Et ve balık kurumunun kuruluşu ve tarihsel gelişiminden bir kesit (1952-2013)
A section from the establishment and historical development of the meat and fish institution (1952-2013)
- Tez No: 1012359
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞULE SANAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Veteriner Hekimliği, Veterinary Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Türkiye'de et ve su ürünleri, gıda güvenliği ve veteriner halk sağlığı politikalarının kurumsallaşmasına öncülük eden Et ve Balık Kurumu'nun (EBK) 1952 yılında kuruluşundan 2013 yılında Et ve Süt Kurumu'na (ESK) dönüşümüne kadar geçen genel tarihsel gelişimini ortaya koymakta ve bu süreci veteriner hekimliği tarihi ile deontolojisi bağlamında değerlendirmektedir. Araştırmanın amacı, EBK'nın sadece bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) olarak değil; veteriner halk sağlığı, gıda güvenliği ve sosyal devlet anlayışının tesisi bağlamında üstlendiği tarihsel rolü ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden retrospektif doküman analizi kullanılmış; Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, kurum yayınları, faaliyet raporları, denetim raporları ve yasal mevzuat taranarak elde edilen veriler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, 1952 yılında Milli Korunma Kanunu'na dayanılarak kurulan EBK, Türkiye'de modern et sanayisinin ve soğuk zincir altyapısının kurucusu olmuştur. Ancak Kurum, ticari kârlılık hedefi ile tanzim satışlar, ordu iaşesi ve üreticiyi koruma gibi sosyal devlet misyonları arasında yapısal bir ikilem yaşamış ve bu durum kronik faaliyet zararlarına neden olmuştur. İdari kadrolarında iktisat kökenli genel müdürlerin veteriner hekim kökenli idarecilere göre ağırlıkta olması, veteriner hekimlerin karar alıcı konumdan uzaklaşmasına yol açmıştır. 1990'lı yıllarda başlayan özelleştirme sürecinde Kurumun EBÜAŞ'a dönüştürülmesi ve tesislerin satılarak, devredilerek ya da kapatılarak tasfiye edilmesi, kombinalardaki veteriner hekim muayenelerini sekteye uğratarak ciddi gıda güvenliği zafiyetleri doğurmuştur. Öte yandan, Kurumun tarihsel süreçte yürüttüğü çok yönlü sosyal ve kültürel faaliyetler, EBK'nın çok boyutlu bir sosyal kalkınma modeli uyguladığını göstermektedir. Sonuç olarak, özelleştirme politikalarının sektörel bazda hedeflenen başarıya ulaşamaması, hayvansal gıda piyasasının serbest piyasa koşullarına terk edilemeyecek kadar stratejik olduğunu kanıtlamış, Kurum 2005 yılında Et ve Balık Kurumu adıyla yeniden kamulaştırılarak 2013'te görev alanına süt piyasası da eklenerek Et ve Süt Kurumu (ESK) adını almıştır. Bu çalışma, EBK'nın sadece bir ticari tarihe değil, Türkiye'nin gıda güvenliği ve veteriner hekimliği vizyonuyla şekillenen tarihsel ve deontolojik bir mirasa sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis study outlines the general historical development of the Meat and Fish Institution (EBK)—which pioneered the institutionalization of meat and fisheries products, food safety, and veterinary public health policies in Turkey—from its establishment in 1952 to its transformation into the Meat and Milk Board (ESK) in 2013, and evaluates this process within the context of veterinary medical history and deontology. The aim of the research is to reveal the historical role undertaken by EBK not merely as a State Economic Enterprise (SEE), but in the context of establishing veterinary public health, food safety, and the concept of the social state. Retrospective document analysis, a qualitative research method, was used in the study; data obtained through the review of the Presidential State Archives, institutional publications, annual reports, audit reports, and legal legislation were analyzed. According to the findings, EBK, established in 1952 based on the National Protection Law, played a foundational role in the development of the modern meat industry and cold chain infrastructure in Turkey. However, the Institution experienced a structural dilemma between the objective of commercial profitability and its social state missions, such as regulatory sales, military provisioning, and producer protection, resulting in chronic operational losses. The dominance of general managers with economics backgrounds over administrators with a veterinary background in its administrative staff led to the marginalization of veterinarians from decision-making positions. During the privatization process that began in the 1990s, the transformation of the Institution into EBÜAŞ and the liquidation of its facilities through sale, transfer, or closure disrupted veterinary inspections at the meat combines, resulting in serious food safety risks. On the other hand, the multifaceted social and cultural activities carried out by the Institution throughout its historical process demonstrate that EBK implemented a multidimensional social development model. In conclusion, the failure of privatization policies to achieve the targeted sectoral success suggested that the animal food market is too strategic to be left to free-market conditions; the Institution was renationalized under the name of the Meat and Fish Board in 2005, and in 2013, with the dairy market added to its mandate, it was renamed as the Meat and Milk Board (ESK). This study reveals that EBK possesses not only a commercial history but also a historical and deontological legacy shaped by Turkey's vision for food safety and veterinary medicine.
Benzer Tezler
- Türkiye eğitim sisteminde denetim ve denetmen yetiştirme sürecinin analizi
Başlık çevirisi yok
SEVİM ÖZTÜRK
- Rights of future generation: Right to environment and access to natural resources
Gelecek nesillerin hakları: Çevre hakkı ve doğal kaynaklara erişim
AFRA TEREN GÜRLÜLER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DEMİRHAN BURAK ÇELİK
- Türkiye'de kamu iktisadi teşebbüsleri gelişimi-hukuki yapısı özelleştirme çalışmaları
Başlık çevirisi yok
MİNE ÖZAYDINLIK
- Türkiye'de sanayi, hizmet ve tarım sektörlerinde özelleştirme uygulamalarının etkileri: Kardemir, Türk Telekom ve EBK örnekleri
Privatization in Turkey and the effects of privatization on agriculture, industry and service sectors, samples of Kardemir, Turk Telekom and EBK
ERSİN MARAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
İşletmeMustafa Kemal Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YILDIZ SAĞLAM ÇELİKÖZ