Türkiye'de yaşlılık ve sağlığın sosyal belirleyicileri: Sağlık deneyimi ve iletişimin toplumsal bağlamının nitel analizi
Aging and social determinants of health in Türkiye : A qualitative analysis of the social context of health experience and communication
- Tez No: 1009659
- Danışmanlar: PROF. DR. DENİZ SEZGİN EMÜLER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halkla İlişkiler, Halk Sağlığı, Public Relations, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Sağlık iletişimi, Yaşlılar için sağlık hizmetleri, Health communication, Health services for the aged
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halkla İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Yaşlanma, küresel ölçekte demografik dönüşümün en belirleyici başlıklarından biri olup sosyal refah düzenini, sağlık sistemlerini, bakım hizmetlerini ve toplumsal ilişkileri yeniden şekillendirmektedir. Türkiye, 9 milyonun üzerindeki 65 yaş üstü nüfusuyla yaşlı toplumlar kategorisinde yer almakta ve bu demografik dönüşümü birçok gelişmiş ülkeye kıyasla çok daha kısa bir sürede deneyimlemektedir. Hızla artan yaşlı nüfus; kronik hastalık yükü, uzun süreli bakım gereksinimi ve sağlık harcamaları üzerinde ciddi bir baskı oluşturma potansiyeli taşımaktadır. Ancak bu demografik sonuçlar karşısında yaşlılığın sadece fiziksel ve bilişsel bir gerileme süreci olarak ele alınması eksik bir bakış açısını yansıtmaktadır. Bireylerin yaşlılık dönemindeki sağlık durumları gelir düzeyi, yaşam koşulları, sosyal ilişkiler, çevre olanakları ve sağlık hizmetlerine erişim gibi çok sayıda sosyal belirleyicinin etkisi altında şekillenmektedir. Bu çalışmada, sağlığın sosyal belirleyicileri olan ekonomik istikrar, mahalle-çevre koşulları, sosyal ilişkiler, destek mekanizmaları, ayrımcılık, yalnızlık ve izolasyon gibi faktörlerin yaşlılık ile sağlık deneyimlerini nasıl şekillendirdiğini bütüncül bir perspektiften analiz etmek ve bu doğrultuda yaşlılığı biyomedikal göstergelerin ötesine taşıyarak yapısal eşitsizliklerin, yaşam koşullarının ve toplumsal bağlamın belirleyici rolünü ortaya koymak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda anlamacı-yorumlamacı nitel araştırma deseni benimsenmiş; Ankara'nın sosyo-ekonomik açıdan farklılaşan beş merkez ilçesinde (Çankaya, Keçiören, Mamak, Altındağ, Etimesgut) yaşayan 65 yaş ve üzeri 50 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA (24.5.1) yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir Bu bağlamda çalışmanın birinci bölümünde biyomedikal yaklaşımın ötesine geçilerek sağlığı belirleyen faktörlere dikkat çeken öncü çalışmalar incelenmiş; ekonomik koşullar, fiziksel çevre, eğitime erişim, sosyal ilişkiler ve sağlık hizmetlerinin erişilebilirliği gibi sağlığın sosyal belirleyicileri ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. İkinci bölümde yaşlılık kavramı kronolojik, biyolojik, psikolojik, sosyal ve demografik boyutlarıyla ele alınmış; yaşlılığa yüklenen anlamların tarihsel dönüşümü ile yaşlı nüfusun hızlı artışının sağlık deneyimlerinde meydana getirdiği değişimler, emeklilik, gelir düzeyi, yaş ayrımcılığı, yalnızlık, izolasyon ve sağlık hizmetlerine erişim gibi belirleyiciler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın metodolojik çerçevesi ortaya konulmuş; nitel araştırma yöntemiyle elde edilen bulgular“Yaşlılık ve Sağlık Algısı”,“Sağlığın Sosyal Belirleyicileri ve Yaşlılık Deneyimi”ile“Sağlık Hizmetlerine Erişim Deneyimleri”temaları üzerinden analiz edilmiştir. Araştırma bulguları; ekonomik kırılganlığın, sosyal ilişkilerin, yalnızlığın, izolasyonun, çevresel koşulların, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan güçlüklerin ve iletişim sorunlarının yaşlıların sağlık durumlarını ve yaşam kalitelerini doğrudan etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, yaşlı sağlığının yalnızca tıbbi hizmetlerin sunulmasıyla korunamayacağını; etkili ve sürdürülebilir politikaların geliştirilmesinde sağlığın sosyal belirleyicilerinin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT Aging is one of the most defining aspects of demographic transformation on a global scale, reshaping social welfare systems, healthcare systems, care services, and social relations. With an elderly population exceeding 9 million individuals aged 65 and over, Turkey falls within the category of aging societies and is experiencing this demographic transformation in a much shorter timeframe compared to many developed countries. The rapidly growing elderly population has the potential to create significant pressure on chronic disease burden, long-term care needs, and healthcare expenditures. However, in the face of these demographic outcomes, treating