Otizm spektrum bozukluğuna eşlik eden kaçıngan kısıtlı yiyecek alım bozukluğunda ebeveyn faktörlerinin etkisinin incelenmesi
Examining the role of parental factors in avoidant/restrictive food intake disorder comorbid with autism spectrum disorder
- Tez No: 1012750
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN DENİZ UZUN ÇAKIR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu, Seçici Yeme, Ebeveyn Faktörleri, Okul öncesi dönem, Autism Spectrum Disorder, Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder, Selective Eating, Parent Factors, Preschool Period
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmada, okul öncesi dönemde Otizm Spektrum Bozukluğuna eşlik eden Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alım Bozukluğunun klinik ve ailesel özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, KKYAB eşlik eden OSB tanılı olgular ile KKYAB eşlik etmeyen OSB tanılı olguların ve sağlıklı kontrollerin karşılaştırılması; yeme davranışları, ebeveyn-çocuk ilişkisi, ebeveyn besleme tutumları, annenin depresyon, anksiyete ve stres belirtileri ile otizm belirtilerinin şiddeti açısından değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Ayrıca OSB grubunda KKYAB tanısı ile ilişkili etmenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma Nisan 2025 – Nisan 2026 tarihleri arasında Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğinde yürütülmüş tek merkezli kesitsel bir çalışmadır. Çalışma örneklemini 2–6 yaş aralığında toplam 105 çocuk ve ebeveyni oluşturmuştur. Örneklem, DSM-5-TR tanı ölçütlerine göre Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı alıp Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alım Bozukluğu eşlik eden 35 olgu, KKYAB eşlik etmeyen 35 OSB olgusu ve 35 sağlıklı kontrolden oluşturulmuştur. Katılımcılar, çalışmaya gönüllü olan ve aydınlatılmış onam formunu imzalayan ebeveynler ve çocuklarından seçilmiştir. Veriler, Sosyodemografik Veri Formu, Çocukluk Otizmini Derecelendirme Ölçeği (CARS), Çocuklarda Yeme Davranışını Tarama Ölçeği (ÇOYED), Çocuk-Anababa İlişki Ölçeği (ÇAİÖ), Ebeveyn Besleme Tarzı Anketi (EBTA) ve Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği-21 (DASÖ-21) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde IBM SPSS Statistics 25.0 programı kullanılmış; grup karşılaştırmalarında Kruskal-Wallis testi, kategorik değişkenlerde ki-kare ve exact testler, değişkenler arası ilişkilerde Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. Sürekli değişkenlerin yordayıcılarını incelemek amacıyla hiyerarşik regresyon analizi, OSB grubunda KKYAB tanısını ayırt etmede CARS alt boyutlarının prediktif değerini değerlendirmek amacıyla ROC analizi ve KKYAB için bağımsız risk faktörlerini belirlemek amacıyla lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: OSB, OSB+KKYAB ve sağlıklı kontrol grupları karşılaştırıldığında, ÇOYED alt ölçek puanları ve toplam puan açısından gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmıştır. Yeme reddi, sınırlı çeşitlilik, yıkıcı davranışlar ve toplam ÇOYED puanlarının OSB+KKYAB grubunda hem OSB hem de sağlıklı kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. ÇAİÖ değerlendirmesinde olumlu ilişki, çatışma ve toplam puanlar bakımından gruplar arasında anlamlı farklılık bulunmuş; OSB ve OSB+KKYAB gruplarının sağlıklı kontrole göre daha yüksek puanlara sahip olduğu görülmüştür. EBTA alt ölçekleri içinde yalnızca duygusal besleme puanlarının gruplar arasında anlamlı farklılık gösterdiği ve bu puanların OSB+KKYAB grubunda daha yüksek olduğu saptanmıştır. DASÖ-21 değerlendirmesinde depresyon, anksiyete ve stres puanları her iki klinik grupta sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Toplam puanlar açısından OSB ile OSB+KKYAB grupları arasında anlamlı fark saptanmamakla birlikte, kategorik değerlendirmede OSB+KKYAB grubunda orta ve üzeri düzey anksiyete belirtilerinin daha yüksek oranda bulunduğu, stres belirtilerinin ise daha ağır düzeylerde kümelendiği görülmüştür. CARS değerlendirmesinde toplam puan açısından OSB ve OSB+KKYAB grupları arasında anlamlı farklılık bulunmazken, değişikliğe uyum ile tat, koku, dokunma tepkisi ve kullanımı alt boyut puanlarının OSB+KKYAB grubunda daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizlerinde tüm OSB (n=70)'de ÇOYED toplam puanı ile ÇAİÖ çatışma, EBTA duygusal besleme ve DASÖ-21 anksiyete ve stres puanları arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Hiyerarşik regresyon analizinde duygusal besleme puanının ÇOYED toplam puanının anlamlı bir yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. ROC analizinde