Sınır turizminin etkileri ile yerel halkın yer bağlılığı ilişkisinde yaşam kalitesinin aracılık rolü: Van ili örneği
The mediating role of quality of life in the relationship between the effects of border tourism and local people's place attachment: The case of Van
- Tez No: 1010220
- Danışmanlar: PROF. DR. SERHAT HARMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Turizm, Tourism
- Anahtar Kelimeler: Sınır, Boundary
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Özellikle coğrafi konumları gereği komşu ülkelerle yoğun etkileşim içinde olan sınır kentlerinde turizm, sadece bir ekonomik faaliyet değil; ticaret, kültürel alışveriş ve bölgesel kalkınmanın temel dinamiği haline gelmiştir. Sınır turizmi, giriş-çıkış yapan ziyaretçilerin harcamalarıyla yerel ekonomiyi canlandırırken, aynı zamanda bölgedeki altyapı ve hizmet standartlarının gelişmesine katkı sağlayarak toplumsal yapıyı dönüştürmektedir. Bu doğrultuda turizmin yerel topluluklar üzerindeki etkisini yer bağlılığı ve yaşam kalitesi ilişkisiyle incelemek önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı sınır kent özelliği taşıyan Van'da, sınır turizmi etkisinin yerel halkın yer bağlılığı ilişkisinde yaşam kalitesinin aracılık rolünü incelemektir. Bu araştırmanın evrenini, Van'da yaşayan yerel halk ve turizm paydaşları oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi, Van Gölü Havzası'nda yer alan İpekyolu, Tuşba, Edremit, Gevaş, Erciş, Muradiye ilçelerinde yaşayan yerel halktır. Bu araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntem metodolojisinden faydalanılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında anketler aracılığıyla 451 yerel halktan veriler toplanmıştır. Nitel yöntemden faydalanılan ikinci aşamada ise 20 turizm paydaşıyla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel aşamada elde edilen veriler ışığında çalışmada geliştirilen modelin test edilmesi için yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizinden faydalanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre hem aracılık analizinde hem de moderatörlü aracılık analizinde turizmin etkilerinin, yaşam kalitesini etkilediği sonucu ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca geliştirilen modelde turizmin etkilerinin yerel halkın yer bağlılığı ilişkisinde yaşam kalitesinin aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Turistlerle etkileşimin test edildiği modelde ise etkileşim etkisinin, turizm etkileri yoluyla yaşam kalitesi ilişkisinde yer bağlılığını artırdığı ve yaşam kalitesinin aracılık rolünü pekiştirdiği sonuçlarına varılmıştır. Nitel verilerden elde edilen sonuçlara göre, Van'daki sınır turizmi ekonomik açıdan istihdam ve sıcak para döngüsü sağlayarak şehri krizlere karşı korumakta, ancak fiyat artışları ve İran pazarına aşırı bağımlılık gibi riskler barındırmaktadır. Sosyokültürel düzlemde kültürel bir zenginlik ve canlılık yaratsa da, muhafazakâr yerel doku ile turistlerin yaşam tarzları arasında zaman zaman değerler çatışması ve yozlaşma kaygısı yaşanmaktadır. Çevresel olarak modern yatırımları ve altyapı projelerini tetiklemesine rağmen; trafik, gürültü ve çevre kirliliği yerel halkın yaşam kalitesini zorlayan temel negatif unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Yer bağlılığı perspektifinden ise halk, nitelikli göç ve altyapı sorunlarına rağmen güçlü aile bağları ve memleket sevgisiyle şehre aidiyet hissetmeye devam etmektedir. Çalışma, sınır turizminin doğrudan değil, ancak yaşam kalitesini artırdığı ölçüde yer bağlılığı yarattığını kanıtlayarak, kentsel aidiyetin rasyonel bir konfor algısına dayandığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
In border cities, which are particularly in close interaction with neighboring countries due to their geographical location, tourism has become not only an economic activity but also a fundamental dynamic of trade, cultural exchange, and regional development. Border tourism revitalizes the local economy through the spending of visitors entering and exiting the region, while simultaneously transforming the social structure by contributing to the development of infrastructure and service standards in the region. In this context, it is important to examine the impact of tourism on local communities through its relationship with place attachment and quality of life. The aim of this research is to examine the mediating role of quality of life in the relationship between place attachment and the local population in Van, a border city. The population of this research consists of the local population living in Van and tourism stakeholders. The sample of the research is the local population living in the İpekyolu, Tuşba, Edremit, Gevaş, Erciş, and Muradiye districts located in the Lake Van Basin. This research utilizes a mixed-methods approach, combining quantitative and qualitative methods. In the quantitative phase of the research, data was collected from 451 local people through questionnaires. In the second phase, which utilized a qualitative method, face-to-face interviews were conducted with 20 tourism stakeholders. Structural equation modeling (SEM) was used to test the model developed in the study based on the data obtained in the quantitative phase. Content analysis was used in the analysis of qualitative data. According to the research findings, both mediation analysis and moderated mediation analysis revealed that the effects of tourism affect quality of life. Furthermore, the developed model identified a mediating role of quality of life in the relationship between the effects of tourism and the local population's place attachment. In the model testing interaction with tourists, it was concluded that the interaction effect increases place attachment in the relationship between tourism effects and quality of life, reinforcing the mediating role of quality of life. According to the results obtained from qualitative data, border tourism in Van protects the city from crises by providing employment and a flow of hot money, but it also carries risks such as price increases and excessive dependence on the Iranian market. While it creates cultural richness and vibrancy on a socio-cultural level, there are occasional conflicts of values and concerns about degradation between the conservative local fabric and the lifestyles of tourists. Despite triggering modern investments and infrastructure projects from an environmental perspective, traffic, noise, and environmental pollution stand out as key negative factors that challenge the quality of life for the local population. From a place-based perspective, however, despite skilled migration and infrastructure problems, the public continues to feel a sense of belonging to the city through strong family ties and a love for their hometown. The study demonstrates that place-based attachment is not directly caused by border tourism, but only to the extent that it improves the quality of life, revealing that urban belonging is based on a rational perception of comfort.
Benzer Tezler
- Güneybatı Anadolu kıyılarında (Bodrum-Fethiye arası) turizmin mekansal etkileri ve arazi kullanım senaryoları
Spatial impacts of tourism and land use scenarios along the Southwest Anatolian coast (Between Bodrum and Fethiye)
ZEKERİYA KONURHAN
- Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının turizm algısı
Tourism perception of the teacher candidates of social
NURAY AKÇA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
TurizmKastamonu Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DURAN AYDINÖZÜ
- Perception of ecosystem services provided by nature-based solutions (NBS) to address tourism-related challenges in coastal cities: The case of Seferihisar (TUR) and Aveiro (PRT)
Kıyı kentlerinde turizm zorluklarının ele alınmasında doğa temelli çözümler tarafından sağlanan ekosistem hizmetlerine ilişkin algı: Seferihisar (TR) ve Aveiro (PT)
ZEYNEP ŞERGİ MARIM
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDA KUNDAK
- Turizmin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi ve çevre duyarlı sürdürülebilir turizm modeli
Environmental impact assesment of tourism and environment sensitive sustainable tourism model
FUAT GÜNDÜZ