiri, Din, Haşiye, Tefsir, Şerh, Celaleyn tefsiri, Religion, Hashiya, Commentary
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın konusu, Cemel lakabıyla tanınan Süleyman b. Ömer el-'Uceylî'nin (ö. 1204/1790) el-Fütûḥâtü'l-ilâhiyye bi-tavżîḥi Tefsîri'l-Celâleyn bi'd-deḳāʾiḳı'l-ḫafiyye adlı eseri ile Ahmed b. Muhammed es-Sâvî'nin (ö. 1241/1825) Ḥâşiyetü'ṣ-Ṣâvî ʿalâ Tefsîri'l-Celâleyn isimli çalışmasının tefsir tarihindeki yerini tespit etmektir. Her iki eser de 18. yüzyılın sonu ile 19. yüzyılın başında telif edilmiş olup günümüzde Celâleyn tedrisatında sıklıkla kullanılan kaynaklar arasındadır. Canlı bir Celâleyn tefsiri geleneğinin son halkaları olmalarına rağmen, bu çalışmalar çoğu zaman birbirinin tekrarı olarak değerlendirilmiş ve yakın döneme kadar tefsir literatüründe yeterince incelenmemiştir. Bu araştırmada söz konusu eserler, telif edildikleri geleneğe dikkat edilerek mukayeseli bir okumaya tabi tutulmuştur. Birinci ve İkinci bölümlerde müelliflerin ilmî şahsiyetleri ele alınmış; ardından her iki eser, kendi iç bütünlüğü içerisinde temel karakteristikleri bakımından analiz edilmiştir. Üçüncü Bölümde ise Cemel'in başlıca kaynağı olan hocası 'Atiyye el-Üchûrî'nin (ö. 1190-1194/1776) el-Kevkebeyn en-neyyireyn adlı Celâleyn hâşiyesi de dahil edilerek daha geniş bir karşılaştırma yapılmıştır. Düzenleme eleştirisi yöntemiyle müelliflerin ittifak ve ihtilaf ettikleri hususlar ile talebe-müelliflerin hocalarından hangi konularda ve hangi amaçlarla düzenlemelerde bulundukları tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, iki eserin sanıldığının aksine birbirinin tekrarı olmadığını; aksine farklı ilmî hedefler doğrultusunda kaleme alındıklarını ortaya koymuştur. Bu çerçevede Cemel hâşiyesi daha ansiklopedik bir muhtevaya sahipken, Sâvî hâşiyesi geleneğin tedrisat ihtiyaçlarına uygun şekilde daha rafine ve seçici yorumlar sunmaktadır. Müelliflerin farklı sahaları kuşatan diğer telifleri de dikkate alındığında, her iki ismin bütüncül ve daha kapsamlı çalışmalara konu edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the place of Sulaymān b. ʿUmar al-ʿUjaylī's (d. 1204/1790), known as“al-Jamal,”al-Futūḥāt al-ilāhiyya bi-tawḍīḥ Tafsīr al-Jalālayn bi'l-daqāʾiq al-khafiyya and Aḥmad b. Muḥammad al-Ṣāwī's (d. 1241/1825) Ḥāshiyat al-Ṣāwī ʿalā Tafsīr al-Jalālayn within the history of Qurʾān exegesis. Composed between the late 18th and early 19th centuries, both works are central to anyone dealing with Tafsīr al-Jalālayn. Despite representing the final phase of a longstanding and dynamic commentary tradition, they are described as mere repetitions of one another and have not been sufficiently analyzed in modern scholarship. This research undertakes a comparative reading of the two commentaries, taking into consideration the exegetical tradition to which they belong. The first and second chapters examine the authors' intellectual backgrounds, followed by an analysis of the main characteristics of their works within the integrity of their own internal structures.The second chapter expands the comparison by incorporating al-Kawkabayn al-nayyirayn, the Jalālayn gloss of ʿAṭiyya al-Uchūrī (d. 1190–1194/1776), al-Jamal's principal teacher. Through redaction criticism, the study identifies areas of agreement and disagreement among the authors and determines how and why student-authors modified or reorganized their teachers' material. The findings show that the two commentaries, contrary to common belief, are not duplicates. Rather, each was composed with distinct scholarly aims. al-Jamal's gloss is more encyclopedic in scope, whereas al-Ṣāwī's commentary rearticulates his teacher's materials to better serve the didactic needs of the tradition and also his own exegetical aims. Given the breadth of their contributions across various fields, both authors merit further comprehensive and holistic scholarly attention.
Benzer Tezler
- Osmanlı Dönemi matbu kitaplarda resim kullanımı (1729-1850)
Use of painting in printed books in The Ottoman Period (1729-1850)
FATMA ÖZDEMİR
Doktora
Türkçe
2020
Sanat TarihiSüleyman Demirel Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAHATTİN YAMAN
- Sultan II. Abdülhamid Döneminde Matbaa-i Ebuzziya
Matbaa-i Ebuzziya During the Reign of Sultan Abdülhamid the Second
EMİNE PINAR GEVHEROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Bilgi ve Belge Yönetimiİstanbul ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MURAT CANDEMİR
- Matbaa ve Osmanlı toplumu arasındaki entelektüel ilişkiler
The intellectual relations between the printing press and the Ottoman society
SELİN KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELEK DOSAY GÖKDOĞAN
- Geç Osmanlı döneminde matbaa ve kitap yayıncılığı (1857-1888)
Printing and publishing in the Late Ottoman period (1857-1888)
MEHMET ERKEN
Doktora
Türkçe
2023
TarihFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA GÖLEÇ
- Şihabuddîn Mercânî ve Kazan'da Matbuat Dönemi Mushaf çalışmaları
Şihabuddin Mercânî and Mushaf Studies in Printing Period in Kazan
HALİME BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KILIÇ