Runik harfli eski Türk yazıtları söz varlığında yazıtlararası karşılaştırma ve Hakas Türkçesi ile fonetik devamlılık
Inter-inscriptional comparison and phonetic continuity with Khakas Turkish in the vocabulary of old Turkic runic inscriptions
- Tez No: 1011290
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET RAŞİT ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Türk dili, Türk dili ve edebiyatı, Turkish language and literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzurum Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Orhun, Yenisey, Uygur, Dağlık Altay ve Tanrı Dağı (Kırgızistan) yazıtlarının söz varlığı karşılaştırılmış, bu yazıtlarda tanıklanan sözcüklerin Hakas Türkçesindeki fonetik devamlılığı incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, söz konusu yazıt gruplarında yer alan sözcüklerin karşılaştırılması, ortak ve farklı söz varlığı unsurlarının belirlenmesi ve Hakas Türkçesinde yaşamaya devam eden sözcüklerin ortaya konulmasıdır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırma kapsamına alınan yazıt grupları hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Hakaslar ve Hakas Türkçesi ele alınmış; Hakas Türkçesinin tarihî gelişimi, konuşulduğu coğrafya ve dil özellikleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde yazıtlarda tanıklanan ve Hakas Türkçesinde devam eden sözcükler incelenmiş, aynı zamanda bu sözcükler üzerinden yazıtlar arası karşılaştırmalar yapılmıştır. Dördüncü bölümde bütün yazıt gruplarında tespit edilen sözcükler ile Hakas Türkçesindeki karşılıkları karşılaştırmalı tablo hâlinde sunulmuştur. Beşinci bölümde ise yazıtlarda tanıklanan diğer dil unsurları ve yapılar değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda yazıtlarda tanıklanan toplam madde başı sözcükler belirlenmiş, bunlar arasından Hakas Türkçesinde yaşamaya devam eden sözcükler tespit edilmiştir. Hakas Türkçesinde devam eden sözcükler fonetik özellikleri bakımından değerlendirilmiş; ses değişmeleri, ses korunumları ve tarihî devamlılık örnekleri ortaya konulmuştur. Ayrıca yazıt grupları arasındaki ortak ve farklı söz varlığı unsurları belirlenerek Eski Türkçe ile Hakas Türkçesi arasındaki söz varlığı ilişkisi değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study compares the vocabulary of the Orkhon, Yenisei, Uyghur, Altai Mountain Region, and Tian Shan (Kyrgyzstan) inscriptions and examines the phonetic continuity of the words attested in these inscriptions in Khakas Turkish. The primary aim of the study is to compare the lexical items found in these inscription groups, identify common and distinct vocabulary elements, and determine the words that have survived in Khakas Turkish. The study consists of five chapters. The first chapter provides general information about the inscription groups included in the scope of the research. The second chapter focuses on the Khakas people and the Khakas language and discusses the historical development, geographical distribution, and linguistic characteristics of Khakas Turkish. The third chapter examines the words attested in the inscriptions that continue to exist in Khakas Turkish and also presents inter-inscriptional comparisons based on these lexical items. The fourth chapter presents comparative tables containing the words identified in all inscription groups and their equivalents in Khakas Turkish. The fifth chapter evaluates other linguistic elements and structures attested in the inscriptions. As a result of the study, the headwords attested in the inscriptions were identified, and those that have survived in Khakas Turkish were determined. The words continuing in Khakas Turkish were evaluated in terms of their phonetic characteristics, and examples of sound changes, sound preservation, and historical continuity were revealed. In addition, common and distinct vocabulary elements among the inscription groups were identified, and the lexical relationship between Old Turkic and Khakas Turkish was evaluated.
Benzer Tezler
- Runik harfli Türkçe metinlerde çok anlamlılık
Polysemy in Turkic texts with Runic letter
RABİA SARAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERYAL KORKMAZ
- Eski Türk Yazıtları söz varlığının Çağdaş Kuzeybatı (Kıpçak) Türk lehçeleri söz varlığı ile karşılaştırılması
Comparison of the vocabulary of Old Turkish Inscriptions with the vocabulary of Modern Northwest (Kipchak) Turkic dialects
SÜLEYMAN HİLMİ KIZILDAĞ
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN AYDIN
- Байыркы түрк (руникалык) жазма эстеликтеринин тилинин фонетикасы
Eski Türk yazıtlarının ses özellikleri
TİLEK ŞARŞENBEK UULU
Yüksek Lisans
Kırgızca
2015
Türk Dili ve EdebiyatıKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTürkoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURDİN USEEV
- Yenisey yazıtlarında isim yapımı
Noun formation in the yenisei inscriptions
İSMAİL MANTIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKARTÜRK KARAHAN
- Uygur Kağanlığı dönemi yazıtlarında söz yapımı
Words formation in the Uighur Khanate inscriptions
BURHAN SEVİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. ERHAN AYDIN