Otizmli çocukların ebeveynlerinde öz -etkinlik , başa çıkma ve utanç -suçluluk duygularının depresyon üzerindeki etkileşimi : Yapısal eşitlik modellemesi ile bir yaklaşım
The interaction of self-efficacy, coping and shame–guilt in parents of children with autismspectrum disorder on depression: A structural equationmodeling approach
- Tez No: 1010195
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET KARADAĞ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, ebeveyn, öz-etkinlik, başa çıkma stratejileri, utanç, suçluluk, depresyon, yapısal eşitlik modellemesi, Autism spectrum disorder, coping strategies, depression, guilt, parent, self-efficacy, shame, structural equation modeling
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
BULUT ÇOBAN G., OTİZMLİ ÇOCUKLARIN EBEVEYNLERİNDE ÖZ-ETKİNLİK, BAŞA ÇIKMA VE UTANÇ-SUÇLULUK DUYGULARININ DEPRESYON ÜZERİNDEKİ ETKİLEŞİMİ: YAPISAL EŞİTLİK MODELLEMESİ İLE BİR YAKLAŞIM, GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ, ÇOCUK RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, TIPTA UZMANLIK TEZİ, GAZİANTEP, 2026. Amaç: Bu çalışma, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı çocukların ebeveynlerinde öz-etkinlik düzeyi, başa çıkma stratejileri ile utanç ve suçluluk duygularının depresyon belirtileri üzerindeki etkisini incelemek ve bu değişkenler arasındaki ilişkisel yapıyı yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ile değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. OSB, yalnızca bireyin gelişimsel özelliklerini değil, aynı zamanda ebeveynlerin psikolojik iyi oluşunu ve aile işlevselliğini de etkileyen çok boyutlu bir durumdur. Çocuğun sürekli bakım gereksinimi, davranışsal güçlükler, sosyal iletişim sorunları ve geleceğe ilişkin belirsizlikler, ebeveynlerde kronik stres, duygusal yük ve depresif belirtilerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilmektedir. Bu nedenle ebeveyn ruh sağlığını belirleyen psikososyal süreçlerin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması önem taşımaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel desende yürütülmüş olup, örneklemi OSB tanılı çocuğa sahip ebeveynler oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde katılımcılara sosyodemografik bilgi formunun yanı sıra depresyon düzeyini, öz-etkinlik algısını, başa çıkma stratejilerini ve utanç–suçluluk duygularını değerlendiren geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış ölçme araçları uygulanmıştır. Elde edilen veriler, değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri incelemek amacıyla yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Analiz sonuçları, ebeveynlerin algıladıkları öz-etkinlik düzeyinin depresyon belirtileri ile anlamlı ve negatif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Buna karşılık, utanç ve suçluluk duygularının depresyon üzerinde pozitif yönde anlamlı yordayıcı etkilerinin bulunduğu belirlenmiştir. Başa çıkma stratejilerinin ise çok boyutlu bir yapı sergilediği; işlevsel başa çıkma biçimlerinin koruyucu rol oynadığı, işlevsel olmayan başa çıkma biçimlerinin ise depresif belirtileri artırıcı yönde etkide bulunduğu saptanmıştır. Ayrıca başa çıkma stratejileri ile utanç–suçluluk duygularının, öz-etkinlik ile depresyon arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği görülmüştür. Sonuç: Elde edilen bulgular, OSB'li çocukların ebeveynlerinde depresif belirtilerin ortaya çıkışında öz-etkinlik, başa çıkma biçimleri ve öz-bilinçli duyguların birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir. Bu doğrultuda ebeveynlere yönelik psikososyal müdahalelerin, öz-etkinliği güçlendirmeye, işlevsel başa çıkma becerilerini geliştirmeye ve utanç–suçluluk gibi duygusal süreçleri hedeflemeye odaklanmasının önemli olduğu düşünülmektedir. Çalışmanın, OSB'li çocukların ebeveynlerine yönelik bütüncül ve hedefe yönelik müdahale programlarının geliştirilmesine katkı sağlayacağı öngörülmektedir.
