Madde kullanım bozukluğu olan bireylere öz belirleme kuramına dayalı verilen psikoeğitim programının bireylerde sosyal hayata katılım ve aile rollerini sürdürebilmesine yönelik müdahale ve izlem programının geliştirilmesi
Development of an intervention and follow-up program aimed at enhancing social participation and the maintenance of family roles in individuals with substance use disorder through a self-determination theory-based psychoeducation program
- Tez No: 1010198
- Danışmanlar: PROF. DR. BİRGÜL ÖZKAN, UZMAN ZEHRA UÇAR HASANLI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Aile Koruyucu Etkenler, Madde Kullanım Bozukluğu, Öz Belirleme Kuramı, Psikiyatri Hemşireliği, Psikoeğitim, Sosyal İşlevsellik, Aile içi roller, Davranışsal bağımlılık, Kendini belirleme kuramı, Madde bağımlılığı, Psikiyatrik hemşirelik, Psiko-eğitim programı, Sosyal yaşam, Family Protective Factors, Psychiatric Nursing, Psychoeducation, Self-Determination Theory, Social Functioning, Substance Use Disorder, Family roles, Behavioral addiction, Drug addiction, Psycho-educational program
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hemşirelik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, madde kullanım bozukluğu (MKB) bulunan bireylere Öz Belirleme Kuramı'na (ÖBK) dayalı olarak geliştirilen psikoeğitim programının bireylerin sosyal yaşama katılımı ve aile rollerini sürdürebilme durumlarını desteklemeye yönelik bir müdahale ve izlem programının geliştirilmesi ve etkililiğinin değerlendirilmesidir. Araştırmanın evrenini, Türkiye'de bir AMATEM'de yatarak tedavi gören ve madde kullanım bozukluğu tanısı bulunan bireyler oluştururken, örneklemi bu evrenden seçilen toplam 28 birey oluşturmuştur. Müdahale grubuna ÖBK'ya dayalı olarak geliştirilen altı oturumluk psikoeğitim programı uygulanmış, kontrol grubundaki katılımcılar ise kurumda uygulanan standart tedavi ve psikososyal destek programlarına devam etmiştir. Katılımcılardan psikoeğitim öncesi (ön test), psikoeğitim sonrası (son test), eğitimden bir ay sonra ve üç ay sonra olmak üzere dört farklı zaman noktasında veri toplanmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Bağımlılık Seyir İndeksi (BASİ), Sosyal Uyum Kendini Değerlendirme Ölçeği (SUKDÖ) ve Aile Koruyucu Etkenler Envanteri (AKEE) kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27.0 paket programı kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre grupların tanıtıcı özellikler açısından homojen dağılım gösterdiği belirlenmiştir (p>0,05). BASİ puan ortalamaları incelendiğinde müdahale ve kontrol grupları arasında anlamlı farklılık bulunduğu, ileri analizlerde zaman etkisi ve grup × zaman etkileşiminin anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,005). SUKDÖ puan ortalamaları değerlendirildiğinde her iki grupta zaman içerisinde anlamlı değişim olduğu ve zaman etkisi ile grup × zaman etkileşiminin anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,005). AKEE puan ortalamalarında ise zaman etkisinin anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,005). Ölçekler arasındaki ilişkiler incelendiğinde BASİ ile SUKDÖ ve AKEE arasında negatif yönlü; SUKDÖ ile AKEE arasında ise pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda ÖBK'ya dayalı psikoeğitim ve izlem programının MKB bulunan bireylerde relaps düzeylerinin azaltılmasına, sosyal uyumun artırılmasına ve aile koruyucu etkenlerin güçlendirilmesine katkı sağladığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda bağımlılık tedavi programlarında bireylerin özerklik, yeterlik ve ilişkililik gereksinimlerini destekleyen psikoeğitim temelli müdahalelerin uygulanmasının yararlı olabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to develop and evaluate the effectiveness of a psychoeducation program based on Self-Determination Theory (SDT) for individuals with substance use disorder (SUD), aimed at supporting social participation and the maintenance of family roles. The study population consisted of individuals diagnosed with SUD who were receiving inpatient treatment at an Alcohol and Drug Addiction Treatment and Training Center (AMATEM) in Türkiye, and the sample comprised 28 participants selected from this population. A six-session SDT-based psychoeducation program was administered to the intervention group, while the control group continued to receive standard treatment and psychosocial support provided by the institution. Data were collected at four time points: pre-test, post-test, and one- and three-month follow-ups. Data collection instruments included the Personal Information Form, Addiction Profile Index (API), Social Functioning Self-Assessment Scale (SFSAS), and Family Protective Factors Inventory (FPFI). Data were analyzed using SPSS version 27.0. The findings indicated that the groups were homogeneous in terms of baseline characteristics (p>0.05). A significant difference was observed between the intervention and control groups in API scores, with significant time and group × time interaction effects (p <0.005). For SFSAS scores, significant changes over time were observed in both groups, along with significant time and group × time interaction effects (p <0.005). In FPFI scores, only the time effect was significant (p <0.005). Correlation analyses revealed negative associations between API and both SFSAS and FPFI, and a positive association between SFSAS and FPFI. In conclusion, the SDT-based psychoeducation and follow-up program effectively reduced relapse levels, improved social functioning, and strengthened family protective factors among individuals with SUD. These findings suggest that psychoeducation-based interventions supporting autonomy, competence, and relatedness may be beneficial in addiction treatment programs.
Benzer Tezler
- Madde kullanım bozukluğu olan bireylerde öz şefkatin damgalanma düzeyine etkisi
The effect of self-compassion on stigma level in individuals with substance use disorder
EMEL ÖZMEN
- Madde kullanım bozukluğunda bilişsel davranışçı yaklaşım temelli psikoeğitimin bağımlılık profili, öz yeterlilik ve bağımlılık seyrine etkisinin incelenmesi: Randomize kontrollü deneysel çalışma
Examination of the effect of cognitive behavioral approach-based psychoeducation on addiction profile, self-efficacy and addicti̇on outcome in substance use di̇sorder: A randomi̇zed controlled experimental study
CİHAN KOCAİRİ
Doktora
Türkçe
2023
HemşirelikAydın Adnan Menderes ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA DEMİRKIRAN
DOÇ. DR. MERİH ALTINTAŞ
- Madde bağımlısı bireylerin manevi ihtiyaçlarının belirlenmesi (AMATEM örneği)
Determination of spiritual needs of drug addicted individuals (AMATEM sample)
İSA CEYLAN
Doktora
Türkçe
2019
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
- Tip 2 diyabetli bireylere yönelik sağlığı geliştirme modeline dayalı sağlıklı beslenme ve fonksiyonel besinler eğitimin sağlıklı yaşam biçim davranışlarına ve diyabette öz etkililik üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of general functional food consumption education program based on a health promotion model for individuals with type 2 diabetes on healthy lifestyle behaviors and self-efficacy in diabetes: A randomized controlled study
ÖZNUR GÜNGÖR
Doktora
Türkçe
2025
Halk SağlığıNecmettin Erbakan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ HİSAR
- Variation of metaphor interpretation and aptness of speakers of English with different cultural backgrounds
Farklı kültürel geçmişten gelen İngilizce konuşanların metaforu anlama yatkınlığındaki ve yorumlamasındaki çeşitlilik
EBRU ŞEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. DERYA ORUÇ