Endüstriyel mekan ve kentsel hafıza: Bursa ili, Yıldırım ilçesi, şükraniye küçük sanayi çarşısı üzerinden bir değerlendirme
Industrial space and urban memory: an evaluation on Bursa, Yildirim şükraniye small industrial market
- Tez No: 1011281
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÖKÇEN KILINÇ ÜRKMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Endüstriyel alan, Endüstriyel miras, Kentsel hafıza, Kentsel Kimlik, Şükraniye küçük sanayi çarşısı örneği, Industrial area, Industrial heritage, Urban memory, Urban identity, Şükraniye small industrial bazaar
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Endüstri alanlarının kentlerin mekansal gelişmesinde, kimliğinin oluşmasında ve toplumsal ilişkilerde önemli etkileri bulunur. Zamanla kentlerin büyümesiyle, kent merkezlerinde yer alan endüstriyel işlevler çeperlere taşınmış ve boşalttıkları alanlar yeni kullanımlara konu olmuştur. Bu tür alanların taşınması, işlevlerinin değiştirilmesi kentsel kimliğin de yeniden inşaasına ve toplumsal hafızanın zayıflamasına yada farklı yapısal düzlemlerde yeniden kurgulanmasına yol açar. Üretim merkezi olan, dinamik kentler için değişim kaçınılmazdır. Ancak günümüzde bu hızlı değişim sürecinde kentsel kimliğin muhafaza edilmesi yada yeni kentsel kimliğin eskiyle bağlamının kurulması önemli planlama ve tasarım sorunları arasındadır. Bu tez çalışmasında bir kentsel kimlik öğesi yok olmuş endüstriyel alanların kentsel bellek ve hafızanın inşasındaki yeri ve etkilerini irdelemek amacıyla Bursa İli, Yıldırım İlçesi'nde yer alan Şükraniye Küçük Sanayi Çarşısı örneği ele alınmıştır. 1960'lı yıllarda kurulan Şükraniye Küçük Sanayi Çarşısı; demirci, dokumacı, bıçakçı, dökümcü, tornacı gibi çeşitli zanaat ve üretim kollarını barındıran, aynı zamanda lokanta ve küçük işletmeleriyle kentin ekonomik ve sosyal yaşamında önemli işlevler üstlenen bir endüstriyel alandır. Ancak zaman içerisinde alınan plan kararları doğrultusunda Çarşı tamamen kaldırılmış, dükkanlar tahliye edilerek yıkılmış ve sonuçta sanayi çarşısına ait tüm mekânsal izler kent dokusundan silinmiştir. Bu durum, Şükraniye Küçük Sanayi Çarşısı'nın yok oluşunu bir hafıza kaybı olarak gündeme getirmiştir. Bununla birlikte kentsel hafıza; çeşitli tanıklıklar, bireysel anlatılar ve sözlü tarih kaynakları aracılığıyla bu alanın geçmişteki varlığına dair hatırlama süreçlerini yeniden mümkün kılmaktadır. Çalışmada yöntem olarak, nitel araştırma teknikleri kullanılmıştır. Bu bağlamda öncelikle alandaki plan örneklerine kadastral verilere ve tarihi belgelere ulaşılarak kuruluş, gelişme ve yıkım süreçlerine dair bilgiler toplanmıştır. Daha sonra söylem analizi yöntemi ile alanın sanayi geçmişine tanıklık etmiş, burada çalışmış yada planlama ve yıkım süreçlerinde yer almış kişiler ile görüşmeler yapılarak alanın kentsel hafızadaki yeri ve önemi belirlenmeye, alanın zaman içindeki değişen/dönüşen mekânsal katmaları, bunların günümüze yansıyan izleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Tüm bu dokümanlar ve görüşmelerden elde edilen veriler ile MaxQda Analytics Pro (26.0.0) programı kullanılarak içerik analizi yapılmıştır. İçerik analizi hem kavramsal çerçeve hem de bulgulara uygulanarak bir kimlik unsuru olarak Çarşı'nın günümüzde ne ölçüde bellekte muhafaza edildiği anlaşılmaya çalışılmıştır. Ayrıca sözlü tarih yönteminden elde edilen katılımcı anlatıları tematik analizle değerlendirilmiş, tekrar eden kavramlar ve öne çıkan temalar sistematik olarak ortaya konmuştur. Elde edilen veriler, Şükraniye Küçük Sanayi Çarşısı'nın bulunduğu alanda toplumsal ilişkileri ve kentsel sistemleri etkileyen, endüstriyel bir miras niteliği gösteren, tarihsel süreçte kaybolan mekânsal oluşumların kentsel hafıza açısından önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda çalışma, çarşının kolektif bellek içerisindeki yerinin nasıl yeniden canlandırılabileceğine ilişkin stratejiler geliştirmekte; kaybolmuş bir endüstriyel yapının kentsel hafıza ile kurduğu ilişkileri ortaya koyarak benzer alanların korunması ve hatırlatılması için yol gösterici bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Industrial areas have significant effects on the spatial development of cities, the formation of urban identity, and social relations. Over time, as cities expand, industrial functions located in city centers have moved to the peripheries, and the