6 Şubat Depremi sonrası Antakya için hazırlanan koruma amaçlı imar planlarının bütüncül mekânsal planlama ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi
Evaluation of the conservation-oriented zoning plans prepared for Antakya after the February 6 Earthquakes within the framework of integrated spatial planning principles
- Tez No: 1012830
- Danışmanlar: PROF. DR. NURİYE SAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Antakya, 6 Şubat 2023 Depremleri, Koruma Amaçlı İmar Planı, Bütüncül Mekânsal Planlama, Afet Sonrası Yeniden Yapılanma, Kültürel Miras, Kentsel Dayanıklılık, Antakya, February 6 Earthquakes, Conservation-Oriented Development Plan, Holistic Spatial Planning, Post-Disaster Reconstruction, Cultural Heritage, Urban Resilience
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında ağır yıkıma uğrayan Antakya'nın yeniden planlanma sürecini, koruma amaçlı imar planı (KAİP) perspektifi ve bütüncül mekânsal planlama ilkeleri çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Antakya, çok katmanlı tarihî ve kültürel mirası, özgün sokak dokusu, çarşı sistemi ve çok kültürlü toplumsal yapısıyla Türkiye'nin en önemli tarihî kentlerinden biri olup; deprem, bu özgün kentsel yapıda yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve kültürel düzeyde derin kırılmalar yaratmıştır. Bu bağlamda çalışmanın temel sorusu,“Antakya, büyük bir deprem felaketi sonrasında nasıl bir planlama yaklaşımıyla yeniden inşa edilmelidir ki hem fiziksel olarak dirençli hem de kültürel kimliğini ve sosyal bütünlüğünü koruyan sürdürülebilir bir kentsel çevreye kavuşabilsin?”şeklinde belirlenmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemi çerçevesinde doküman analizi, plan incelemesi ve literatür taraması teknikleri kullanılarak yürütülmüştür. Afet sonrası kentsel iyileşme ve yeniden yapılanmaya ilişkin uluslararası örnekler incelenmiş; Antakya'nın deprem öncesi mekânsal ve sosyo-kültürel yapısı analiz edilmiş; deprem sonrası hasar verileri, uydu görüntüleri ve kurumsal raporlar üzerinden değerlendirilmiştir. Özellikle tarihî çekirdek, sit alanları ve koruma alanları üzerinde yoğunlaşan analizler, koruma amaçlı imar planlarının afet sonrası süreçte üstlenmesi gereken rolü ortaya koymuştur. Bulgular, Antakya'da yeniden yapılanma sürecinin yalnızca konut üretimi ve fiziksel yeniden inşa odaklı yürütülmesinin yeterli olmadığını; koruma, risk azaltımı, sosyal bütünlük ve ekonomik canlılığın eş zamanlı olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir. Tarihî çevredeki dar sokak dokusu, yaşlı ve heterojen yapı stoku ile çok katmanlı kültürel miras yapısı, koruma kararlarının basit yapılaşma düzenlemelerinin ötesinde, dokusal sürekliliği ve kimlik bütünlüğünü gözeten planlama araçlarıyla desteklenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda KAİP'in, yalnızca koruma sınırlarını belirleyen bir plan türü değil; afet risklerini azaltan, etaplı uygulama programı içeren, tasarım kodları ve katılımcı mekanizmalarla güçlendirilmiş stratejik bir çerçeveye dönüştürülmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma kapsamında Antakya için önerilen planlama yaklaşımı; (i) risk temelli yoğunluk ve yer seçimi kararları, (ii) tarihî çekirdek, geçiş alanı ve yeni yapılaşma bölgeleri arasında kademeli alan kurgusu, (iii) kültürel mirasın bağlamıyla birlikte korunması, (iv) yerinde iyileşme ve sosyal konut politikaları, (v) mavi-yeşil altyapı ve ekolojik tasarım ilkeleri ile (vi) katılımcı ve çok aktörlü yönetişim mekanizmalarının birlikte işletilmesine dayanmaktadır. Ayrıca uzaktan algılama verileri ve performans göstergeleri aracılığıyla planın izlenmesi ve güncellenmesi önerilmektedir. Sonuç olarak çalışma, Antakya'nın yeniden yapılanma sürecinde koruma amaçlı imar planlarının merkezi bir rol üstlenmesi gerektiğini; kültürel mirasın korunması ile yeni yapılaşma ihtiyacının ancak bütüncül mekânsal planlama yaklaşımıyla dengelenebileceğini ortaya koymaktadır. Bu tez, afet sonrası tarihî kentlerde planlama pratiğine yönelik kuramsal ve uygulamaya dönük katkılar sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the post–February 6, 2023 earthquake reconstruction process of Antakya within the framework of Conservation-Oriented Development Plans (CODPs) and holistic spatial planning principles. Antakya, one of Türkiye's