Özet (Çeviri)
BULUT ÇOBAN G., THE INTERACTİON OF SELF-EFFİCACY, COPİNG, AND SHAME–GUİLT İN PARENTS OF CHİLDREN WİTH AUTİSM SPECTRUM DİSORDER ON DEPRESSİON: A STRUCTURAL EQUATİON MODELİNG APPROACH, FACULTY OF MEDİCİNE, GAZİANTEP UNİVERSİTY, DEPARTMENT OF CHİLD AND ADOLESCENT PSYCHİATRY, MEDİCAL SPECİALTY THESİS, GAZİANTEP, 2026. Purpose: This study aimed to examine the effects of self-efficacy, coping strategies, and feelings of shame and guilt on depressive symptoms among parents of children with autism spectrum disorder (ASD), and to evaluate the relational structure among these variables using structural equation modeling (SEM). ASD is a multidimensional condition that affects not only the developmental characteristics of the child but also the psychological well-being of parents and overall family functioning. Continuous caregiving demands, behavioral difficulties, social communication impairments, and uncertainty about the future may contribute to chronic stress, emotional burden, and depressive symptoms in parents. Therefore, it is important to address the psychosocial processes influencing parental mental health within a comprehensive framework. Materials and Methods: The study was conducted using a cross-sectional design, and the sample consisted of parents of children diagnosed with ASD. Data were collected using a sociodemographic information form along with validated and reliable instruments assessing depression, self-efficacy, coping strategies, and feelings of shame and guilt. The obtained data were analyzed using structural equation modeling to examine both direct and indirect relationships among the variables. Findings: The findings indicated that perceived self-efficacy was significantly and negatively associated with depressive symptoms. In contrast, feelings of shame and guilt were found to be significant positive predictors of depression. Coping strategies demonstrated a multidimensional structure, with adaptive coping strategies playing a protective role, whereas maladaptive coping strategies were associated with increased depressive symptoms. Additionally, coping strategies and shame–guilt emotions were found to have a partial mediating role in the relationship between self-efficacy and depression. Conclusıon: These findings suggest that depressive symptoms in parents of children with ASD cannot be explained by a single factor, and that self-efficacy, coping strategies, and self-conscious emotions should be considered together within a comprehensive model. In this context, psychosocial interventions for parents should focus on enhancing self-efficacy, promoting adaptive coping strategies, and addressing emotional processes such as shame and guilt. The study is expected to contribute to the development of holistic and targeted intervention programs for parents of children with ASD.
Benzer Tezler
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip ailelerin deneyimleri, karşılaştıkları sorunlar ve baş etme stratejileri
The experiences problems faced and coping strategies of families with children with autism spectrum disorder
GÜLBEYAZ ÇAKMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
PsikolojiSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESİN SEZGİN
- Manevi içerikli gelişim destek programının otizm spektrum bozukluğu olan çocuk sahibi ebeveynlerin umutsuzluk, dini başa çıkma ve psikolojik iyi oluş düzeylerine etkisinin incelenmesi
Study on the effect of spiritual development support program on hopelessness, religious coping and psychological well-being levels of parents who have children with autism spectrum disorder
MEHMET EMRULLAH DURAN
Doktora
Türkçe
2023
PsikolojiSakarya ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULVAHİT İMAMOĞLU
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip aileler için geliştirilen aile eğitim programının çocukların eğitiminde aile katılımının etkisi
The effects of parent education program on parent's participation in the education of children with autism
MEHROSSÂDAT VOSOUGH MATİN
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN SARI
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinde geniş otizm fenotipi özelliklerinin regresif ve regresif olmayan gruplarda karşılaştırılması ve ebeveyn çocuk ilişkisine etkisi
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarin ebeveynlerinde geniş otizm fenotipi özelliklerinin regresif ve regresif olmayan gruplarda karşılaştırılması ve ebeveyn çocuk ilişkisine etkisi
BEYZA NUR BAYSAR KANOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERVE ÇIKILI UYTUN
- 04 – 06 yaş grubu otizmli çocuklarda spor aktivitelerinin öz bakım, ince – kaba motor ve dil bilişsel gelişimine etkilerinin incelenmesi
Examination of the effects of the sport activities on cognitive deveplopment of personal care, fine – gross motor and language for 04-06 age group children with authism
GÜVEN BERİGEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
SporHaliç ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NALAN SUNA
- EMDR müdahale programının otizmli çocuğa sahip annelerin algıladıkları ebeveyn öz-yeterlik düzeyleri üzerindeki etkisi
Effect of EMDR intervention program on perceived parental self-efficacy levels of mothers of children with autism
HÜRMÜZ ZÜMRÜT FAKI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA EBRU İKİZ