Muhammed Ferîd Ebû Hadîd'in tarihî romanları üzerine tahlilî bir inceleme
An analytical study on the historical novels of Muhammad Farid Abu Hadid
- Tez No: 1010613
- Danışmanlar: PROF. DR. BEDRETTİN AYTAÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Muhammed Ferîd Ebû Ḥadîd'in Tarihî Romanları Üzerine Tahlilî Bir İnceleme”başlıklı bu tez, modern Arap edebiyatının önemli isimlerinden Muhammed Ferîd Ebû Ḥadîd'in tarihî roman anlayışını çok yönlü biçimde ele almaktadır. Çalışmada, yazarın tarihî romanları yalnızca edebî eserler olarak değil; aynı zamanda tarih, kimlik, milliyetçilik ve kültürel hafıza arasında kurduğu ilişkinin bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Tezin giriş bölümünde tarihî roman kavramı açıklanmış; dünya edebiyatında ve özellikle modern Arap edebiyatında tarihî romanın ortaya çıkışı ve gelişimi incelenmiştir. Bu bağlamda Corci Zeydan, Faraḥ Antun gibi isimlerin tarihî roman anlayışlarıyla Ebû Ḥadîd'in yaklaşımı karşılaştırılmıştır. Ebû Ḥadîd'in tarihî romanı yalnızca geçmişi aktaran bir tür olarak görmediği; aksine tarih aracılığıyla toplumun millî bilincini güçlendirmeyi amaçladığı sonucuna varılmıştır. Çalışmada, yazarın romanlarında tarihsel gerçeklik ile edebî kurgu arasındaki denge ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ebû Ḥadîd'in tarihî olayları aktarırken tarihî kaynaklardan yararlandığı; ancak anlatıyı canlı kılmak amacıyla kurmaca unsurları da yoğun biçimde kullandığı tespit edilmiştir. Böylece yazarın, okuyucuda tarih şuuru oluşturmayı hedefleyen eğitici ve yönlendirici bir anlatım benimsediği görülmüştür. Tez boyunca yazarın çeşitli romanları tematik açıdan incelenmiş; özellikle kahramanlık, özgürlük, vatan sevgisi, fedakârlık, ihanet, adalet, liderlik ve toplum bilinci gibi temaların ön plana çıktığı belirlenmiştir. Cahiliye dönemi, Memlükler dönemi ve Arap tarihinin farklı evrelerini konu alan romanlarda geçmişin yalnızca nostaljik bir unsur olarak kullanılmadığı; aksine dönemin siyasi ve toplumsal meselelerine dolaylı eleştiriler yöneltmek amacıyla yeniden kurgulandığı ortaya konmuştur. Çalışmada ayrıca Ebû Ḥadîd'in Arap kültürüne ve tarihine verdiği önem üzerinde durulmuştur. Yazarın romanlarında eski Arap gelenekleri, savaş kültürü, şiir, kabile yapısı, dinî inanışlar ve toplumsal değerler ayrıntılı biçimde işlenmiştir. Bu yönüyle Ebû Ḥadîd'in eserlerinin, Arap toplumunun kültürel hafızasını canlı tutma işlevi gördüğü değerlendirilmiştir. Özellikle tarihî şahsiyetlerin idealize edilmesi yoluyla genç nesillere örnek karakterler sunulmaya çalışıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Tezin önemli sonuçlarından biri de Ebû Ḥadîd'in milliyetçilik anlayışına ilişkindir. İnceleme sonucunda yazarın eserlerinde hem Arap milliyetçiliği hem de Mısır merkezli bir tarih anlayışının bulunduğu görülmüştür. Ancak onun milliyetçilik anlayışının dışlayıcı değil; tarihsel birlik ve kültürel ortaklık fikrine dayalı olduğu değerlendirilmiştir. Yazarın geçmişteki güçlü devlet ve liderlik örneklerini öne çıkararak modern toplum için bir bilinç oluşturmayı amaçladığı anlaşılmıştır. Dil ve üslup bakımından Ebû Ḥadîd'in sade fakat etkileyici bir anlatım benimsediği, tarihî atmosferi güçlendirmek amacıyla şiirsel tasvirlere, diyaloglara ve edebî sanatlara sıkça başvurduğu belirlenmiştir. Flashback tekniğinin, doğa tasvirlerinin, dramatik çatışmaların ve sembolik anlatımların romanların estetik yönünü güçlendirdiği ifade edilmiştir. Bunun yanında romanlarda tarihî gerçeklikten tamamen kopulmadığı; kurmaca ile tarih arasında dengeli bir yapı kurulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak bu tez, Muhammed Ferîd Ebû Ḥadîd'in tarihî romanlarının yalnızca edebî değer taşıyan eserler olmadığını; aynı zamanda modern Arap düşüncesinde tarih bilinci, kültürel kimlik ve millî hafızanın oluşumuna katkı sağlayan önemli metinler olduğunu ortaya koymaktadır. Ebû Ḥadîd'in tarihî roman anlayışının, modern Arap edebiyatında tarih ile edebiyat arasındaki ilişkinin gelişiminde önemli bir yere sahip olduğu değerlendirilmiştir
Özet (Çeviri)
