Tip 2 Diyabet hastalarında hasta merkezli iletişimin tedaviye uyuma etkisinde öz yönetimin rolü
The role of self-management in the effect of patient-centered communication on treatment adherence in patients with Type 2 Diabetes
- Tez No: 1011021
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜJDAT YEŞİLDAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Diabetes mellitus-tip 2, Hasta merkezli bakım, İletişim, Diabetes mellitus-type 2, Patient centered care, Communication
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tip 2 Diyabetes Mellitus (T2DM), dünya genelinde artan prevalansıyla önemli bir halk sağlığı sorunudur. Hastalığın etkin yönetiminde tedaviye uyum kritik bir rol oynamaktadır. Hasta merkezli iletişim, tedaviye uyumu artıran temel faktörlerden biri olarak görülmektedir. Bu ilişkide öz yönetimin aracılık rolünü inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Bu araştırmanın amacı, T2DM hastalarında hasta merkezli iletişimin tedaviye uyum üzerindeki etkisinde öz yönetimin rolünü incelemek ve Hasta Merkezli İletişim Ölçeği'ni Türkçeye uyarlamaktır. İki aşamada yürütülen bu çalışma nicel araştırma desenlerinden olan kesitsel tasarıma sahiptir. İlk aşama olan ölçek uyarlama çalışmasında Türkiye'de yaşayan 18 yaş ve üzeri 544 bireyden Haziran 2025-Temmuz 2025 tarihleri arasında çevrimiçi soru formu ile veri toplanmıştır. İkinci aşama olan aracılık modeli çalışmasında ise Türkiye'de yaşayan 18 yaş ve üzeri 521 T2DM hastasından Temmuz 2025-Ocak 2026 tarihleri arasında çevrimiçi soru formu ile veri toplanmıştır. Araştırmada Hasta Merkezli İletişim Ölçeği, Kronik Hastalıklar İçin Öz Yönetim Ölçeği ve Tedaviye Uyum Ölçeği kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS programıyla analiz edilmiştir. Ölçek uyarlama çalışmasında açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi, aracılık modeli çalışmasında ölçekler arası ilişki için Pearson Korelasyon ve model için Hayes Process Makro Model 4 kullanılmıştır. Ölçek uyarlama sonucunda Hasta Merkezli İletişim Ölçeği'nin tek boyutlu ve yedi maddeli yapısı doğrulanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi uyum indeksleri iyi düzeyde bulunmuştur. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı yüksektir. Aracılık modeli sonuçlarına göre hasta merkezli iletişim, tedaviye uyumu doğrudan ve anlamlı düzeyde yordamıştır. Ancak hasta merkezli iletişim öz yönetimi anlamlı düzeyde etkilememiştir. Öz yönetim tedaviye uyumu pozitif yönde etkilemektedir. Dolaylı etki anlamsız bulunmuş ve öz yönetimin aracılık rolü tespit edilememiştir. Hasta merkezli iletişim, bu örneklemde T2DM hastalarının tedaviye uyumunu doğrudan, pozitif ve anlamlı düzeyde yordamaktadır. Ancak bu etkide öz yönetimin bir aracılık rolü bulunmamaktadır. Bu bulgu, hasta merkezli iletişimin tedaviye uyum üzerindeki etkisinin öz yönetim aracılığıyla açıklanmadığını ancak tedaviye uyum üzerinde doğrudan bir etki gösterdiğini düşündürmektedir. Sağlık çalışanlarının hastalarla kurdukları iletişim kalitesini artırmaya yönelik müdahalelerin, diyabet yönetiminde tedaviye uyumu doğrudan iyileştirebileceği söylenebilir. Gelecek araştırmalarda bu ilişkiyi boylamsal tasarımlarla ele almak ve farklı aracı değişkenleri incelemek önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Type 2 Diabetes Mellitus (T2DM) is a major public health problem due to its increasing prevalence worldwide. Treatment adherence plays a critical role in the effective management of the disease. Patient-centered communication is considered one of the key factors that enhance treatment adherence. However, studies examining the mediating role of self-management in this relationship are limited. The aim of this study was to examine the role of self-management in the effect of patient-centered communication on treatment adherence in patients with T2DM, and to adapt the Patient-Centered Communication Scale into Turkish. This study was conducted in two stages using a cross-sectional quantitative research design. In the first stage, the scale adaptation study, data were collected via an online questionnaire from 544 individuals aged 18 years and older living in Türkiye between June 2025 and July 2025. In the second stage, the mediation model study, data was collected via an online questionnaire from 521 individuals