Geri Dön

Bir Nusayrî kutsal metni olarak Kitâbü'l-Mecmû': İçerik ve söylem analizi

Kitâb al-Majmu' as a Nusayrî sacred text: Content and discourse analysis

PDF İndir

  1. Tez No: 1010091
  2. Yazar: MUHAMMED EMRE VURAL
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİL OCAK
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Söz konusu tez çalışması, muhtemel müellifi Hamdân el-Hasîbî olmakla beraber bütünü ona ait olmayan, Cillî ve Taberânî gibi isimlerin de etkisiyle zamanla genişletildiği düşünülen ve Adanalı Süleyman Efendi vasıtasıyla literatüre kazandırılan Kitâbü'l-Mecmû' adlı eserin mevcut metnine nitel araştırma yöntemleriyle (içerik ve söylem analizi) ikinci bir okuma yapmayı amaçlamaktadır. Bu yöntem ile metin üzerinden şekillenen Nusayrî teolojik doktrini ve mezhebi kimlik inşası, içinde bulunduğu tarihi bağlam merkeze alınarak incelenmektedir. Eserin içeriği, söylem özellikleri, eserin üslubu gibi hususlar incelenmiş ve metnin onuncu yüzyıl Abbasi Devleti'nin yoğun baskı, mezhebi rekabet ve otorite mücadeleleri ekseninde şekillendiği tespit edilmiştir. Bu noktada metin, içinden çıktığı siyasî ve dinî atmosferle ilişkilendirilmeye çalışılmıştır. Böylece telif edildiği tarihi koşulların metni nasıl biçimlendirdiği açıklığa kavuşturulmak istenmiştir. Bu bağlamda eserin yalnızca teolojik bir metin değil aynı zamanda siyasî baskıya karşı kimlik koruma stratejisi olarak üretildiği sonucuna ulaşılmıştır. Kitâbü'l-Mecmû'nun on altı suresi hem doktriner hem de retorik açıdan değerlendirildiğinde elde edilen bulgular, metnin yer yer Hz. Ali'yi ezeli varlık, yaratıcı kudret ve kurtuluşun kaynağı olarak konumlandırdığı ve tevhid merkezli İslâm anlayışından ayrılan radikal bir bâtınî teolojiyi sistemleştirdiğini göstermektedir. Ayrıca metnin dua, niyaz ve tekrarlarla örülü ritmik söylem yapısının mezhebi aidiyeti pekiştiren bir zikir ve ayini forma sahip olduğu, yine Kur'an-ı Kerim'den yapılan alıntılarla da genel kabul İslâmi terminolojinin iv bâtınî bir yoruma tabi tutulduğu ve İslâm dinînden kopulmadığını gösterme çabası tespit edilmiştir. Bu noktada metin, Nusayrî teolojik özün dönemin tarihi koşulları nedeniyle nasıl stratejik bir dille korunduğunu ortaya çıkarmıştır. Metnin yoğun bâtınî dili, Nusayrîliğin yalnızca organik bir tercihi olarak değerlendirilmemelidir. Bu dil, daha çok Sünni otoritelerin Gulât-ı Şia fırkalarına yönelik baskılarına karşı geliştirilmiş stratejik bir söylem kalkanı işlevi görmektedir. Ayrıca takiyye ilkesinin, pratik bir zorunluluk olmaktan çıkıp seçilmişlik/sır ehli üzerine kurulu hiyerarşik bir kimlik doktrinine evrildiği gözlemlenmiştir.

Özet (Çeviri)

The thesis study in question aims to make a second reading with qualitative research methods (content and discourse analysis) to the existing text of the work Kitâbü'l-Mecmû', which is thought to have been expanded over time with the influence of names such as al-Jillî and et-Tabarânî, although its possible author is Hamdân el-Hasîbî, and which is thought to have been expanded over time with the influence of names such as Jillî and Tabarânî, and which was brought to the literature through Adanalı Süleyman Efendi. With this method, the Nusayri theological doctrine and sectarian identity construction, which are shaped through the text, are examined by focusing on the historical context in which it is located. Issues such as the content of the work, discourse features, and the style of the work were examined and it was determined that the text was shaped on the axis of intense oppression, sectarian rivalry and authority struggles of the tenth century Abbasid State. At this point, the text has been tried to be associated with the political and religious atmosphere from which it emerged. Thus, it is aimed to clarify how the historical conditions in which it was written shape the text. In this context, it has been concluded that the work was produced not only as a theological text, but also as an identity protection strategy against political oppression. When the sixteen surahs of Kitāb al-Majmū are evaluated both doctrinally and rhetorically, the findings show that the text systematizes a radical superstitious theology that differs from the monotheism-centered understanding of Islam, in which it positions Hazrat Ali as the eternal being, creative power and vi source of salvation. In addition, it has been determined that the rhythmic discourse structure of the text, woven with prayers, supplications and repetitions, has a dhikr and ritual form that reinforces the belonging to the sect, and that the generally accepted Islamic terminology is subjected to a superstitious interpretation with the quotations made from the Qur'an and that it is an effort to show that it has not broken away from the religion of Islam. At this point, the text revealed how the Nusayri theological essence was strategically preserved due to the historical conditions of the period. The intense superstitious language of the text should not be considered as just an organic preference of Nusayrism. This language mostly functions as a strategic discourse shield developed against the pressures of the Sunni authorities against the Gulat al-Shia sects. In addition, it has been observed that the principle of taqiyya has evolved from a practical necessity to a hierarchical identity doctrine based on the chosen/secret people.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    265196

    Dini kimliğin inşasında kutsal ve tabu olan yiyecek ve içeceklerin işlevleri: Antakya örneği

    The role of holy and taboo food and drink in the formation of religious identity: Antakya case

    KADRİYE ŞAHİN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    AntropolojiHacettepe Üniversitesi

    Antropoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ERHAN GÜRSEL ERSOY

  2. Tez No

    1003000

    Özel günlere özgü gastronomik ürünler üzerine bir araştırma (Hatay örneği)

    A research on gastronomic products specific to special days (Hatay case)

    ÖZLEM YATKIN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Gastronomi ve Mutfak SanatlarıBalıkesir Üniversitesi

    Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEHMET SARIOĞLAN

  3. Tez No

    280416

    Nusayrilerde kadın

    Woman in Nusarian

    GÖKBEN ÖVER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2011

    TarihGaziantep Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. MURAT ÇELİKDEMİR

  4. Tez No

    381926

    Tokat yöresi Alevî-Bektaşî inancında zâkirlik geleneği

    The tradition of dhikr performers among Alevî-Bektashi belief in Tokat territory

    DENİZ GÜNEŞ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Müzikİstanbul Teknik Üniversitesi

    Müzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)

    DOÇ. EROL PARLAK

    ÖĞR. GÖR. SÜLEYMAN ŞENEL

  5. Tez No

    567100

    Hatay - Samandağ özelinde Nusayrilik ve ziyaret kültürü

    In the example of Hatay - Samandağ and visit cult

    YASEMİN DEMİREL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    DinNecmettin Erbakan Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SIDDIK KORKMAZ

Geri Dön