This thesis, titled“A Detailed Examination of the Historical Novels of Muhammed Ferîd Ebû Ḥadîd”examines the historical novel approach of one of the prominent figures of modern Arabic literature from multiple perspectives. In this study, the author's historical novels are evaluated not only as literary works but also as reflections of the relationship he establishes between history, identity, nationalism, and cultural memory. In the introduction of the thesis, the concept of the historical novel is explained, and the emergence and development of the historical novel in world literature, particularly in modern Arabic literature, are examined. In this context, the historical novel approaches of figures such as Corci Zeydan and Faraḥ Antun are compared with that of Abu Hadid. It is concluded that Abu Hadid did not perceive the historical novel merely as a genre transmitting the past; rather, he aimed to strengthen the national consciousness of society through history. The study also analyzes in detail the balance between historical reality and literary fiction in the author's novels. It has been determined that Abu Hadid benefited from historical sources while narrating historical events, yet he also made extensive use of fictional elements in order to enliven the narrative. Thus, it is observed that the author adopted an instructive and guiding style aimed at creating historical awareness among readers. Throughout the thesis, the author's various novels are examined thematically, and themes such as heroism, freedom, patriotism, sacrifice, betrayal, justice, leadership, and social consciousness are identified as prominent. In novels dealing with the Jahiliyyah period, the Mamluk era, and different stages of Arab history, the past is not used merely as a nostalgic element; instead, it is reconstructed in order to indirectly criticize the political and social issues of the period. The study also emphasizes Abu Hadid's importance attached to Arab culture and history. In his novels, ancient Arab traditions, war culture, poetry, tribal structure, religious beliefs, and social values are elaborately portrayed. In this respect, Abu Hadid's works are considered to function as a means of preserving the cultural memory of Arab society. It is concluded that, particularly through the idealization of historical figures, the author sought to present exemplary characters for younger generations. One of the significant conclusions of the thesis concerns Abu Hadid's understanding of nationalism. The analysis reveals that both Arab nationalism and an Egypt-centered historical perspective are present in his works. However, his conception of nationalism is evaluated as being based not on exclusion but on historical unity and cultural commonality. It is understood that the author aimed to create awareness for modern society by emphasizing examples of powerful states and leadership from the past. In terms of language and style, Abu Hadid adopted a simple yet impressive narrative style and frequently employed poetic descriptions, dialogues, and literary devices in order to strengthen the historical atmosphere. It is stated that techniques such as flashbacks, nature descriptions, dramatic conflicts, and symbolic expressions enhanced the aesthetic dimension of the novels. At the same time, it is concluded that the novels did not completely detach themselves from historical reality and that a balanced structure between fiction and history was established. In conclusion, this thesis demonstrates that the historical novels of Muhammed Farid Abu Hadid are not only literary works of artistic value but also significant texts contributing to the formation of historical consciousness, cultural identity, and national memory in modern Arab thought. Abu Hadid's understanding of the historical novel is therefore considered to hold an important place in the development of the relationship between history and literature in modern Arabic literature.
Benzer Tezler
- Başlangıçtan günümüze Kur`an tefsiri Fatiha Suresi
Commentary on Qoran from the beginning until today
SEBAHATTİN UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUHAMMED AYDIN
- İslam İdare Hukukunun ortaya çıkışı (Hz.Peygamber ve Raşid Halifeler Dönemleri'nde idarenin kuruluşu, işleyişi ve denetlenmesi)
The Emergence of Islamic administation law (In periods of prophet and four caliphs the organization of administration, its action and its control)
MEHMET NURİ GÜLER
- Hicrî II. asırda Kûfe'de hadis ilmi
The science of hadīth in Kūfa in the second Hicrī century
MUHAMMET İKBAL ASLAN
Doktora
Türkçe
2025
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
- علم الكلام الجديد في العالم العربي - الألوهية أنموذجاً
Çağdaş Arap dünyasında yeni ı̇lm-i kelam arayışları (Ulûhiyyet örneği)
İBRAHİM İSMAİLOĞLU
Doktora
Arapça
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM