Algılanan stres ve somatizasyon arasındaki ilişkide üstbiliş ve öz-şefkatin düzenleyici rolünün incelenmesi
Investigating the regulatory role of metacognition and self-compassion in the relationship between perceived stress and somatization.
- Tez No: 1009686
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÖZGE ERBAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Algılanan Stres, Somatizasyon, Üstbiliş, Özşefkat, Perceived Stress, Somatization, Metacognition, Self-Compassion
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, algılanan stres ile somatizasyon arasındaki ilişkide üstbiliş ve öz-şefkatin düzenleyici rollerini incelemektir. Nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeline dayalı olarak yürütülen çalışmanın örneklemini, İstanbul'da yaşayan 18 yaş ve üzeri 406 birey oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Sosyo-demografik Bilgi Formu, Algılanan Stres Düzeyi Ölçeği, Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu, Üstbiliş Ölçeği ve Somatizasyon Ölçeği kullanılmış; verilerin analizi IBM SPSS 25.0 ve PROCESS Macro 4.1 programları aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, algılanan stresin somatizasyonu pozitif yönde ve anlamlı biçimde yordadığını, öz-şefkatin ise somatizasyon üzerinde negatif yönde ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Üstbiliş toplam puanının somatizasyonu anlamlı düzeyde yordamadığı; ancak üstbilişin olumlu inanç, kontrol edilemezlik/tehlike ve düşünceleri kontrol alt boyutlarının somatizasyon ile anlamlı ilişkiler gösterdiği belirlenmiştir. Düzenleyici rol analizleri sonucunda, öz-şefkatin ve üstbilişin genel düzeyde algılanan stres ile somatizasyon arasındaki ilişkide düzenleyici bir etki göstermediği, buna karşın üstbilişin olumlu inanç alt boyutunun bu ilişkide anlamlı bir düzenleyici rol üstlendiği saptanmıştır. Karşılaştırma analizleri, algılanan stres ve somatizasyon düzeylerinin cinsiyete göre anlamlı biçimde farklılaştığını ve kadınların bu değişkenlerde daha yüksek puanlar aldığını ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, algılanan stresin somatizasyon açısından önemli bir risk faktörü olduğunu, öz-şefkatin ise koruyucu bir psikolojik kaynak işlevi gördüğünü göstermektedir. Ayrıca, üstbilişsel süreçlerin özellikle olumlu inanç boyutu üzerinden stres–somatizasyon ilişkisini etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the moderating roles of metacognition and self-compassion in the relationship between perceived stress and somatization. The study, conducted using a correlational survey model within a quantitative research approach, included a sample of 406 individuals aged 18 and over living in Istanbul. Data collection instruments included a Socio-demographic Information Form, the Perceived Stress Level Scale, the Short Form of the Self-Compassion Scale, the Metacognition Scale, and the Somatization Scale; data analysis was performed using IBM SPSS 25.0 and PROCESS Macro 4.1 programs. The findings indicate that perceived stress positively and significantly predicts somatization, while self-compassion has a negative and significant effect on somatization. The total metacognition score did not significantly predict somatization; however, the sub-dimensions of metacognition—positive belief, uncontrollability/danger, and thought control—showed significant relationships with somatization. The results of the regulatory role analyses showed that self-compassion and metacognition did not have a regulatory effect on the relationship between perceived stress and somatization at the general level; however, the positive belief sub-dimension of metacognition played a significant regulatory role in this relationship. Comparative analyses revealed that perceived stress and somatization levels differed significantly according to gender, with women scoring higher on these variables. The findings indicate that perceived stress is a significant risk factor for somatization, while self-compassion functions as a protective psychological resource. Furthermore, it was concluded that metacognitive processes, particularly through the positive belief dimension, influence the stress-somatization relationship.
Benzer Tezler
- Üstbilişler, nörotisizm, stres ve tekrarlayıcı düşünmenin psikolojik zorlanma üzerindeki rolü: İstanbul Üniversitesi örnekleminde prospektif bir çalışma
The role of metacognitions, neuroticism, stress, and perseverative thinking on psychological distress: A prospective study in a sample from Istanbul University
KADİR ÖZDEN
Doktora
Türkçe
2023
Psikolojiİstanbul ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANİFE ÖZLEM SERTEL BERK
- Algılanan stres ile somatizasyon arasındaki ilişkide bilinçli farkındalık ve yaşantısal kaçınma değişkenlerinin incelenmesi
Investigation of mindfulness and experiential avoidance variables in the relationship between perceived stress and somatization
AYBÜKE AKKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
PsikolojiAcıbadem Mehmet Ali Aydınlar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞENUR AKTAŞ
- Yetişkinlerde algılanan stres ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide kendinden memnun olma (öz memnuniyet) ve sosyal desteğin aracılık rolü
The mediating role of self-satisfaction and social support in the relationship between perceived stress and psychological symptoms among adults
EFE EMRE ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
PsikolojiMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE REZAN ÇEÇEN EROĞUL
- Mediating role of perseverative cognition on the relationship between perceived stress and somatic symptoms
Algılanan stres ile somatik semptomlar arasındaki ilişkide tekrarlayıcı bilişlerin aracı rolü
BUKET KOÇYİĞİT
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
PsikolojiBahçeşehir ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BAŞAK TÜRKÜLER AKA
- Üniversite öğrencilerinin aile işlevsellik biçimi ve psikopatoloji düzeyleri arasındaki ilişkide duygu düzenleme becerilerinin aracı rolü
The mediator role of emotion regulation skills in the relationship of family functioning styles and psychopathology among university students
GAMZE KESİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Psikolojiİstanbul Medipol ÜniversitesiKlinik Psikoloji Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇEN DUYMAZ