Mega yapılar arasında endüstriyel miras: istanbul'da kentsel belleğin hız, mekan ve unutma dinamikleri
Industrial heritage among mega-structures: the dynamics of urban memory, speed, space and forgetting in İstanbul
- Tez No: 1011607
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA SARI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Mimarlık, Urban and Regional Planning, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Kentsel bellek, Endüstriyel miras, Unutma, Mega yapılar, Deneyim ve Hız, Urban memory, Industrial heritage, Forgetting, Mega-structures, Experience and speed
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küreselleşme ve neoliberal politikalar doğrultusunda hızlanan dönüşüm süreçleri, kentin tarihsel katmanlarıyla kurduğu ilişkiyi zayıflatmakta ve bu katmanlar üzerinden üretilen kentsel hafızanın sürekliliğini kırılgan hale getirmektedir. Bu dönüşüm, özellikle sanayileşme döneminde kentsel gelişimin taşıyıcı unsurları olan endüstriyel alanlarda daha belirgin biçimde hissedilmektedir. Modern kentin oluşumunda belirleyici rol üstlenen bu alanlar, sanayisizleşme sonrasında büyük ölçekli kentsel dönüşüm projeleri ve yeniden işlevlendirme pratikleriyle farklı kullanım biçimlerine açılmaktadır. Bu tez, İstanbul'da mega yapıların yoğunlaştığı kentsel dönüşüm bölgelerinde yer alan ve sanayisizleşme sonrasında yeniden işlevlendirilmiş endüstriyel miras alanlarında, kentsel hafızanın mekansal olarak nasıl üretildiğini, nasıl dönüştürüldüğünü ve hangi koşullar altında zayıfladığını incelemektedir. Çalışma kapsamında Eski Bomonti Bira Fabrikası (Bomontiada), Eski Zeytinburnu Demir ve Fişek Fabrikası (Fişekhane) ile Eski Mecidiyeköy Likör ve Kanyak Fabrikası karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Araştırma, nitel yöntemler çerçevesinde yapılandırılmış olup, birden fazla vakanın karşılaştırmalı olarak incelendiği bütüncül bir çalışma yaklaşımı benimsenmiştir. Alanlar, tezin kavramsal ve düşünsel çerçevesi doğrultusunda geliştirilen mekansal süreklilik, işlevsel dönüşüm, görsel kimlik ve siluet, endüstriyel izler, deneyim ve hız, sınır algısı ve kamusallık gibi ölçütler üzerinden oluşturulan Mekansal Hafıza Okuma Modeli aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, yeniden işlevlendirme süreçlerinin endüstriyel miras alanlarını kentsel yaşama yeniden dahil ettiğini, ancak kentsel hafızanın tarihsel, mekansal ve toplumsal boyutlarıyla bütüncül biçimde sürdürülmesini her zaman sağlayamadığını göstermektedir. Üretim geçmişi çoğu zaman sınırlı, seçici ve simgesel temsiller yoluyla aktarılırken, çevrede gelişen mega yapılaşma, hız ve tüketim odaklı kullanım biçimleri mekansal deneyimi yüzeyselleştirmekte, mekânın tarihsel katmanlarıyla kurulan ilişkiyi zayıflatmaktadır. Bu doğrultuda tez, endüstriyel miras alanlarında kentsel hafızanın sürdürülebilirliğinin, yalnızca fiziksel koruma ve mimari müdahalelerle değil; mekansal süreklilik, kamusal deneyim ve temsil biçimlerinin bütüncül olarak ele alınmasıyla mümkün olabileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Urban transformation processes accelerated by globalization and neoliberal policies weaken the relationship between the city and its historical layers, rendering the continuity of urban memory increasingly fragile. This transformation is particularly evident in industrial areas, which played a decisive role in the formation and spatial organization of the modern city. Following deindustrialization, these areas have been subjected to large-scale urban renewal projects and refunctioning practices that introduce new programs and modes of use. This thesis examines how urban memory is spatially produced and transformed, and under what conditions it becomes weakened, in refunctioned industrial heritage sites located within urban transformation zones dominated by mega-structures in Istanbul. Within the scope of the study, the Former Bomonti Brewery Factory (Bomontiada), the Former Zeytinburnu Iron and Ammunition Factory (Fişekhane), and the Former Mecidiyeköy Liqueur and Cognac Factory are comparatively analyzed. The research is structured within a qualitative methodological framework and adopts a holistic comparative approach based on the examination of multiple case studies. The selected sites are analyzed through a Spatial Memory Reading Model developed in line with the conceptual and theoretical framework of the thesis. This model incorporates criteria such as spatial continuity, functional transformation, visual identity and skyline, industrial traces, experience and speed, perceptions of boundaries, and degrees of publicness, allowing for a multidimensional reading of the relationship between space, memory, and contemporary urban dynamics. The findings indicate that while refunctioning processes reintegrate industrial heritage sites into urban life and everyday use, they do not always ensure the holistic continuity of urban memory in its historical, spatial, and social dimensions. Production histories are often conveyed through limited, selective, and symbolic representations, whereas the surrounding mega-structures and speed- and consumption-oriented patterns of use tend to flatten spatial experience and weaken the perception of temporal depth and spatial continuity. Accordingly, the thesis demonstrates that the sustainability of urban memory in industrial heritage sites depends not solely on physical conservation or architectural intervention, but rather on the maintenance of spatial continuity, the quality of public experience, and the ways in which historical layers are represented and made perceptible within contemporary urban space.
Benzer Tezler
- Emergency and terminated evacuation of warehouse by dijkstra's algorithm
Dijkstra algoritması kullanılarak acil ve sınırlandırılmış depo tahliyesi
DENİZ DOĞA IŞIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Mühendislik Bilimleriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAZİYE ÖZGE ATİK
- Teknolojik gelişmelerin mimarlığı yönlendirici etkileri konusunda bir araştırma
A Study on the effects of technological progress on architecture
TAYLAN EKİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL KULAKSIZOĞLU
- TR 81 düzey 2 bölgesinde orman ürünleri sanayiinin endüstriyel simbiyoz potansiyeli ve sürdürülebilir bir ağ tasarımı: Filyos vadisi projesi örneği
Forest products in TR 81 level 2 region industrial symbiosis potential of the industry and a sustainable network design: Filyos valley project example
ÖZLEM YILDIZ
Doktora
Türkçe
2022
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiBartın ÜniversitesiOrman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT KAYGIN
DOÇ. DR. FERDİ KESİKOĞLU
- Güç elektroniği sistemlerinde yarı iletken anahtarlama elemanlarının statik ve dinamik karakteristiklerinin deneysel olarak belirlenmesi
Başlık çevirisi yok
ERDAL YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiMarmara ÜniversitesiElektrik Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAŞAR BİRBİR
- İstanbul'un kentsel çevre kalitesi üzerine bir değerlendirme
An assessment on the urban environmental quality of Istanbul
AHMET SÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Coğrafyaİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM GÖKSEL