Çevre temalı animasyon film ve videoların çevre bilgisi, tutumu ve farkındalığına etkisi: Meta analiz çalışması
The effect of environment-themed animation films and videos on environmental knowledge, attitude, and awareness: A meta-analysis study
- Tez No: 1010511
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA ÖNEN ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, 2010–2025 yılları arasında yayımlanan deneysel ve yarı deneysel çalışmaların meta-analiz yöntemiyle incelenerek, animasyon temelli öğretim uygulamalarının çevre okuryazarlığının ölçülebilir bilişsel ve duyuşsal alt boyutları olan çevre bilgisi, çevre tutumu ve çevre farkındalığı üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Araştırmada analizler, çalışmalar arasındaki farklılıklar dikkate alınarak rastgele etkiler modeline göre gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda Scopus, Web of Science, ERIC, YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Akademik ve ProQuest Dissertations & Theses veri tabanlarında yapılan taramalar sonucunda ölçütleri karşılayan 17 çalışma ve bu çalışmalardan elde edilen toplam 32 etki büyüklüğü analize dâhil edilmiştir. Meta-analiz bulguları, animasyon temelli müdahalelerin çevre bilgisi, çevre tutumu ve çevre farkındalığı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve orta düzeyde bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir (g = 0.577). Çalışmalar arasında yüksek düzeyde heterojenlik tespit edilmiştir (I² ≈ %82). Bu nedenle etki büyüklüklerindeki farklılaşmayı incelemek amacıyla moderatör ve alt grup analizleri gerçekleştirilmiştir. Moderatör analizleri sonucunda, daha güncel çalışmaların daha yüksek etki büyüklükleri sunduğu belirlenmiştir. Eğitim kademeleri açısından değerlendirildiğinde, animasyon kullanımının okul öncesi ve lise düzeylerinde daha yüksek etki görülmüştür. Uygulama süresi bakımından ise orta süreli uygulamaların (4–8 hafta), kısa süreli uygulamalara kıyasla daha güçlü etkiler ortaya koyduğu saptanmıştır. Ders alanlarına göre yapılan incelemelerde, en yüksek etkinin coğrafya dersinde, en düşük etkinin ise fen bilimleri dersinde elde edildiği belirlenmiştir. Alt grup analizleri, animasyon temelli uygulamaların etkisinin bağımlı değişkenlere göre farklılaştığını göstermiştir. En yüksek etki akademik başarı (g = 1.040) ve çevre farkındalığı (g = 0.951) üzerinde elde edilirken, çevre bilgisi (g = 0.543) ve çevre tutumu (g = 0.418) üzerinde orta düzeyde etkiler belirlenmiştir. Buna karşın, çevre dostu davranış niyeti üzerinde anlamlı bir etki saptanmamıştır (g = -0.071). Bu bulgular, animasyon temelli uygulamaların özellikle bilişsel öğrenme çıktıları ve farkındalık geliştirme üzerinde daha etkili olduğunu, ancak davranışsal çıktılar üzerinde aynı düzeyde etki göstermediğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, animasyon temelli uygulamaların tüm bağlamlarda aynı düzeyde etki göstermediğini, bu etkinin yıla, eğitim kademesine, ders alanına, müdahale süresine ve bağımlı değişkenler (çevre bilgisi, tutumu ve farkındalığı) gibi değişkenlere bağlı olarak farklılaşabildiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, animasyonların tek başına bir öğretim aracı olarak değil, bütüncül bir eğitim programının parçası olarak planlandığında daha işlevsel sonuçlar doğurduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, gelecekte gerçekleştirilecek araştırmalara ve uygulamalara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the effects of animation films and videos on the measurable cognitive and affective dimensions of environmental literacy, namely environmental knowledge, environmental attitudes, and environmental awareness, through a meta-analysis of experimental and quasi-experimental studies published between 2010 and 2025. The analyses were conducted using a random-effects model to account for variations among the included studies. Within this scope, literature searches were carried out in Scopus, Web of Science, ERIC, the Council of Higher Education National Thesis Center (YÖKTEZ), Google Scholar, and ProQuest Dissertations & Theses databases. As a result of the screening process, 17 studies meeting the inclusion criteria and a total of 32 effect sizes were included in the analysis. The findings revealed that animation-based interventions had a statistically significant and moderate effect on environmental knowledge, environmental attitudes, and environmental awareness (g = 0.577). A high level of heterogeneity was identified among the studies (I² ≈ 82%). Therefore, moderator and subgroup analyses were conducted to explore the sources of variation in effect sizes. The moderator analyses showed that more recent studies reported higher effect sizes. In terms of educational level, stronger effects were observed at the preschool and high school levels. Regarding intervention duration, medium-term implementations (4–8 weeks) produced stronger effects compared to short-term interventions. Subject-area analyses indicated that the highest effect was found in geography courses, whereas the lowest effect was observed in science courses. Subgroup analyses demonstrated that the effectiveness of animation-based practices varied according to the dependent variable examined. The largest effects were found for academic achievement (g = 1.040) and environmental awareness (g = 0.951), while moderate effects were observed for environmental knowledge (g = 0.543) and environmental attitudes (g = 0.418). In contrast, no significant effect was found for pro-environmental behavioral intention (g = -0.071). These findings suggest that animation-based practices are more effective in improving cognitive learning outcomes and raising awareness than in influencing behavioral outcomes. Overall, the results indicate that the effectiveness of animation-based practices differs depending on variables such as publication year, educational level, subject area, intervention duration, and dependent variables (environmental knowledge, attitude and awareness). Accordingly, it was concluded that animations are more effective when integrated into a comprehensive educational program rather than used as stand alone instructional tools. Based on these findings, several recommendations for future research and educational practice are presented.
Benzer Tezler
- Çevre eğitimi için uygun animasyon filmlerin belirlenmesi ve fen bilimleri dersi öğretim programı ile ilişkilendirilmesi
Identifying the animated films related to environmental education and associating them with the science course education program
BURCU GÖKTEPE DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERAP ÖZ AYDIN
- Hollywood canlandırma sinemasında insan doğa ilişkisi temsiline ekoeleştirel bir bakış: Tüketim kültürü ve insan egemenliğinin filmlerdeki rolü
An ecocritical look at the representation of human-nature relationship in Hollywood animation cinema: The role of consumption culture and human sovereignty in films
MUHAMMED ALPARSLAN ÖZKARDEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YÜKSEL BALABAN
- Çevre temalı animasyon filmlerinin ortaokul öğrencilerinin insan ve çevre ünitesindeki kavram öğrenmelerine, çevreye yönelik tutumlarına ve eleştirel düşünmelerine etkisinin incelenmesi
Investigating of effects of environment basedanimation movies on middle school students' concept learning in the human and environment unit environmental attitudes and critical thinking skills
FATMA AYÇA YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİF BENZER
- Soyut işlemler döneminde ekoloji temalı animasyon filmlerin alımlanması
Reception of ecology themed animation films during the formal operational stage
ELVİN KOCAKARIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Radyo-Televizyonİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM ARDA
- Japon canlandırma sanatı animelerde insan- doğa ilişkisi: Rüzgarlı Vadi ve Pom Poko örneği
Human-nature relationship in Japanese anime: Wind Valley and Pom Poco analysis
RIDVAN ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarKütahya Dumlupınar ÜniversitesiSeramik ve Cam Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELMA ŞAHİN