Bir mimarlık kuramı okuma yaklaşımı olarak krisarioloji
Krisariology as an approach to reading architectural theory
- Tez No: 1009716
- Danışmanlar: PROF. DR. HİKMET SELİM ÖKEM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarih ve günümüz ekonomik, ekolojik, politik, bilimsel gelişmeler, savaşlar, pandemi gibi birçok krizi yaşamış ya da yaşamaktadır. Bu durumlar, kimi zaman mimarlığa doğrudan temas eden, kimi zaman ise mimarlığın üretim koşullarını etkileyen süreçler olarak ortaya çıkar. Mimarlık gerek bu tür dış krizlerle ilişkisini kurarken, gerek de kendi kuramsal alanı içinde oluşan krizlerle ilgilenir. Bu araştırma, krizi mimarlık kuramının üretiminde ve anlaşılmasında [epistemik anlamda] alternatif bir tarihsel okuma aracı olarak ele alır. Krizi, kritik ve kriter kavramlarıyla birlikte düşünerek, bu kavramların etimolojik kökenlerinden hareketle“elek”analojisini geliştirir ve mimarlık kuramının nasıl ayrıştırıldığını, biriktirildiğini ve yeniden örgütlendiğini görünür kılmayı amaçlar. Bu bağlamda araştırma, krizi mimarlık kuramını okumaya elverişli üretici bir araç olarak yeniden kavramsallaştırmakta ve bu yaklaşımı“krisarioloji”başlığı altında yöntemsel bir çerçeveye dönüştürmektedir. Krisariolojik-eleksel yaklaşım, mimarlık kuramını oluşturan söylemsel düzenekleri, normatif ölçütleri ve ayrım mekanizmalarını izlenebilir kılan analitik bir okuma sistemi olarak önerilir. Elek, bu çalışmada yalnızca ayıklayan değil, aynı zamanda içeride kalanlar arasında yeni ilişkiler kuran ve kuramsal karar süreçlerini açığa çıkaran bir araç olarak ele alınır. Araştırma, bu yaklaşımı mimarlık kuramının tamamına yaymak yerine, bir vaka alanı olarak tektonik kuramı üzerine yoğunlaştırır. On dokuzuncu yüzyıl ortalarından günümüze uzanan tektonik yazın, seçilmiş kuramsal metinler aracılığıyla, farklı dönemlerde devreye giren kriter setleri, ikilikler ve ilişkisellikler bağlamında krisariolojik bir okumaya tabi tutulur ve bu metinler üzerinden tektonik söylemin eleksel dönüşümleri tartışılır. Aynı zamanda çalışma, mimarlık kuramının ikiliklerden ilişkiselliğe doğru evrilen bir yönelimi olup olmadığını sorgularken, krizi mimarlık kuramının üretimini izlemeye yönelik alternatif bir okuma aracı olarak önerir ve diyagramatik/krisariografik temsiller aracılığıyla katmanlı bir kuramsal okuma yaklaşımı geliştirmeyi hedefler.
Özet (Çeviri)
Historical and contemporary contexts have been marked by numerous crises, including economic, ecological, political, and scientific developments, as well as wars and pandemics. These conditions sometimes directly intersect with architecture and at other times emerge as processes that affect its conditions of production. Architecture engages not only with such external crises but also with the crises that arise within its own theoretical domain. This research approaches crisis as an alternative historiographic tool in the formation and articulation of architectural theory [in epistemic sense]. By considering crisis together with the concepts of critique and criterion, and by tracing their etymological roots, the study develops the analogy of the“krisarion”to reveal how architectural theory is differentiated, accumulated, and reorganized. In this context, crisis is reconceptualized as a productive instrument for reading architectural theory and is formulated as a methodological framework under the title of“krisariology.”The krisariological approach is proposed as an analytical reading system that renders visible the discursive apparatuses, normative frameworks, and mechanisms of distinction that constitute architectural theory. The krisarion is understood here not merely as a filtering device, but as an operative tool that establishes new relations among retained elements and exposes the processes of theoretical decision-making. Rather than extending this approach to the entirety of architectural theory, the research focuses on tectonic theory as a case study. The body of tectonic discourse, spanning from the mid-nineteenth century to the present, is subjected to a krisariological reading through a selected corpus of theoretical texts that represent different periods. Within this framework, shifting sets of criteria, binaries, and relational structures are examined, and the elective transformations of tectonic discourse are discussed through these texts. At the same time, the study interrogates whether architectural theory demonstrates a trajectory from binary oppositions toward relational configurations. It proposes crisis as an alternative analytical instrument for tracing the production of architectural theory and aims to develop a multi-layered mode of theoretical reading through diagrammatic/krisariographic representations.
Benzer Tezler
- 20. yüzyılın ikinci yarısında mimarlık tarih yazımında mimarlık tanımları: Kavramlar, kuramlar, amaçlar
Definitions of architecture in architectural history in the second half of the 20th century: Concepts, theories, objectives
UĞUR ÇALDAŞ
Doktora
Türkçe
2022
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UFUK DOĞRUSÖZ
- The dual function of gendered space in Atwood's The Handmaid's Tale and The Testaments: Control and resistance in domestic and institutional spaces
Atwood'un The Handmaid's Tale ve The Testaments eserlerinde toplumsal cinsiyetlendirilmiş mekânın çift yönlü işlevi: Evsel ve kurumsal alanlarda denetim ve direniş
DANA NAOUCHI
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İngiliz Dili ve EdebiyatıAtılım Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KUĞU TEKİN
- Ruin, time and being: Dwelling in the ruin through walking in sagalassos
Harabe, zaman ve varlık: Sagalassos'ta yürürken harabede var olmak
BERKAY CAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Mimarlıkİstanbul Bilgi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İDİL KARABABA
- Bir mimari tasarım sürecinin aktör ağ teorisi ile okunması
Reading an architectural design process with actor network theory
MOHAMMAD MALLA MAHMOUD
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SAİT ALİ KÖKNAR
- Mimarlık eğitimi diyalojik peyzajının bir parçası olarak Mimarlık dergisi'ni haritalama
Mapping the Mimarlik journal as a part of the dialogical landscape of architectural education
GİZEM ÖZER ÖZGÜR
Doktora
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SIDIKA ASLIHAN ŞENEL