Mevlânâ Halid el-Bağdâdî'nin hadis ve sünnet anlayışı
The understanding of hadith and sunnah in the thought of Mawlānā Khālid al-Baghdādī
- Tez No: 1011937
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET BİLEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Nakşibendiyye tarikatının Hâlidiyye kolunun müessisi olarak İslam dünyasında geniş bir etki alanına sahip bulunan Hâlid el-Bağdâdî'nin (ö. 1242/1827) hadis ve sünnet anlayışı, kendi eserleri esas alınarak ilmî bir perspektiften incelenmiştir. Araştırmanın giriş bölümünde çalışmanın önemi, konusu, amacı ve kaynakları ortaya konulmuştur. Birinci bölümde Hâlid el-Bağdâdî'nin hayatı, ilmî çevresi, hocaları, talebeleri ve eserleri ana hatlarıyla ele alınmış; haleflerinin hayatlarını konu edinen biyografik eserler, çağdaşları tarafından kaleme alınan kaynaklar ve günümüzde yapılmış akademik çalışmalardan istifade edilmiştir. İkinci bölümde Bağdâdî'nin hadis ilmiyle münasebeti, aldığı ve verdiği icazetler, hadis eserlerine olan ilgisi, sünnet ve sahabe anlayışı, hadis usulüne dair görüşleri, rivayet metodu ve hadisleri şerh etme usulü ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise başta Ferâidü'l-Fevâid, Ta'lîkât, Risâletü'r-Râbıta ve Mektûbât olmak üzere eserlerinde yer alan rivayetler tahriç edilmiş; kaynak, hüküm ve sıhhat açısından değerlendirilmiştir. Araştırma neticesinde Hâlid el-Bağdâdî'nin yaşadığı dönemde ilim çevreleriyle güçlü bağlar kurduğu, özellikle hadis ilminde temayüz etmiş âlimlerle yakın ilmî münasebet içinde bulunduğu anlaşılmıştır. Beş kişiden hadis icazeti aldığı, dokuz kişiye ise hadis alanında icazet verdiği tespit edilmiştir. Hadis ve sünnet kavramlarının teorik boyutuna dair müstakil değerlendirmelere yer vermemiş olmakla birlikte onun bu alandaki tutumunun genel olarak klasik hadis geleneğiyle örtüştüğü görülmektedir. Sünnet anlayışının kavramsal düzlemden çok amelî boyutuyla ilgilendiği, bu anlayışını da büyük ölçüde mensubu olduğu Şâfiî mezhebi çerçevesinde temellendirdiği anlaşılmaktadır. Bazı tasavvuf ehlinde görülen keşif yoluyla hadis nakli anlayışına ise eserlerinde yer vermediği belirlenmiştir. Bununla birlikte zayıf hadis kullanımını zaman zaman eleştirmiş olmasına karşın, bilhassa faziletü'l-a'mâl kapsamındaki bazı rivayetlerde zayıf ve mevzû hadislere yer verdiği görülmüştür. İncelenen rivayetlerin kaynak dağılımına bakıldığında, eserlerde geçen rivayetlerin %46,94'ünün Buhârî ve Müslim başta olmak üzere birinci derece kaynaklarda yer aldığı tespit edilmiştir. Bağdâdî'nin rivayetlere yaklaşımında muhataba göre bir hassasiyet farkı bulunduğu da dikkat çekici bir husus olarak öne çıkmaktadır: alimlerle yapılan yazışmalarda ve ilmî risalelerde rivayet seçiminde daha titiz davranırken, müritlerine hitaben kaleme aldığı mektuplarda görece daha mütesahil bir tutum sergilediği gözlemlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines, from a scholarly perspective and on the basis of his own works, the hadith and sunnah conception of Khālid al-Baghdādī (d. 1242/1827) — the founder of the Khālidiyya branch of the Naqshbandiyya order and a figure of far-reaching influence across the Islamic world. The introduction delineates the significance, subject matter, aims, and sources of the research. The first chapter offers an overview of Khālid al-Baghdādī's life, intellectual milieu, teachers, students, and writings, drawing upon biographical works dedicated to his successors, sources composed by his contemporaries, and modern academic scholarship. The second chapter provides a detailed examination of Baghdādī's engagement with the science of hadith, encompassing the transmission licenses (ijāzas) he received and granted, his interest in hadith literature, his