Deprem sonrası heyelan riski altında son kilometre insanı yardım dağıtımı için tehlike duyarlı dinamik araç rotalama
Risk-sensitive dynamic vehicle routing for last-mile humanitarian aid distribution in earthquake induced landslide areas
- Tez No: 1011296
- Danışmanlar: PROF. DR. ALEV TAŞKIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması; deprem sonrası heyelan riski altında yol ağında meydana gelen, kapanmaları koşullarında, son kilometre insani yardım dağıtımı için dinamik araç rotalama problemini ele almaktadır. Afet sonrası ortamda yol bağlantılarının ve ulaşılabilirliğin hızla değişmesi, klasik statik araç rotalama modellerinin uygulanabilirliğini sınırlamakta; müdahale sürecinde çevrim içi yeniden planlama yapabilen, uygulanabilirliği gözeten ve hızlı karar üretebilen yaklaşımlara ihtiyaç doğurmaktadır. Bu ihtiyaçtan hareketle çalışma; risk temelli odak alan seçimi, dağıtım noktalarının yapılandırılması ve dinamik rotalama kararlarının üretilmesi adımlarını tek bir karar zinciri içinde bütünleştiren uçtan uca bir çerçeve önermektedir. Önerilen çerçevenin ilk aşamasında, İstanbul ili Avrupa yakasındaki ilçeler deprem sonrası heyelan duyarlılığı açısından değerlendirilmiş; kriter ağırlıkları ile ilçeler sıralanarak uygulama odağı belirlenmiştir. İkinci aşamada, seçilen ilçede yer alan afet sonrası toplanma alanları geçici barınma uygunluğu ve risk göstergelerini yansıtan faktörlerle analiz edilmiş; kümeleme yöntemiyle operasyonel olarak temsil edilebilir dağıtım noktaları oluşturulmuştur. Üçüncü aşamada ise gerçek yol ağı üzerinde risk matrisine dayalı stokastik yol kapanmalarıyla tehlike‑farkındalıklı bir ortam kurgulanmış; bu ortamda geçersiz eylem maskelemesi, ilerleme odaklı top‑K eylem kümesi, potansiyel tabanlı ödül şekillendirme ve kalkan mekanizmasıyla güçlendirilmiş“Shielded Dueling DDQN”tabanlı bir pekiştirmeli öğrenme yaklaşımı geliştirilmiştir. Büyükçekmece ilçesi vaka çalışmasında yapılan deneyler, önerilen politikanın deterministik durumda klasik sezgisel yaklaşımlara kıyasla toplam rota uzunluğunu belirgin biçimde azalttığını, stokastik ve çevrim içi kapanmalarda ise yeniden eğitim gerektirmeden hızlı yeniden rotalama yaparak erişilebilir talepleri sistematik biçimde karşılayabildiğini göstermektedir. Bu yönleriyle çalışma, deprem sonrası heyelan riskinin afet lojistiğine etkisini, risk temelli alan seçimi dinamik rotalama ekseninde bütünleşik olarak ele alan bir karar destek yaklaşımı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis study addresses the dynamic vehicle routing problem for last‑mile humanitarian aid distribution under conditions where road network closures occur due to post‑earthquake landslide risk. In a post‑disaster environment, road connectivity and accessibility can change rapidly, which limits the applicability of classical static vehicle routing models and creates a need for approaches that can perform online replanning, ensure operational feasibility, and generate fast decisions during the response phase. Motivated by this need, the study proposes an end‑to‑end framework that integrates risk‑based focus area selection, the configuration of distribution points, and the generation of dynamic routing decisions within a single decision chain. In the first stage of the proposed framework, the districts on the European side of Istanbul are evaluated in terms of post‑earthquake landslide susceptibility; the application focus is determined by ranking the districts using criterion weights. In the second stage, post‑disaster assembly areas in the selected district are analyzed using factors that reflect temporary shelter suitability and risk indicators; operationally representative distribution points are created through a clustering method. In the third stage, a hazard‑aware environment is constructed on a real road network using stochastic road closures based on a risk matrix; within this environment, a reinforcement learning approach based on“Shielded Dueling DDQN”is developed, enhanced by invalid action masking, a progress‑oriented top‑K action set, potential‑based reward shaping, and a shielding mechanism. Experiments conducted in the Büyükçekmece district case study show that, in the deterministic setting, the proposed policy significantly reduces total route length compared to classical heuristic approaches, and that under stochastic and online closures it can rapidly reroute while systematically serving accessible demands. In these respects, the study presents a decision support approach that integrates the impact of post‑earthquake landslide risk on disaster logistics within a unified axis of risk‑based area selection and dynamic routing.
Benzer Tezler
- Deprem sonrasında uydu verileri ve yersel veri entegrasyonu ile arazi örtüsü/arazi kullanımı analizi
Land cover/land use analysis after an earthquake through integration of satellite and ground data
CİHANGİR AYDÖNER
Doktora
Türkçe
2005
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiJeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF.DR. DERYA MAKTAV
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Doğal afetler sonrası hasar tespiti verileriyle yapısal/mekansal modelleme
A GIS based model development to assess infrastructure after natural disaster
ÇAĞLAR AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Jeoloji MühendisliğiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiCoğrafi Bilgi Teknolojileri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RAMAZAN CÜNEYT ERENOĞLU
- Afet sonrası konaklama tesislerinin enerji ihtiyacının giderilmesinde sürdürülebilir çözüm önerisi
A sustainable solution proposal to meet the energy need of accommodation facilities post disaster
MUAMMER ŞAHİNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
EnerjiKto Karatay ÜniversitesiEnerji Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA DİDEM TUNÇEZ
- Multi-temporal change detection assessment of Büyükçekmece landslides by multidiciplinary methods
Büyükçekmece heyelanlarının çok zamanlı değişimlerinin multidisipliner yöntemlerle değerlendirilmesi
DENİZ İNAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TOLGA GÖRÜM