Sosyal ve sosyal olmayan uyaranların göz hareketleri üzerinde oluşturduğu farklılıkların belirlenmesi
Determination of differences created by social and non-social stimuli on eye movements
- Tez No: 1010633
- Danışmanlar: PROF. DR. CUMHUR TAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Fizyoloji, Physiology
- Anahtar Kelimeler: Birleştirilmiş stroop, Görsel dikkat, Görüntü izleme, Odaklanmış dikkat, Combined stroop, Visual attention, Image viewing, Focused attention
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Nörobilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Nörobilim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Görsel uyaranların içeriği, insan beynindeki dikkat mekanizmalarını ve göz hareketlerini farklı şekillerde etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı, sağlıklı yetişkin bireylerde gerçek sosyal, yapay zekâ (YZ) ile oluşturulmuş sosyal, sosyal olmayan ve gri gürültü uyaranlarının göz hareketleri (fiksasyon süresi, sayısı, fiksasyon/sakkad oranı) üzerindeki etkilerini incelemek ve bu metriklerin bireysel nörobilişsel özelliklerle (Stroop, Empati, Sosyal Zekâ) ilişkisini belirlemektir. Araştırma, 19-49 yaş aralığındaki 50 sağlıklı yetişkin katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların göz hareketleri Gazepoint GP3 cihazı ile kaydedilmiş; ayrıca Stroop Testi, Gözlerden Zihin Okuma Testi (RMET), Yüzde duyguların tanınması ve ayırt edilmesi testleri, Tromsø Sosyal Zekâ Ölçeği ve Empati Ölçeği uygulanmıştır. Bulgular,“Gürültü”uyaranlarının diğer tüm kategorilere göre anlamlı düzeyde daha uzun fiksasyon süresine ve daha yüksek fiksasyon/sakkad oranına neden olduğunu göstermiştir. YZ ile üretilen sosyal görseller ile gerçek sosyal görseller arasında göz hareketi metrikleri açısından anlamlı bir fark bulunmamış, bu da YZ görsellerinin yüksek gerçek gibi algılandığını ortaya koymuştur. Ayrıca, Stroop testinde inhibisyon güçlüğü yaşayan (daha yüksek süre farkı olan) bireylerin görsel uyaranlara odaklanma sürelerinin anlamlı derecede uzadığı ve dikkatlerini uyarandan ayırmada (disengagement) zorlandıkları saptanmıştır. Empati skorları yüksek olan kişilerin Stroop testi ile fiksasyon sayılarının negatif korelasyon gösterdiği saptanmıştır. Sonuç olarak, bu tez: görsel dikkatin uyaranın anlamsal belirsizliğinden (gürültü) güçlü bir şekilde etkilendiğini, sağlıklı yetişkinlerde YZ ve gerçek yüz algısının göz hareketleri düzeyinde benzerlik gösterdiğini ve yönetici işlevlerin (dikkat kontrolü) ve empati değerlerinin bakış stratejilerini modüle ettiğini ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
The content of visual stimuli distinctively influences attention mechanisms and eye movements in the human brain. This study aims to investigate the effects of real social, AI-generated social, non-social, and noise stimuli on eye movements (fixation duration, fixation count, fixation/saccade ratio) in healthy adults, and to determine the relationship between these metrics and individual neurocognitive characteristics (Stroop, Empathy, Social Intelligence). The study was conducted with 50 healthy adult participants aged 19-49. Eye movements were recorded using a Gazepoint GP3 eye-tracker. Additionally, the Stroop Test, Reading the Mind in the Eyes Test (RMET), Tromso Social Intelligence Scale, and Empathy Quotient were administered. The findings revealed that“Noise”stimuli caused significantly longer fixation durations and higher fixation/saccade ratios compared to all other categories. No statistically significant difference was found between AI-generated social images and real social images in terms of eye movement metrics, suggesting that AI images possess high real-life resemblance validity. Furthermore, individuals with inhibition difficulties in the Stroop test (higher time difference) were found to have significantly longer fixation durations on visual stimuli, indicating difficulty in disengaging attention. It was found that individuals with high empathy scores showed a negative correlation with the number of fixations and the Stroop test scores. In conclusion, this thesis demonstrates that visual attention is strongly affected by perceptual uncertainty (noise), that AI and real face perception elicit similar eye movement patterns in healthy adults, and that executive functions (attentional control) and empathy scores modulate gaze strategies.
Benzer Tezler
- Yabancılara Türkçe öğretiminde öğrenicilerin grafikli sorulardaki okuma becerilerinin göz izleme tekniği ile araştırılması
Investigation of learners' reading skills in graphic questions with eye tracking technique in teaching Turkish to foreigners
MUSTAFA ARMUT
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KARA
- Yüksek işlevli otistiklerde klinik, elektroensefalografik özellikler ve irkilme yanıtları
Clinical and electroencephalographic features and startle response in patients with high functioning autism
ÖZDEM ERTÜRK ÇETİN
- 50 yaş üstü erişkinlerde internet-sosyal medya kullanımının bilişsel fonksiyonlar ve depresyon düzeyi ile ilişkisi
The relationship of internet-social media use with cognitive functions and depression level in adults over 50 years
MERVE UZKAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL KUŞ
- Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere göz muayenesi olurken sağlık personeli ile iş birliği yapma becerilerinin öğretimi
Teaching the skills of collaborating with health personnel during eye examination for individuals with autism spectrum disorder
MUHAMMED DAVUD DAYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBiruni ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİNYAMİN BİRKAN
- Çocuklarda vazovagal senkop ve ekran maruziyeti ilişkisi
Relationship between vasovagal syncope and screen exposure in children
NİSA KILIÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıGazi ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMİHA TOKGÖZ