most historically layered and culturally diverse cities, experienced extensive physical destruction as well as profound social, economic, and cultural disruptions following the earthquakes. Given its dense historic urban fabric, multi-religious heritage, traditional bazaar system, and complex morphological structure, the reconstruction of Antakya requires a planning approach that simultaneously ensures physical resilience and preserves cultural identity and social continuity. The primary research question of this thesis is: How can Antakya be rebuilt after a major earthquake in a way that establishes a physically resilient, culturally sustainable, and socially cohesive urban environment? The research adopts a qualitative methodology based on document analysis, planning document review, satellite image assessment, and an extensive literature review on post-disaster urban recovery and heritage-sensitive planning. Pre-earthquake spatial and socio-cultural characteristics of Antakya were analyzed, followed by an assessment of post-earthquake damage data, institutional reports, and remote sensing outputs. Findings indicate that reconstruction efforts focused solely on rapid housing production and physical rebuilding are insufficient for historic cities such as Antakya. The Conservation-Oriented Development Plan must evolve beyond a regulatory preservation tool and function as a strategic framework integrating disaster risk reduction, phased implementation strategies, design codes, social recovery mechanisms, and participatory governance. The historic core's narrow street network, aged and heterogeneous building stock, and high cultural heritage density necessitate context-sensitive planning instruments that preserve urban morphology while enhancing structural safety. The study proposes a comprehensive planning model structured around six interrelated components: (i) risk-based density and land-use decisions, (ii) a graded spatial zoning system distinguishing conservation core, transition zones, and new development areas, (iii) contextual heritage integration, (iv) on-site recovery and inclusive housing policies, (v) ecological and blue-green infrastructure strategies, and (vi) multi-actor participatory governance mechanisms. Furthermore, the integration of monitoring tools—such as remote sensing data and performance indicators—is recommended to ensure adaptive and evidence-based planning revisions. In conclusion, the research demonstrates that Conservation-Oriented Development Plans must play a central role in Antakya's reconstruction process.
Benzer Tezler
- Doğal afetlerde (deprem) 0-18 yaş çocukların geçici barınma merkezlerindeki (konteyner kent) sağlık değerlendirmeleri: Hatay örneği
Health assessments of children aged 0–18 in temporary shelter centers (container cities) during natural disasters (earthquake): The case of Hatay
ECEM GÜLİSTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HemşirelikHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMEL DEMİR
- 6 Şubat 2023 depremi sonrası Antakya'da bir hafıza mekânı oluşturma önerisi
A proposal for creating a memory space in Antakya after the February 6, 2023 earthquake
TALİN GÜLEN SCHENK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarIşık ÜniversitesiSanat Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EVANGELİA ŞARLAK
- 6 şubat 2023 depremi sonrası alkol ve madde kullanım bozukluğu prevalansı ve etkileyen faktörler: Antakya konteyner kent örneklemi
Prevalence and associated factors of alcohol and substance use disorders following the february 6, 2023 earthquake: Antakya container city sample
HÜLYA ALKAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET HANİFİ KOKAÇYA
- Deprem sonrası Antakya: Afet yönetimi ve göç üzerine yerel deneyimler
Post-disaster Antakya: Local experiences on disaster management and migration
SEMRA KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiAdana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji ÜniversitesiKent Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEVENT DUMAN
- Afet sonrası geçici yerleşim alanlarında kentsel tarım: Hatay Umutkent örneği
Urban agriculture in post-disaster temporary settlements: A case of study Hatay Umutkent
ÖMER FARUK DEREGÖZÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU ERBAŞ GÜRLER