understanding of the Sunnah and the Companions, his views on the principles of hadith methodology, his approach to transmission, and his method of hadith commentary. The third chapter presents a systematic takhrīj of the traditions cited in his principal works — above all the Farā'id al-Fawā'id, Ta'līqāt, Risālat al-Rābiṭa, and Maktūbāt — evaluating each tradition with regard to its source, legal ruling, and degree of authenticity. The findings of the study indicate that Khālid al-Baghdādī maintained strong ties with scholarly circles during his lifetime and cultivated close intellectual relations with scholars distinguished particularly in the field of hadith. It has been established that he received transmission licenses from five individuals and granted them to nine others. Although he did not engage in systematic theoretical discussion of the concepts of hadith and Sunnah as such, his overall stance in this domain appears to be broadly consonant with the classical hadith tradition. His understanding of the Sunnah is shown to have been oriented more toward practical application than conceptual elaboration, grounded largely within the framework of the Shāfi'ī legal school to which he belonged. The practice, found among certain Sufi scholars, of transmitting hadith by means of unveiling (kashf) finds no place in his works. Nonetheless, notwithstanding his occasional criticism of the use of weak traditions, he is observed to have incorporated weak (ḍa'īf) and fabricated (mawḍū') reports in a number of narrations — particularly those pertaining to the merits of deeds (faḍā'il al-a'māl). An analysis of the source distribution of the examined traditions reveals that 46.94% of the narrations appearing in his works are traceable to primary-tier sources, chief among them al-Bukhārī and Muslim. A further notable feature of Baghdādī's approach to hadith is a discernible variation in rigor according to his intended audience: in his correspondence with scholars and in his scholarly treatises he appears to have exercised greater care in the selection of traditions, whereas in his letters addressed to his disciples he adopted a comparatively more permissive stance.
Benzer Tezler
- Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin“El-ikdu'l Cevherî Fi'l Fark Beyne Kudreti'l Abdi ve Kesbihî İnde'l Mâtürîdî ve'l Eş'arî”adlı eserinin tenkidli neşri ve tahkiki
The message of the fundamental necklace in the di̇fference between the worshi̇p's capaci̇ty and his gai̇n with al matreedy and al ashary for mawlana khaled al baghdady who passed away i̇n 1242 hijri
ABDULKHALEQ ABDULSALAM RAJAB
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinGaziantep ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHMUT ÇINAR
- Muhammed B. Abdullah el-Hânî, hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Muhammad B. Abdullah al-Hani, his life, his works and his understanding of sufism
EMRE CAN ÇOLDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET YILDIZ
- Azerbaycan'da nakşibendîliğin hâlidî-mahmûdî kolu
Khalidi-mahmoudi part of naqshibandiyya in Azerbaijan
İBRAHİM EROL
Doktora
Türkçe
2019
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZAFER ERGİNLİ
- Ahmed b. Süleyman el-Ervâdî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Ahmed b. Süleyman al-Ervâdî 's life, works and his views on sufism
NAZIM ÇINAR
Doktora
Türkçe
2019
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT SANDIKÇI
- Bir tasavvuf apolojisi örneği olarak İbn Âbidîn'in Sellü'l-hüsâm adlı eserinin değerlendirilmesi
The evaluation of Ibn Âbidin's work titled Sellü'l-husâm as an example of apology of sufi
ABDULMECİT SÖKÜTLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHMUD ESAD ERKAYA