Aristoteles Fizik'inin Ortaçağ'a yansımaları: Yanyalı Esad Efendi
Reflections of Aristotle's Physics in the Middle Ages: Yanyalı Esad Efendi
- Tez No: 1012961
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CAHİD ŞENEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Aristoteles'in Fizik adlı eserinin İslam felsefesi geleneğinde alımlanma ve yorumlanma biçimlerini, erken modern Osmanlı düşüncesinin önemli temsilcilerinden Yanyalı Esad Efendi örneği üzerinden incelemektedir. Çalışmada özellikle Yanyalı'nın Yunanca metne doğrudan erişimi, Latince tercümeyi terminolojik ve kavramsal karşılaştırma aracı olarak kullanması, ayrıca İslam felsefe geleneğindeki yorumlarla Avrupa'daki Latin şerh ve tercüme geleneğini mukayese etmesi üzerinde durulmaktadır. Bu çerçevede tez, Fizik'in İslam felsefi dolaşımındaki seyrini, Arapça ve Süryanice tercümelerini, farklı şerh gelenekleri arasındaki ayrımları ve Yanyalı'nın bu gelenekler karşısındaki yorumlayıcı konumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Aristoteles'ten Yanyalı Esad Efendi'ye uzanan süreçte Fizik'in tarihsel serüveni, ilk tercüme hareketleri ve ilgili metinler ele alınmaktadır. İkinci bölümde, Yanyalı'nın doğa kavramına yaklaşımı, doğal-felsefi araştırma yöntemi ve bu araştırmanın sınırları incelenmekte; kavramların ve terminolojinin gelişimi üzerinde durulmaktadır. Üçüncü bölümde ise Yanyalı'nın İbn Sînâ, İbn Rüşd ve Cottunius ile kurduğu metinsel ve kavramsal ilişki analiz edilerek onun bağımsız felsefi konumu gösterilmeye çalışılmaktadır. Tezde tarihsel, filolojik, karşılaştırmalı, analitik ve eleştirel yöntemler birlikte kullanılmaktadır. Çalışmanın temel kaynaklarını Yanyalı'nın Fizik tercümesi ve şerhleri, Aristoteles'in ilgili eserleri, Yunan ve Latin şerh geleneğine ait metinler ile Müslüman filozofların çalışmaları oluşturmaktadır. Bu kaynak çeşitliliği, çalışmaya yalnızca tarihsel ve filolojik bir boyut kazandırmamakta; aynı zamanda Aristotelesçi fizik bilgisinin farklı dönemlerde nasıl aktarıldığını, dönüştürüldüğünü ve yeniden yorumlandığını göstermesi bakımından Foucault'nun bilgi arkeolojisi kavramıyla ilişkilendirilebilecek bir araştırma zemini sunmaktadır. Ayrıca tez, Yanyalı üzerine yapılmış önceki çalışmaları ve bu çalışmaların sınırlılıklarını da değerlendirmektedir. Erken dönem araştırmalarda görülen yüzeysel okuma biçimleri ile Yanyalı'nın yararlandığı Latin kaynakların yeterince dikkate alınmamış olması özellikle vurgulanmaktadır. Buna karşılık, TÜBİTAK 119K823 projesi gibi çağdaş araştırmaların ortaya koyduğu veriler de dikkate alınarak Yanyalı'nın yetiştiği bilimsel ve felsefi ortam ile doğal felsefe alanındaki özgün katkıları daha bütünlüklü bir biçimde açıklanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the reception and interpretation of Aristotle's Physics within the tradition of Islamic philosophy through the representative case of Yanyalı Esad Efendi, one of the significant figures of early modern Ottoman thought. The study focuses in particular on Yanyalı's direct access to the Greek text, his use of the Latin translation as a tool for terminological and conceptual comparison, and his comparison of the interpretations developed within the Islamic philosophical tradition with those found in the European Latin translation and commentary tradition. Within this framework, the dissertation aims to trace the circulation of the Physics in Islamic philosophical discourse, to examine its Arabic and Syriac translations, to clarify the distinctions among different commentary traditions, and to identify Yanyalı's interpretive position in relation to these traditions. The dissertation consists of three main chapters. The first chapter examines the historical trajectory of the Physics from Aristotle to Yanyalı Esad Efendi, with particular attention to the early translation movements and related texts. The second chapter analyzes Yanyalı's understanding of the concept of nature, his method of natural-philosophical inquiry, and the limits of this inquiry, while also considering the development of key concepts and terminology. The third chapter investigates Yanyalı's textual and conceptual relation to Avicenna, Averroes, and Cottunius, and seeks to demonstrate the independent philosophical position he developed in relation to these figures. The dissertation employs historical, philological, comparative, analytical, and critical methods. Its primary sources include Yanyalı's translation and commentaries on the Physics, Aristotle's relevant works, texts belonging to the Greek and Latin commentary traditions, and the writings of Muslim philosophers. This variety of sources gives the study not only a historical and philological dimension, but also provides a basis for relating it to Foucault's concept of the archaeology of knowledge, insofar as it examines how Aristotelian physical knowledge was transmitted, transformed, and reinterpreted across different periods and intellectual traditions. The study also evaluates previous scholarship on Yanyalı and discusses its limitations. Particular attention is given to the superficial readings found in early studies and to their insufficient use of the Latin sources employed by Yanyalı. By incorporating the findings of recent research, including the TÜBİTAK 119K823 project, the dissertation offers a more comprehensive account of the scientific and philosophical milieu in which Yanyalı was formed and highlights his original contributions to natural philosophy.
Benzer Tezler
- Modern bilimin doğuşunda Galileo deneyciliğinin etkisi
The impact of Galileo's empiricism on the birth of modern science
MERT ÇELİK
- İnsanın insanlaşma sürecinde sanat oluşumlarına yeniden bakış
A Look at the art styles through the humanisation process
AYLA GÖKDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. MÜRTEZA FİDAN
- Aristoteles'in organik evren tasavvurundan modern mekanistik evren tasavvuruna geçişteki süreklilikler ve kopuşlar
Continuities and discontinuities in the transition from the Aristotelian organic worldview to the modern mechanistic worldview
AHMET POLATOĞLU