5-6 yaş çocukların benlik algıları: Resim analizi temelli bir karma çalışma
Self-perceptions of 5–6 year-old children: A mixed-methods study based on drawing analysis
- Tez No: 1012111
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÜLÇİN GÜVEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Benlik algısı, Okul öncesi eğitim, Resim analizi, Çocuk resimleri, Öğretmen-öğrenci ilişkileri, Self perception, Preschool education, Picture analysis, Children's paintings, Teacher-student relations
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemdeki 5–6 yaş çocukların benlik algıları ile öğretmen–çocuk ilişkileri arasındaki ilişkiyi çocuk çizimleri aracılığıyla incelemektir. Araştırmada, çocukların benlik algıları ve öğretmenleriyle kurdukları ilişkilere ilişkin nicel bulguların, çocuk resimleri ve resim sonrası sözel anlatımlarla desteklenmesi amaçlanmıştır. Araştırma karma yöntem desenlerinden eş zamanlı yakınsayan karma desen doğrultusunda yürütülmüştür. Araştırmanın nicel çalışma grubunu, İstanbul ilinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı devlet anaokulları ve anasınıflarına devam eden 5–6 yaş grubundaki 267 çocuk ve bu çocukların ebeveynleri oluşturmuştur. Nicel veriler, Demoulin Çocuklar İçin Benlik Algısı Ölçeği, Öğrenci–Öğretmen İlişki Ölçeği – Türkçe Kısa Formu ve Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmıştır. Nitel veriler ise çocukların“kendini çiz”ve“öğretmenini çiz”yönergeleri doğrultusunda oluşturdukları resimler ile resim sonrası yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Çocuk çizimleri, figür büyüklüğü, sayfadaki konum, renk canlılığı, yüz ifadesi, beden bütünlüğü, figürler arası mesafe, yönelim, fiziksel temas, ortak etkinlik ve öğretmen figürüne ilişkin göstergeler doğrultusunda analiz edilmiştir. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, t-testi, ANOVA, korelasyon ve regresyon analizleri kullanılmıştır. Nitel veriler ise içerik ve tematik analiz yoluyla çözümlenmiş, elde edilen bulgular karma yöntem yaklaşımı doğrultusunda birlikte yorumlanmıştır. Araştırma bulguları, çocukların benlik algıları ile öğretmen–çocuk ilişkileri arasında doğrudan anlamlı bir ilişki bulunmadığını göstermiştir. Çocuk çizimlerinden elde edilen görsel göstergelerin öğretmen–çocuk ilişkisini ve benlik algısını yordama gücünün sınırlı olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, kendini çizme resimlerinde renk canlılığı değişkeninin benlik algısını anlamlı düzeyde yordadığı görülmüştür. Nitel bulgular ise çocukların çizimlerinde öğretmenleriyle ilişkilerini yakınlık, birlikte etkinlik yapma, fiziksel temas, duygusal bağ ve destekleyici etkileşimler üzerinden temsil ettiklerini ortaya koymuştur. Benlik algısı ve öğretmen–çocuk ilişkisi düzeylerine göre yapılan nitel karşılaştırmalarda, yüksek benlik algısına sahip çocukların kendilerini daha görünür, ayrıntılı ve olumlu duygusal göstergelerle temsil ettikleri; yakınlık düzeyi yüksek çocukların ise öğretmen figürünü daha yakın, ortak bağlam içerisinde ve ilişkisel yönelim gösterecek biçimde resmettikleri görülmüştür. Buna karşılık çatışmalı ilişki gruplarında figürler arası mesafenin arttığı ve ortak etkinlik göstergelerinin azaldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, çocuk çizimlerinin benlik algısı ve öğretmen–çocuk ilişkisini tek başına açıklayan tanılayıcı araçlar olarak değil çocukların öznel deneyimlerini, duygusal yaşantılarını ve öğretmenleriyle kurdukları ilişkisel temsilleri anlamaya katkı sağlayan destekleyici nitel veriler olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma, erken çocukluk döneminde çocukların içsel dünyalarının ve öğretmenleriyle kurdukları ilişkilerin yalnızca nicel ölçme araçlarıyla değil, çocukların görsel ve sözel anlatımlarıyla birlikte ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study was to examine the relationship between self-perception and teacher–child relationships among preschool children aged 5–6 through children's drawings. The study aimed to support quantitative findings regarding children's self-perceptions and their relationships with teachers through children's drawings and their verbal narratives following the drawing activity. The study was conducted using a convergent parallel mixed-methods design. The quantitative study group consisted of 267 children aged 5–6 attending public preschools and kindergarten classrooms affiliated with the Ministry of National Education in Istanbul, along with their parents. Quantitative data were collected through the