old age solely as a process of physical and cognitive decline reflects an incomplete perspective. The health status of individuals in old age is shaped by the influence of numerous social determinants, including income level, living conditions, social relationships, environmental opportunities, and access to healthcare services. This study aims to analyze from a holistic perspective how social determinants of health—such as economic stability, neighborhood and environmental conditions, social relationships, support mechanisms, discrimination, loneliness, and isolation—shape the experiences of aging and health, and accordingly, to move aging beyond biomedical indicators by revealing the determining role of structural inequalities, living conditions, and social context. To this end, an interpretive-hermeneutic qualitative research design was adopted, and semi-structured in-depth interviews were conducted with 50 participants aged 65 and over living in five central districts of Ankara that differ in socio-economic terms (Çankaya, Keçiören, Mamak, Altındağ, Etimesgut). The data obtained were analyzed using thematic analysis with MAXQDA (24.5.1) software. In this context, the first chapter of the study goes beyond the biomedical approach and examines pioneering studies that draw attention to the factors determining health; social determinants of health such as economic conditions, physical environment, access to education, social relationships, and accessibility of healthcare services are explained in detail. In the second chapter, the concept of old age is addressed in its chronological, biological, psychological, social, and demographic dimensions; the historical transformation of meanings attributed to old age and the changes brought about by the rapid increase in the elderly population in health experiences are evaluated within the framework of determinants such as retirement, income level, age discrimination, loneliness, isolation, and access to healthcare services. In the third chapter, the methodological framework of the research is presented; the findings obtained through qualitative research methods are analyzed through the themes of“Perception of Aging and Health,”“Social Determinants of Health and the Experience of Aging”and“Experiences of Access to Healthcare Services.”The research findings reveal that economic vulnerability, social relationships, loneliness, isolation, environmental conditions, difficulties in accessing healthcare services, and communication problems directly affect the health status and quality of life of the elderly. These results demonstrate that elderly health cannot be protected solely through the provision of medical services, and that the social determinants of health must be addressed with a holistic approach in the development of effective and sustainable policies.
Benzer Tezler
- Sağlık iletişimi perspektifinden Türkiye'deki 65 yaş ve üstü bireyleri anlamak: Sağlık ve yaşlanmaya ilişkin algı, tutum ve davranışlar üzerine bir araştırma
Understanding people aged 65 and over in Türkiye from a health communication perspective: A Study on perceptions, attitudes, and behaviors regarding health and aging
YAŞAR ŞEKERCİ
Doktora
Türkçe
2024
Halkla İlişkilerGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GAYE ASLI SANCAR DEMREN
- 65 yaş üstü bireylerde kırılganlık ve geriatrik depresyonun aile fonksiyonelliği ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between frailty and geriatric depression with family functionality in individuals over the age of 65
CEMAL KAYGISIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASEMİN ÇAYIR
- Huzurevinde ve aile ortamında yaşayan yaşlıların öz bakım gücü ve yaşam doyumunun incelenmesi
To study self care strength and life satisfaction of elderly persons who reside in rest home and family environment
MELEK ÖZER
- Türkiye'de bireylerin gelir durumuna uygun sağlık sigortası modeli önerisi: Almanya sağlık sigortası sistemi ile mukayeseli olarak
Health insurance recommendation is appropriate for individual incomes in Turkey: on a comparative basis with the health insurance system in Germany
SELİN AY
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Sigortacılıkİstanbul Ticaret ÜniversitesiSigortacılık ve Risk Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUNA ÖZYÜKSEL
- Türkiye'de üçüncü yaş turizminde mevcut girişimler ve uygulanabilecek modeller
Available in third-age tourism in Turkeyinitiatives and applicable models
SEMİHA YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TurizmSivas Cumhuriyet ÜniversitesiSağlık Turizmi İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA GÜLCEMAL