Hadis rivayeti ve tenkidinde yazılı metinlerin rolü
Role of written records in the hadith transmission and criticism
- Tez No: 1012754
- Danışmanlar: PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma yazılı kayıtların hadis rivayet ve tenkit süreçlerindeki rolünü incelemektedir. Ricâl, ilel ve tarih kaynakları esas alınarak yürütülen çalışmada veriler bağlam merkezli okumalarla derlenmiş ve kronolojik bir perspektifle değerlendirilmiştir. Öncelikle yazılı kayıtların nasıl oluşturulduğu meselesi üzerinde durulmuş ve bu bağlamda hadis yazımında benimsenen üç temel tavrın bulunduğu tespit edilmiştir. Dersten önce, ders esnasında ve ders sonrasında yazım şeklindeki bu yazım tavırları eş zamanlı olarak yürütülse de yaygınlıklarının farklı olduğu ve 2./8. asırda râvilerin çoğunlukla hadisleri dersten sonra kaydettikleri görülmüştür. Yazılı kayıtların rivayet sürecindeki kullanımı ve ezberden-kitaptan nakil tercihlerinin tarihsel seyri de bu tezde incelenen konulardandır. Bu bağlamda kitaptan nakil yöntemi müdevvin râvilerin öğrencileriyle başlamışsa da 2./8. yüzyılın sonlarına kadar hadis rivayetinde hâkim tavrın ezberden rivayet olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yazılı kayıtların hadis tenkidine konu olması ise onların bir nakil aracı olarak kullanılmasıyla eş zamanlı olmuştur. Yazılı kayıtların hadis tenkidine yansımaları ilk olarak râvilerin ezberden ve kitaptan nakil tercihlerinin karşılaştırıldığı değerlendirmelerde gözlemlenmiştir. Kitap edinim biçimleri de râvi hakkındaki hükümleri doğrudan etkilemiş; kabul görmeyen yollarla elde edilen kitaptan rivayet kimi durumlarda râvinin yalancılıkla itham edilmesine kadar varmıştır. Rivayetler arasındaki ihtilaflarda ise yazılı kayıtlar bir tercih karinesi olarak kullanılmıştır. Hadis yazım tavırları ile edâ yöntemindeki farklılıkların rivayetlere ne ölçüde yansıdığı karşılaştırmalı analizlerle incelenmiştir. Sonuç olarak güçlü bir ezbere sahip râvilerin kitaptan nakleden râvilerle büyük ölçüde örtüşen rivayetler aktarabildiği, dolayısıyla ezberden nakilde de güvenilirliğin muhafaza edilebildiği görülmüştür.
Özet (Çeviri)
This study investigates the role of written records in the process of hadith transmission and criticism. Relying on rijāl, 'ilal and historical sources, this study compiles data through context-based readings and evaluates them within a chronological perspective. First, the study focuses on how written records were produced, and in this context identifies three main approaches adopted in hadith writing. While these writing practices -namely, writing before, during, and after the lesson- coexisted, it has been established that they differed in prevalence, and in the 2nd/8th century transmitters mostly recorded hadith after the lesson. The use of written records in the transmission process and the historical development of preferences for transmission from memory or written texts are also among the issues examined in this thesis. In this context, although the practice of transmitting from written texts began with the students of compiler transmitters, it has been established that transmission from memory remained predominant until the late 2nd/8th century. As for the emergence of written records as a subject of hadith criticism, it coincided with their use as a means of transmission. The impact of written records on hadith criticism was first observed in evaluations that compare transmitters' preferences for transmission from memory and from written texts. The ways of acquiring books also directly affected judgments about the transmitter; in some cases, transmitting from books obtained through unacceptable means led to the transmitter being accused of lying. As for disagreements among reports, written records were used as a criterion of preference. The extent to which differences in hadith writing practices and methods of transmission are reflected in the reports has been analyzed through comparative analysis. In conclusion, it has been established that transmitters with strong memorization could transmit reports largely consistent with those from written texts, indicating that reliability could also be preserved in transmission from memory.
Benzer Tezler
- Hadis ilmi oluşum döneminde şâz kavramı ve Hanefîlerin şâz anlayışı
The concept of shāz in the period of the formation of hadīth science and Hanafīs' understanding of shāz
MEHMET KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT SAKALLI
- Tahric literatürü ve hadis tenkidindeki yeri
The literature of takhrij and its place in criticism of hadith
ALİ BUDAK
- Hadis ilimlerinde ehl-i bid'at ve rivâyeti: Ebû Mûaz ve Abbâd b. Mansur örneği
In hadith sciences ahl-i bid'at and his narration: Abu Mûaz and Abbâd b. Mansur example
MESUT ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ÇELİK
- İpek ve altın'ın erkeklere haram olduğuna dair rivayetlerin değerlendirilmesi
İpek ve altin'in erkeklere haram olduğuna dai̇r ri̇vayetleri̇n değerlendi̇ri̇lmesi̇
MEHMET DÖNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACI MUSA BAĞCI