CARS değişikliğe uyum alt ölçeğinin OSB grubunda KKYAB tanısını ayırt etmede en yüksek prediktif değere sahip olduğu, tat, koku, dokunma tepkisi ve kullanımı alt ölçeğinin de anlamlı prediktif değer gösterdiği, buna karşın CARS toplam puanının anlamlı bulunmadığı saptanmıştır. Lojistik regresyon analizinde ise DASÖ stres toplam puanı, EBTA duygusal besleme alt boyutu, CARS değişikliğe uyum alt boyutu ve CARS tat, koku, dokunma tepkisi ve kullanımı alt boyutunun KKYAB tanısı için bağımsız yordayıcılar olduğu gösterilmiştir. Sonuç: Çalışmanın bulguları, okul öncesi dönemde OSB'ye eşlik eden KKYAB'nin yalnızca yeme davranışındaki sorunlar ile sınırlı olmadığını; ebeveyn-çocuk ilişkisi, ebeveyn besleme tutumları, annenin ruhsal belirti düzeyi ve otizmin bazı özgül klinik özellikleri ile ilişkili heterojen bir görünüm sergilediğini göstermektedir. Ayrıca KKYAB'nin otizmin genel şiddetinden çok, değişime uyum güçlüğü ve duyusal özellikler gibi daha özgül alanlarla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Bunun yanı sıra, OSB'ye eşlik eden yeme sorunlarının yalnızca çocuğa ait özelliklerle değil, ebeveyn özellikleriyle birlikte değerlendirilmesinin klinik açıdan önemli olabileceği anlaşılmaktadır. Bu bulgular, OSB tanılı okul öncesi çocuklarda yeme sorunlarının otizmin genel klinik görünümü içinde gözden kaçmaması, KKYAB açısından ayrıca değerlendirilmesi ve değerlendirme sürecinde aileye ilişkin etmenlerin de dikkate alınması gerektiğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aimed to examine the clinical and familial characteristics of Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder (ARFID) in preschool children with Autism Spectrum Disorder (ASD). In this context, children with ASD and comorbid ARFID, children with ASD without ARFID, and healthy controls were compared in terms of eating behaviors, parent-child relationship, parental feeding attitudes, maternal depression, anxiety, and stress symptoms, and the severity of autistic symptoms. In addition, factors associated with an ARFID diagnosis within the ASD group were investigated. Method: This was a single-center cross-sectional study conducted between April 2025 and April 2026 at the Child and Adolescent Psychiatry Outpatient Clinic of Manisa Celal Bayar University Hafsa Sultan Hospital. The study sample consisted of a total of 105 children aged 2–6 years and their parents. Based on DSM-5-TR diagnostic criteria, the sample comprised 35 children with ASD and comorbid ARFID, 35 children with ASD without ARFID, and 35 healthy controls. Participants were selected from children and parents who volunteered to participate in the study and signed the informed consent form. Data were collected using the Sociodemographic Data Form, Childhood Autism Rating Scale (CARS), Brief Assessment of Mealtime Behavior in Children (BAMBIC), Child-Parent Relationship Scale (CPRS), Parental Feeding Style Questionnaire (PFSQ), and Depression Anxiety Stress Scales-21 (DASS-21). Statistical analyses were performed using IBM SPSS Statistics 25.0; the Kruskal-Wallis test was used for group comparisons, chi-square and exact tests were used for categorical variables, and Spearman correlation analysis was used to examine relationships between variables. Hierarchical regression analysis was performed to examine predictors of continuous variables, ROC analysis was performed to evaluate the predictive value of CARS subscales in discriminating ARFID within the ASD group, and logistic regression analysis was performed to determine independent predictors of an ARFID diagnosis. Results: When the ASD, ASD+ARFID, and healthy control groups were compared, significant differences were found among the groups in terms of BAMBIC subscale scores and total score. Food refusal, limited variety, disruptive behaviors, and total BAMBIC scores were higher in the ASD+ARFID group than in both the ASD group and the healthy control group. In the CPRS evaluation, significant differences were found among the groups in terms of positive relationship, conflict, and total scores, and both the ASD and ASD+ARFID groups had higher scores than the healthy control group. Among the PFSQ subscales, only emotional feeding scores showed a significant group difference, and these scores were higher in the ASD+ARFID group. In the DASS-21 evaluation, depression, anxiety, and stress scores were significantly higher in both clinical groups than in the healthy control group. Although no significant difference was found between the ASD and ASD+ARFID groups in terms of total scores, categorical analyses