Demoulin Self-Perception Scale for Children, the Student–Teacher Relationship Scale – Short Form, and a Personal Information Form. Qualitative data were obtained from children's drawings produced in response to the prompts“draw yourself”and“draw your teacher,”as well as from semi-structured interviews conducted after the drawing activity. Children's drawings were analyzed based on indicators such as figure size, placement on the page, color vividness, facial expression, body completeness, distance between figures, orientation, physical contact, joint activity, and teacher-related visual features. Descriptive statistics, t-tests, ANOVA, correlation, and regression analyses were used to analyze the quantitative data. Qualitative data were analyzed through content and thematic analysis, and the findings were interpreted together in line with the mixed-methods approach. The findings showed that there was no direct significant relationship between children's self-perceptions and teacher–child relationships. The predictive power of visual indicators derived from children's drawings for teacher–child relationships and self-perception was found to be limited. However, color vividness in self-drawings significantly predicted children's self-perception. The qualitative findings revealed that children represented their relationships with teachers through closeness, joint activities, physical contact, emotional bonds, and supportive interactions in their drawings. Qualitative comparisons based on levels of self-perception and teacher–child relationships indicated that children with higher self-perception represented themselves in more visible, detailed, and emotionally positive ways, whereas children with higher levels of closeness depicted teacher figures in closer proximity, within a shared context, and with relational orientation. In contrast, children in conflict-based relationship groups demonstrated greater distance between figures and fewer indicators of joint activities. In conclusion, children's drawings should not be considered diagnostic tools that independently explain self-perception and teacher–child relationships; rather, they should be evaluated as supportive qualitative data that contribute to understanding children's subjective experiences, emotional experiences, and relational representations with teachers. This study highlights the importance of examining children's inner worlds and their relationships with teachers in early childhood not only through quantitative measurement tools but also through children's visual and verbal narratives.
Benzer Tezler
- Okul öncesi dönemde yaratıcı drama eğıitiminin 5-6 yaş grubu çocukların öz düzenleme becerileri ve benlik algıları üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Investigation of the creative drama education's effects on the self-perception and self-regulation skills of the preschool period children aged 5-6
ŞEYMA NUR BENGİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBursa Uludağ ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NALAN KURU
- 5-6 yaş grubu okul öncesi dönem çocuklarının benlik algıları ile ekran maruziyetleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between self-perception and screen exposure of preschool children aged 5-6 years
FATMA TOPAL CAMCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimEge ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞAKİRE OCAK KARABAY
- Farklı sosyokültürel çevrede yaşayan 5-6 yaş çocukların benlik algıları ile psikolojik sağlamlıklarının incelenmesi
Investigation of self perceptions and psychological health of children living in different socio-cultural environments
SEDA ALTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMaltepe ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDAN DOĞAN
- 5-6 yaş arası okul öncesi eğitime devam eden çocukların benlik kavramı algılarının davranış paternleriyle olan ilişkisinin incelenmesi
Examination of 5-6 years old kindergarden students' perception of self concept and its relation with their behavioral pattern
CANAN KİZİROGLU BALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NADİRE GÜLÇİN YILDIZ
- Okul öncesi eğitime devam eden 5-6 yaş çocuklarının bilişsel tempolarına göre benlik algılarının incelenmesi
Analyzing the self perception of 5-6 year old pre-school children according to their cognitive tempo
KEVSER YARALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
PsikolojiGazi ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ABİDE GÜNGÖR AYTAR