The effects of artificial intelligence applications on the accounting and audit sector
Yapay zekânın muhasebe ve denetim sektörü üzerindeki etkileri
- Tez No: 1009944
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ARSEV UMUR AYDINOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Ekonomi, Maliye, Science and Technology, Economics, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim ve Teknoloji Politikası Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, otomasyon ve yapay zekânın Türkiye'de muhasebe ve denetim mesleğini, görev temelli bir analitik perspektiften nasıl yeniden şekillendirdiğini incelemektedir. Teknolojik değişim literatürü önemli ölçüde genişlemiş olmakla birlikte, bu teknolojilerin muhasebe ve denetim işinin iç görev yapısını, özellikle Türkiye bağlamında, nasıl dönüştürdüğüne ilişkin ampirik kanıtlar sınırlı kalmaktadır. Bu boşluğu gidermek amacıyla bu çalışma, Görev Temelli Teknolojik Değişim (Task-Based Technological Change-TBTC) çerçevesini esas almakta ve bunu Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) yeterlilik yapısıyla, ayrıca ruhsatlı meslek mensupları için analitik olarak oluşturulmuş yüksek düzey bir görev kategorisiyle birleştirmektedir. Nitel bir araştırma tasarımı çerçevesinde, Türkiye'de faaliyet gösteren Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) ve Yeminli Mali Müşavir (YMM) ile yapılan toplam 13 yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Veriler, TBTC ve MYK temelli görev düzeylerinden türetilen önceden tanımlanmış görev kategorileri kullanılarak tümdengelimsel tematik analiz yoluyla çözümlenmiştir. Bulgular, otomasyon ve yapay zekânın etkilerinin hiyerarşik görev düzeylerine göre farklılaştığını göstermektedir. Rutin ve kodlanabilir düşük düzey görevler, dijital sistemler ve otomasyon yoluyla giderek ikame edilmektedir. Orta düzey görevler kontrol, uyum, koordinasyon ve yorumlayıcı gözden geçirme etrafında yeniden örgütlenmektedir. İmza yetkisi, tasdik, stratejik danışmanlık ve hukuki sorumluluk içeren yüksek düzey görevler ise ağırlıklı olarak insan merkezli niteliğini korumaktadır; bununla birlikte yapay zekâ araştırma, metin taslağı oluşturma ve analitik hazırlık süreçlerinde giderek daha fazla destekleyici bir araç olarak kullanılmaktadır. Tez, temel dönüşümün mesleğin ortadan kalkmasında değil, görev yapılarının, iş akışlarının ve uzmanlık gereksinimlerinin yeniden örgütlenmesinde yattığını ileri sürmektedir. Çalışma Türkiye bağlamına dayanan görev temelli ampirik bir analiz sunarak, teknolojik değişim, profesyonel emek ve muhasebe ile denetimin geleceğine ilişkin literatüre katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines how automation and artificial intelligence are reshaping the accounting and auditing profession in Türkiye through a task-based analytical perspective. Although the literature on technological change has expanded considerably, empirical evidence remains limited on how these technologies transform the internal task structure of accounting and auditing work, particularly in the Turkish context. To address this gap, the study adopts the Task-Based Technological Change (TBTC) framework and combines it with the qualification structure of the Vocational Qualifications Authority (VQA), including an analytical high-level category for licensed professionals. The study is based on a qualitative research design and draws on semi-structured interviews with 13 Certified Public Accountants (CPA) and Sworn-in Certified Public Accountants (SCPA) in Türkiye. The data were analysed through deductive thematic analysis using predefined task categories derived from TBTC and VQA-based task levels. The findings demonstrate that the effects of automation and artificial intelligence are differentiated across hierarchical task levels. Routine and codifiable low-level tasks are increasingly substituted or compressed through digital systems and automation. Medium-level tasks are reorganized around control, compliance, coordination, and interpretive review. High-level tasks involving signatory authority, certification, strategic advisory work, and legal accountability remain predominantly human-centered, although AI increasingly serves as a supportive tool in research, drafting, and analytical preparation. The thesis argues that the principal transformation lies not in the disappearance of the profession, but in the reorganization of task structures, workflows, and expertise requirements. By offering a task-based empirical analysis grounded in the Turkish context, the study contributes to the literature on technological change, professional work, and the future of accounting and auditing.
Benzer Tezler
- Muhasebe meslek mensuplarının yapay zekâya yönelik ilgi, bilgi, kullanım ve farkındalık düzeyleri üzerine bir araştırma
A research on the levels of interest, knowledge, use and awareness of accounting professionals about artificial intelligence
HÜLYA ŞAR
- E-defter ve e-fatura uygulamalarının muhasebe çalışanları üzerindeki etkisi, Iğdır ili örneği
The impact of e-ledger and e-invoice applications on accounting employees, Iğdır province example
ADEM GÜNEŞ
- Dijitalleşme sürecinin muhasebe mesleğine ve muhasebe uygulamalarına etkisi üzerine bir araştırma
A research on the effect on the accounting profession and accounting practices of the digitalization process
HASAN CABAR
- Muhasebe eğitiminde yapay zekâ kullanımı: İçerik geliştirme ve uygulama
Use of artificial intelligence in accounting education: Content development and implementation
MUHAMMED VEYSEL YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2025
İşletmeTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİHRİBAN COŞKUN ARSLAN
- Blokzinciri teknolojisinin muhasebe ve denetim uygulamalarına etkileri
Effects of blockchain technology on accounting and auditing practices
FATİH EROĞLU
Doktora
Türkçe
2025
İşletmeBolu Abant İzzet Baysal Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAHMİ YÜCEL