aged 18 and older with T2DM living in Türkiye between July 2025 and January 2026. The Patient-Centered Communication Scale, the Self-Management Scale for Chronic Diseases, and the Treatment Adherence Scale were used in the study. Data was analyzed using IBM SPSS. Exploratory factor analysis and confirmatory factor analysis were performed for the scale adaptation study. Pearson correlation analysis was used to examine relationships among variables, and Hayes PROCESS Macro Model 4 was employed to test the mediation model. The results of the scale adaptation confirmed the one-dimensional seven-item structure of the Patient-Centered Communication Scale. Confirmatory factor analysis demonstrated good model fit indices. The internal consistency of the scale was high. According to the mediation analysis, patient-centered communication directly and significantly predicted treatment adherence. However, patient-centered communication did not have a significant effect on self-management. Self-management positively predicted treatment adherence. The indirect effect was not significant, indicating that self-management did not mediate the relationship between patient-centered communication and treatment adherence. Patient-centered communication directly, positively, and significantly predicts treatment adherence among patients with T2DM in this sample. However, self-management did not play a mediating role in this relationship. This finding suggests that patient-centered communication directly affects treatment adherence, rather than through self-management. Interventions aimed at improving the quality of communication between healthcare professionals and patients may directly improve treatment adherence in diabetes management. Future studies should examine this relationship using longitudinal designs and investigate alternative mediator variables.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabet hastalarında bakım kalitesi ve tedaviye uyum düzeyi ile yaşam kalitesi ve yatış maliyetleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between quality of care and level of compliance with treatment and quality of life and hospitalization costs in Type 2 diabetes patients
MEHMET IŞIK
Doktora
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiAnkara ÜniversitesiSağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASEMİN AKBULUT
- Kocaeli Üniversitesi Hastanesinde diyaliz tedavisi alan tip 2 Diyabetes mellituslu hastaların diyabet ile ilgili deneyimleri; bütüncül yaklaşım ve aile hekiminin rolüne ilişkin hasta perspektifinin nitel çalışması
Diabetes-related experiences of patients with type 2 Diabetes mellitus undergoing dialysis treatment at Kocaeli University Hospital: A qualitative study from the patient perspective on a holistic approach and the role of the family physician
BERNA BİRANKAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiKocaeli ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR
- 3. basamak bir hastanede diyabet-obezite polikliniğine başvuran tip 2 diyabetes mellitus tanılı bireylerde kardiyovasküler hastalık prevalansı
Prevalence of cardiovascular disease in individuals diagnosed with type 2 diabetes mellitus a diabetes-obesity clinic in a tertiary hospital
GÜLEBE KARADUMAN AYKIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile Hekimliğiİstanbul Medeniyet ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HACER HİCRAN MUTLU
- Acil servise senkop ile başvuran hastaların değerlendirilmesinde karotis doppler ultrasongrafi'nin etkinliğinin değerlendirilmesi
In the evaluation of patients presenting with syncope to the emergency department evaluation of the efficacy of carotid doppler ultrasonography
KÜBRA SELÇOK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
İlk ve Acil YardımSağlık Bilimleri ÜniversitesiAcil Tıp Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN CAHİT HALHALLI
- Birinci basamakta takip edilen tip 2 diyabet hastalarında motivasyon odaklı ve hasta merkezli kısa görüşme sürecinin beslenme ile egzersiz davranışı üzerine etkisi
The effect of motivational short interview model in TYPE 2 diabetic patient in primary care
BİLGE TUNCEL TURGUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Aile HekimliğiMarmara ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET AKMAN