İnönü döneminde fevkalade hâl ve örfi idare uygulamaları (1938-1950)
Extraordinary state and martial law practices during the İnönü period (1938-1950)
- Tez No: 1010061
- Danışmanlar: PROF. DR. NECDET AYSAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk İnkılap Tarihi, History of Turkish Revolution
- Anahtar Kelimeler: Olağanüstü hal, Sıkıyönetim, İnönü Dönemi, State of emergency, Martial law, İnönü Period
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü Dönemi (1938-1950), Türkiye Cumhuriyeti tarihinde fevkalade koşulların hâkim olduğu yılları kapsamaktadır. Bu dönemde İkinci Dünya Savaşı'nın etkileri, başta ülke güvenliği olmak üzere siyasi, ekonomik ve toplumsal alanlarda yakından hissedilmiş; savaş sonrasında ise değişen risk ve tehdit algısıyla birlikte Türkiye'de çok partili hayata geçiş süreci yaşanmıştır. 1924 Anayasası'nda olağanüstü hâl ilanına ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bununla birlikte, İnönü Dönemi'nin risk ve tehdit algıları, fevkalade hâl tedbirlerinin alınmasını gerekli kılmıştır. Bu tedbirler, bir olağanüstü hâl ilanı niteliği taşımaktan ziyade, zorunlu ve geçici olarak yürürlüğe konulan mevzuata dayalı uygulamalar olarak değerlendirilmelidir. Öte yandan, İkinci Dünya Savaşı'nın Türkiye açısından güvenlik risklerini artırması üzerine, 1924 Anayasası'nın 86'ncı maddesi ve 3832 sayılı Örfi İdare Kanunu kapsamında 23 Kasım 1940'tan itibaren İstanbul, Kocaeli, Edirne, Kırklareli, Tekirdağ ve Çanakkale'de örfi idare ilan edilmiştir. On beş kez uzatılan bu uygulama, 23 Aralık 1947'ye kadar devam etmiştir. Harp sonrasında oluşan yeni güç dengesi ve tehdit ortamı, söz konusu tedbirlerin bir süre daha sürdürülmesini gerekli kılmıştır. Bu süreçte ihtiyaç duyulan düzenlemeler yapılmış, gerekli görülmeyen tedbirler ise yürürlükten kaldırılmıştır. Fevkalade hâl ve örfi idare tedbirlerinin uygulandığı süreçte temel hak ve özgürlükler kısıtlanmış, kişilere çeşitli yükümlülükler getirilmiştir. Buna karşılık, söz konusu tedbirler ülke güvenliğinin, asayişin ve kamu düzeninin sağlanmasına katkıda bulunmuş; bazı aksaklıklara rağmen millî savunma ihtiyaçları ile halkın ve ordunun iaşesi temin edilmiştir. Ancak fevkalade tedbirlerin yarattığı toplumsal hoşnutsuzluk, 1950 milletvekili genel seçiminde iktidar değişimine etki eden unsurlardan biri olmuştur.
Özet (Çeviri)
The period of President İsmet İnönü (1938–1950) covers years in which extraordinary conditions prevailed in the history of the Republic of Türkiye. During this period, the Second World War's effects were closely felt in political, economic, and social spheres, especially in national security. After the war, Türkiye experienced the transition to multi-party life amid changing risk and threat perceptions. The 1924 Constitution contained no provision for declaring a state of emergency. Nevertheless, the risk and threat perceptions of the İnönü period necessitated extraordinary state measures. These measures should be regarded not as a declared state of emergency, but as compulsory and temporary legislation-based practices. As the Second World War increased security risks for Türkiye, martial law was declared in Istanbul, Kocaeli, Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, and Çanakkale as of 23 November 1940 under Article 86 of the 1924 Constitution and Martial Law Act No. 3832. Extended fifteen times, it continued until 23 December 1947. The post-war power balance and threat environment required these measures to continue for some time. In this process, necessary regulations were introduced, while measures deemed unnecessary were abolished. During the implementation of extraordinary state and martial law measures, fundamental rights and freedoms were restricted, and various obligations were imposed on individuals. Nevertheless, these measures contributed to ensuring national security, public security, and public order, while national defence needs and public and military subsistence were secured despite certain shortcomings. However, social discontent caused by extraordinary measures became one factor influencing government change in the 1950 general election.
Benzer Tezler
- Bir diplomat ve siyaset adamı olarak Cevat Açıkalın
As a diplomat and a politician Cevat Açıkalın
VEYSEL ÇETİN
- Türkiye Cumhuriyeti'nde müzik kurumlaşması ve kültürel kimlik değişimi
Musical institutionalization and cultural identity change in Turkish Republic
GÜRSEL YURTSEVEN
Doktora
Türkçe
2018
MüzikYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURAN SAĞER
- Hz. Aişe'nin tefsir metodu ve tefsirdeki yeri
The method of commentary of Hz. Aisha and her position in the commentary
ESMA BİÇEN AYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULBAKİ GÜNEŞ