showed that moderate or higher levels of anxiety symptoms were more frequent in the ASD+ARFID group, whereas stress symptoms were clustered at more severe levels. In the CARS evaluation, although no significant difference was found between the ASD and ASD+ARFID groups in terms of total score, the adaptation to change and taste, smell, and touch response and use subscale scores were higher in the ASD+ARFID group. Correlation analyses in the overall ASD group (n=70) revealed significant positive correlations between total BAMBIC score and CPRS conflict, PFSQ emotional feeding, and DASS-21 anxiety and stress scores. Hierarchical regression analysis showed that emotional feeding score was a significant predictor of total BAMBIC score. ROC analysis showed that the adaptation to change subscale of the CARS had the highest predictive value for discriminating ARFID within the ASD group, and that the taste, smell, and touch response and use subscale also showed significant predictive value, whereas the total CARS score was not significant. Logistic regression analysis demonstrated that total DASS stress score, the PFSQ emotional feeding subscale, the CARS adaptation to change subscale, and the CARS taste, smell, and touch response and use subscale were independent predictors of an ARFID diagnosis. Conclusions: The findings of this study indicate that ARFID in preschool children with ASD is not limited to eating-related problems alone, but presents a heterogeneous profile associated with the parent-child relationship, parental feeding attitudes, maternal psychiatric symptoms, and certain specific clinical features of autism. In addition, ARFID appears to be related less to overall autism severity and more to specific domains such as difficulty adapting to change and sensory features. Furthermore, it appears clinically important to evaluate eating problems in children with ASD not only in relation to child-specific characteristics but also together with parental characteristics. These findings suggest that eating problems in preschool children with ASD should not be overlooked within the overall clinical presentation of autism, should be assessed separately in terms of ARFID, and that family-related factors should also be taken into account during the evaluation process.
Benzer Tezler
- Otizm spektrum bozukluğu ve kaçıngan/kısıtlı yiyecek alım bozukluğu tanılı çocukların duyu profili, yeme davranışı ve yaşam kalitesinin incelenmesi
An evaluation of the sensory profile, eating behavior and quality of life children diagnosed with autism spectrum disorder and avoidant/restrictive food intake
REYHAN ÇALIŞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
PsikiyatriEge ÜniversitesiÇocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZLI BURCU ÖZBARAN
- Sosyal anksiyete bozukluğu tanılı ergenlerde eşlik eden otizm özelliklerinin algılanan sosyal destek, yalnızlık ve intihar riski üzerine etkisi
The effect of comorbid autism traits on perceived social support, loneliness and suicide risk in adolescents diagnosed with social anxiety disorder
ELİF BURCU BAĞÇELİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. İPEK SÜZER GAMLI
- Otizm Spektrum Bozukluğu tanılı hastalarda Bipolar Bozukluk gelişimi ile miRNA-132, miRNA-134, miRNA-206, miRNA-126 ve miRNA-137 düzeylerinin ilişkisinin incelenmesi
The relationship between miRNA-132, miRNA-134, miRNA-206, miRNA-126, and miRNA-137 levels and comorbidity of Bipolar Disorder in Autism Spectrum Disorder patients
HÜSNA KAAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Psikiyatriİstanbul ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NUSRET SOYLU
- İzmir ilinde üniversite ve eğitim araştırma hastanelerinde görev yapmakta olan çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlık öğrencilerinin otizm spektrum bozukluğu hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors ofpediatric health and diseas specialty residents regardingautism spectrum disorder in University and training andresarch Hospitals in İzmir, Turkey
ÖYKÜ YAVUZ KAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriEge ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEZEN KÖSE
PROF. DR. TEZAN BİLDİK
- Uşak ilinde görev yapan Aile Hekimleri ve Aile Sağlığı çalışanlarının otizm spektrum bozukluğu hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behavior of family physicians and family health workers working in uşak province abpund autism spectrum disorder
HARUN KÖSEOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiUşak ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UTKU ESER