vacated areas have been used for new purposes. The relocation or functional transformation of these areas contributes to the reconstruction of urban identity and may lead to weakening or reconfiguration of collective memory across different structural layers. For production-centered, dynamic cities, change is inevitable. However, in today's rapid urban transformation, preserving urban identity or establishing a connection between the new urban fabric and its historical context remains an important planning and design challenge. This thesis examines the role and effects of vanished industrial sites on urban memory, using the Şükraniye Small Industrial Bazaar in the Yıldırım District of Bursa as a case study. Established in the 1960s, the bazaar hosted a variety of crafts and production sectors such as blacksmithing, weaving, cutlery, casting, and machining, and included restaurants and small businesses that contributed to the city's economic and social life. Over time, however, planning decisions led to the complete demolition of the bazaar: shops were vacated, buildings were demolished, and all spatial traces of the site disappeared from the urban fabric. This makes the case of Şükraniye Small Industrial Bazaar's disappearance an example of memory loss. Nevertheless, urban memory can be reconstructed through testimonies, individual narratives, and oral history sources, which allow for recalling the past presence of this site. The study uses qualitative research methods. Initially, planning examples, cadastral data, and historical documents were examined to collect information about the bazaar's establishment, development, and demolition. Then, discourse analysis was applied through interviews with individuals who witnessed the industrial past of the area, worked there, or participated in the planning and demolition processes. The aim was to determine the bazaar's place and importance in urban memory and to identify its spatial layers and traces over time. All collected data were analyzed with MaxQda Analytics Pro (26.0.0) using content analysis. Additionally, oral history interviews were evaluated through thematic analysis, systematically identifying recurring concepts and prominent themes emerging from participant narratives. The findings show that the vanished spatial formations of the Şükraniye Small Industrial Bazaar, which once affected social relations and urban systems and represented industrial heritage, have an important place in urban memory. The study proposes strategies for reviving the bazaar's presence in collective memory and demonstrates how a vanished industrial structure interacts with urban memory, providing guidance for the preservation and commemoration of similar sites.
Benzer Tezler
- Mega yapılar arasında endüstriyel miras: istanbul'da kentsel belleğin hız, mekan ve unutma dinamikleri
Industrial heritage among mega-structures: the dynamics of urban memory, speed, space and forgetting in İstanbul
ASYA ZEYNEP DEDE VATANSEVER
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Şehircilik ve Bölge PlanlamaBursa Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA SARI
- Cumhuriyet dönemi işçi yerleşkeleri ve lojman alanlarının kente olan etkileri: Zonguldak örneği
The affects of the Republican-era workers settlements and lodging areas to the city: Zonguldak case
MELEK AKÇADOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN ERGUN
- İstanbul' un endüstriyel mirası üzerinden mimarlıkta uyarlanabilirliği yeniden düşünmek: Mekânsal adalet, döngüsellik ve kentsel hafıza bağlamında bir yaklaşım önerisi
Rethinking adaptability in architecture within the context of industrial heritage in i̇stanbul: An approach through spacial justice, circularity and urban memory
NİLÜFER KARANFİL BÜYÜKYILDIRIM
Doktora
Türkçe
2026
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ İNCEDAYI
- Kent belleği mekanlar: Ankara pasajları
Realms of city memory: The passages of Ankara
NİHAT ÇOLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
İletişim BilimleriBaşkent ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEBNEM PALA GÜZEL
- Döngüsel tasarım bağlamında tekstil atıklarının mekansal ve yapısal potansiyeli
Spatial and structural potential of textile waste in the context of circular design
ŞEVVAL MİRAY GÖRMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERİDE PINAR ARABACIOĞLU