İstanbul' un endüstriyel mirası üzerinden mimarlıkta uyarlanabilirliği yeniden düşünmek: Mekânsal adalet, döngüsellik ve kentsel hafıza bağlamında bir yaklaşım önerisi
Rethinking adaptability in architecture within the context of industrial heritage in i̇stanbul: An approach through spacial justice, circularity and urban memory
- Tez No: 997166
- Danışmanlar: PROF. DR. DENİZ İNCEDAYI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Bellek mekanları, Endüstri mirası, Kentsel dönüşüm, Mekansal adalet, Mimari mekan, Sosyo-mekansal dönüşüm, Çok katmanlı kentler, Place of memory, Industrial heritage, Urban transformation, Spatial justice, Architectural space, Socio-spatial transformation, Multi-layered urbans
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İstanbul'un endüstriyel mirası üzerinden mimarlıkta uyarlanabilirliği teknoloji, ekoloji ve kentsel hafıza kesişiminde yeniden düşünmektedir. Modernist-endüstriyel mekân üretiminin verimlilik, zaman yönetimi ve kârlılık odaklı retoriğinin, güncel dönüşüm projelerinde kurumsal kararlar, aktör ağları ve mülkiyet rejimleri aracılığıyla nasıl yeniden kurulduğunu irdelemektedir. Endüstri mirası alanları; emek tarihinin, gündelik yaşam örüntülerinin ve modernleşmenin mekânsal tortularının biriktiği hibrit hinterlandlar olarak ele alınmakta, adaptif yeniden kullanım bu eşiklerde kamusal erişim rejimlerini, temsiliyet üretimini ve müzakere/çatışma dinamiklerini görünür kılan bir süreç olarak okunmaktadır. Araştırma, kent hakkı ve mekânsal adalet; koruma-planlama-mimarlık pratikleri; hafıza-kimlik-toplumsal ilişkiler eksenlerinde yapılandırılmakta ve nitel yöntemle karşılaştırmalı vaka analizi uygulanmaktadır. Hasanpaşa Gazhanesi, Bomontiada, Santral İstanbul, Beykoz Kundura, Yedikule Gazhanesi ve Yedikule Cer Atölyeleri; alan okumaları, fiziksel müdahale kararlarıyla birlikte kullanım pratikleri, yönetişim biçimleri ve erişilebilirlik koşulları üzerinden çözümlenmektedir. Vaka dosyaları, arşiv belgeleri, plan-proje okumaları, yerinde gözlemler ve söylem analizi birlikte kullanılmaktadır. Bulgular, uluslararası koruma ilkeleri ile yerel planlama pratikleri arasındaki gerilimleri; erişim, program, ekolojik onarım ve hafıza politikaları üzerinden tartışmakta, neoliberal kentleşmenin mekânsal sonuçlarını görünür kılmakta ve uyarlanabilirliği çok katmanlı, ilişkisel bir dönüşüm olarak kavramsallaştıran geleceğe dönük ilkeler önermektedir. Bu çerçeve, İstanbul'un endüstri coğrafyasını kentsel ve politik bağlama yerleştirerek korumayı yalnızca fiziksel iyileştirme değil, toplumsal müzakere ve yeniden paylaşım meselesi olarak tartışmaktadır. Çalışma, uyarlanabilirliği çok katmanlı bir dönüşüm olarak tartışarak İstanbul'un endüstri coğrafyasını kentsel ve politik bağlama yerleştirmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis rethinks architectural adaptability through Istanbul's industrial heritage, positioning it at the intersection of technology, ecology, and urban memory. It examines how the modernist-industrial rhetoric of efficiency, time management, and profitability is reactivated in contemporary transformation projects through institutional decision-making, actor networks, and property regimes. Former industrial sites are approached as hybrid hinterlands where labor history, everyday life patterns, and the material residues of modernization accumulate. Within these thresholds, adaptive reuse is read as a process that renders visible access regimes, the production of representation, and dynamics of negotiation and conflict. The research is structured around three intertwined axes: the right to the city and spatial justice; conservation, planning, and architectural practice; and memory, identity, and social relations. Using a qualitative comparative case-study approach, it analyzes Hasanpaşa Gasworks, Bomontiada, Santral Istanbul, Beykoz Kundura, Yedikule Gasworks, and the Yedikule Railway Workshops. Evidence combines archival documents, plan-project readings, site observations, and discourse analysis, focusing on accessibility, everyday use, governance arrangements, and the reproduction of memory. The findings discuss tensions between international conservation principles and local planning practices, focusing on access, program, ecological repair, and memory politics, and propose forward-looking principles that conceptualize adaptability as a multi-layered, relational process of ongoing transformation. In doing so, it situates Istanbul's industrial geography within its urban and political context and reframes conservation not merely as physical improvement, but as a matter of social negotiation and re-distribution.
Benzer Tezler
- Endüstri mirası kapsamında yer alan yapılarda işlev değişikliğinin mekan ve kimlik algısı üzerine etkileri hakkında bir araştırma İstanbul örneği
An investigation on the impact of functional changes on the perception of space and identity in structures within the context of industrial heritage: A case study of Istanbul
SERHAT ARMAN ÇIKRIKÇI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Aydın ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA SEDES
- Spatial readings of controlled autonomy: Modulated liberation in“bürolandschaft”
Kontrollü özerkliğin mekansal okuması:“Bürolandschaft”üzerinden modüle edilmiş özgürleşme
ELİF ECE ILGAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURBİN PAKER KAHVECİOĞLU
- Liman kentlerinde koruma ve yaşatma prensipleriyle değerlendirilen gemi inşa endüstrisi yapıları: Tersane-i Amire üzerine yeni bir senaryo“Haliç tersanesi bilinç platformu”
Buildings of shipyard industry evaluated with conservation and preservation principles in port cities: New scenario about Tersane-i Amire- Haliç shipyard awareness platform
ESİN SARIMAN ÖZEN
Doktora
Türkçe
2014
İç Mimari ve DekorasyonMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SAADET AYTIS
- Endüstriyel yapıların yeniden işlevlendirilmesinin Museum der Arbeit (Almanya) ve Santral İstanbul (Türkiye) örneği üzerinden değerlendirilmesi
Re-functioning of industrial structures assesment of two cases: Museum der Arbeit and Santral İstanbul
CANAN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İç Mimari ve DekorasyonMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİDEM TUNCEL
- Re-reading Gazhane Museum through Lefebvre's spatial triad
Lefebvre'in mekansal üçlü Kuramı üzerinden Müze Gazhane'yi yeniden okumak
ÖYKÜ BAYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mimarlıkİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İPEK AKPINAR AKSUGÜR