Unlocking circular transitions in safety-critical textiles: A causal barrier analysis of the protective clothing industry
Güvenlik açısından kritik tekstillerde döngüsel geçişin önünü açmak: Koruyucu giysi endüstrisinde nedensel engel analizi
- Tez No: 1012026
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL EROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Tekstil ve Tekstil Mühendisliği, Business Administration, Textile and Textile Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, koruyucu giyim endüstrisinde (KGE) geri dönüşümün önündeki engelleri sistematik biçimde haritalayarak, söz konusu engeller arasındaki nedensel yapıyı ortaya koymayı ve sektöre yönelik uygulanabilir stratejik çıkarımlar geliştirmeyi amaçlamaktadır. KGE, yangın müdahale ekiplerinden petrol-gaz, kimya, enerji ve ağır sanayi gibi yüksek riskli sektörlerde çalışan insanların hayatını koruyan, sertifikasyon sürecinden geçmiş özel tekstil ürünlerini kapsamaktadır. Ürünler aramid, modakrilik, UHMWPE gibi ileri teknoloji liflerden çok katmanlı yapılar hâlinde üretilmekte; kullanım ömürleri sonunda ise geri dönüşümü son derece güç bir atık akışı oluşturmaktadır. Araştırma, sıralı karma yöntem (sequential mixed methods) tasarımı çerçevesinde üç ampirik aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, PRISMA 2020 protokolüne göre yürütülen sistematik literatür taraması ve bibliyometrik analiz ile yetmiş hakemli çalışmadan oluşan bir kurum derlemi elde edilmiş; bu derlemden 639 engel ifadesi kodlanarak on bir tematik küme altında 77 benzersiz engel tanımlanmıştır. Araştırmacı odaklı iki adımlı ön eleme süreciyle bu liste, uzman değerlendirmesine uygun 19 maddelik bir enstrümana indirgenmiş; ardından iki turlu değiştirilmiş Delphi yöntemi ile on beş uluslararası sektör uzmanından oluşan panel tarafından doğrulanarak 16 engelden oluşan nihai DEMATEL küme seti oluşturulmuştur. İkinci aşamada klasik DEMATEL analizi uygulanarak engellerin birbirleri üzerindeki nedensel etkileri modellenmiş; neden ve sonuç boyutlarına göre sınıflandırılmış, ayrıca her bir engelin sistem içindeki merkezilik (R + C) ve neden-sonuç rolü (R − C) değerleri hesaplanmıştır. Elde edilen T matrisi ve buna karşılık gelen neden-sonuç diyagramı, düzenleyici çerçeve eksiklikleri, politika ve yönetişim boşlukları, bilgi eksikliği ve malzeme karmaşıklığı gibi engellerin sistemin temel tetikleyicileri olduğunu ortaya koymuştur. Üçüncü aşamada, aynı uzman paneliyle yürütülen yarı-yapılandırılmış görüşmelerle nicel bulgular bağlamsallaştırılmış; engellerin sahadaki işleyiş mekanizmaları, güvenlik uyumu ve kurumsal kabul kısıtları çerçevesinde yorumlanmıştır. Bulgular, KGE'de döngüsel dönüşümün yalnızca teknik bir sorun olmadığını; sıfır-hata güvenlik gerekliliği, sertifikasyon rejimi ve değer zinciri parçalanması ile kesişen çok boyutlu bir yönetişim sorunu olduğunu göstermektedir. Tezin katkıları üç düzeyde özetlenebilir. Kuramsal olarak, güvenlik kısıtının döngüsel ekonomi teorisinde bağlayıcı bir sınır koşulu olarak konumlandırılması; metodolojik olarak, DEMATEL'in KGE engel ekosistemine ilk defa uygulanması; ampirik olarak ise sektörün farklı halkalarını temsil eden on beş uzmandan elde edilen, literatürde eşi bulunmayan bir kanıt tabanının oluşturulması. Elde edilen bulgular, elyaf üreticileri, sertifikasyon kuruluşları, endüstriyel çamaşırhaneler, son kullanıcı organizasyonları, politika yapıcılar ve yatırımcılar için önceliklendirilmiş bir müdahale yol haritası sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to systematically map the barriers to recycling in the protective clothing industry (PCI), reveal the causal structure underlying these barriers, and derive actionable strategic implications for the sector. PCI supplies certified technical garments that protect workers in high-risk industries including firefighting, oil and gas, chemical processing, energy, and heavy manufacturing. These garments combine advanced fibers such as aramids, modacrylics, and ultra-high molecular weight polyethylene into multi-layer composite structures, producing an end-of-life waste stream that is technically, economically, and institutionally difficult to recycle. The research adopts a sequential mixed methods design organized around three empirical phases. The first phase delivers a systematic literature review following PRISMA 2020 guidelines together with a bibliometric analysis of a seventy-article corpus. From this corpus, 639 barrier statements were coded and consolidated into 77 unique barriers organized under eleven thematic clusters. A two-step researcher-led pre-screening reduced this set to a 19-item instrument, which was then validated through a two-round modified Delphi exercise with a panel of fifteen international PCI experts, yielding a final set of sixteen DEMATEL-ready barriers. The second phase applied classical DEMATEL analysis to model the causal interactions among the final barrier set. The same expert panel produced pairwise influence evaluations, processed through the standard DEMATEL procedure to derive the total relation matrix T and the associated cause-and-effect diagram. The resulting structure identifies regulatory framework gaps, policy and governance deficits, knowledge limitations, and material and chemical complexity as the primary root drivers of the recycling system. The third phase used explanatory semi-structured interviews with the same panel to contextualize the quantitative findings and examine the mechanisms through which each barrier operates under safety compliance and institutional acceptance constraints. The findings collectively demonstrate that circular transition in PCI is not merely a technical problem, but a multidimensional governance challenge at the intersection of zero-failure safety requirements, certification regimes, and fragmented value chain structures. The contributions operate at three levels. Theoretically, it positions safety as a binding boundary condition within circular economy theory, a dimension largely absent from existing CE frameworks. Methodologically, it represents the first application of DEMATEL to the PCI recycling barrier ecosystem. Empirically, it draws on fifteen industry experts who would not be reachable through conventional sampling, producing a prioritized intervention roadmap for fiber manufacturers, certification bodies, industrial laundries, end-user organizations, policymakers, and investors.
Benzer Tezler
- Elastplastic analysis in the circular cylinde with a band of pressure
Band basınçlı dairesel silindirlerde elasto-plastik analiz
MUHAMMET CERİT
- Dikdörtgen çelik tahıl silolarının sonlu elemanlar analizi
Finite element analysis of rectangular steel grain silos
ABDULLAH SAFA ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
İnşaat MühendisliğiNecmettin Erbakan Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS DERE
- The dynamic analysis of non-cylindrical viscoelastic helical bars using mixed finite element method
Silindirik olmayan viskoelastik helisel çubukların karışık sonlu eleman yöntemi ile dinamik analizi
MERVE ERMİŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET HAKKI OMURTAG
- Ardgermeli betonarme siloların tasarım esasları
Design principals of post-tensioned reinforced concrete silos
DİLEK DALMIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜLAY AKSU ÖZKUL
- Endüstri mirası kapsamındaki silo yapılarının yeniden işlevlendirme süreçlerinin örnekler üzerinden irdelenmesi
Examining the re-functioning processes of silo structures within the scope of industrial heritage through examples
MEHTAP EMANET
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KUNTER MANİSA