Bağımsız denetimde yapay zeka destekli robotik süreç otomasyonu uygulaması
Application of artificial intelligence-powered robotic process automation in external auditing
- Tez No: 1012969
- Danışmanlar: PROF. DR. KIYMET ÇALIYURT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: bağımsız denetim, robotik süreç otomasyonu, caats, yapay zeka, denetimin dijitalleşmesi, Bilgisayar destekli denetim, external audit, robotic process automation, caats, artificial intelligence, digitalization of auditing, Independent audit, Computer aided control
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Muhasebe ve Denetim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bağımsız denetim, finansal tabloların doğruluğu ve güvenilirliği konusunda paydaşlara makul güvence sağlanmasında temel bir işlev üstlenmektedir. Ancak artan veri hacmi, işlem karmaşıklığı ve dijitalleşmenin hız kazanması, geleneksel denetim yöntemlerinin özellikle risk değerlendirme, analitik inceleme ve denetim kanıtı toplama süreçlerinde sınırlı kalmasına neden olabilmektedir. Bu durum, bağımsız denetim süreçlerinde daha sistematik, hızlı ve nesnel çözümlere olan ihtiyacı artırmaktadır. Özellikle hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık risklerinin zamanında değerlendirilmesi, denetim kalitesinin artırılması açısından kritik hale gelmiştir. Nitekim ACFE'nin (2024) raporunda da, geç tespit edilen usulsüzlüklerin işletmeler açısından ciddi mali ve itibari kayıplara yol açabildiği belirtilmektedir. Bu bulgular, bağımsız denetim süreçlerinde teknolojik destek mekanizmalarının önemini daha görünür hale getirmektedi Bu tez çalışmasının amacı, bağımsız denetim sürecinde denetçinin mesleki yargısına en fazla ihtiyaç duyulan ve sübjektifliğe açık olan aşamayı belirlemek; bu aşamayı Robotik Süreç Otomasyonu (RPA) ile yeniden tasarlayarak denetim sürecinde nesnelliği ve verimliliği artırmaya yönelik bir model geliştirmektir. Bu kapsamda, literatür taraması ve süreç analizi birlikte değerlendirilmiş; bağımsız denetim sürecinde iyileştirmeye açık alanlar belirlenerek geleneksel yöntemler, bilgisayar destekli denetim teknikleri (CAATs) ve RPA uygulamaları karşılaştırılmıştır. Araştırma bulguları, RPA kullanımının bağımsız denetim süreçlerinde hız, verimlilik, hata azaltma, maliyet tasarrufu, izlenebilirlik ve mevzuata uyum açısından önemli avantajlar sağladığını göstermektedir. Ayrıca yapay zeka destekli analiz yöntemlerinin, denetçinin riskli alanları daha hızlı değerlendirmesine, olağandışı işlem örüntülerini daha erken fark etmesine ve karar destek süreçlerini güçlendirmesine katkı sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'de bağımsız denetim süreçlerinde RPA kullanımını ele alan akademik çalışmaların sınırlı olması, bu çalışmanın literatüre özgün katkı sunma potansiyelini artırmaktadır.
Özet (Çeviri)
Independent auditing plays a fundamental role in providing reasonable assurance to stakeholders regarding the accuracy and reliability of financial statements. However, increasing data volumes, transaction complexity, and the rapid pace of digitalization may limit the effectiveness of traditional audit methods, particularly in risk assessment, analytical review, and audit evidence collection processes. This has increased the need for more systematic, faster, and more objective solutions in independent audit processes. In particular, the timely assessment of material misstatement risks arising from error or fraud has become critical for improving audit quality. As also highlighted in ACFE's (2024) report, delayed detection of irregularities may lead to significant financial and reputational losses for organizations. These findings further emphasize the importance of technological support mechanisms in independent audit processes. The aim of this thesis is to identify the stage in the independent audit process where professional judgment is most required and where subjectivity is most pronounced, and to develop a model that enhances objectivity and efficiency by redesigning this stage through Robotic Process Automation (RPA). Within this scope, a comprehensive literature review and process analysis were conducted; areas open to improvement in the independent audit process were identified, and traditional methods, Computer-Assisted Audit Techniques (CAATs), and RPA applications were comparatively evaluated. The findings indicate that the use of RPA in independent audit processes provides significant advantages in terms of speed, efficiency, error reduction, cost savings, traceability, and regulatory compliance. In addition, AI-supported analytical methods may help auditors assess high-risk areas more quickly, identify unusual transaction patterns at an earlier stage, and strengthen decision support processes. The limited number of academic studies addressing the use of RPA in independent audit processes in Türkiye further increases the potential of this study to make an original contribution to the literature.
Benzer Tezler
- Bağımsız denetim firmalarında yapay zeka uygulamaları ve denetim riski
Artificial intelligence applications in independent audit firms and its effect on audit risk
NİHAT ÖCAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
İşletmeİstanbul ÜniversitesiUluslararası İşletmecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DAVUT PEHLİVANLI
- Bilgi sistemleri denetimi– riskler ve bilgisayar destekli denetim teknikleri: Türkiye uygulaması
Information systems audit– risks and computer-aided audit techniques: Application in Turkey
SEVGİ ŞEKER
- The impact of digitalisation on company law
Dijitalleşmenin şirketler hukukuna etkisi
AYBÜKE KESKİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM KARATEPE KAYA
- Muhasebe denetiminde otomasyon imkan ve sınırları ve bir uygulama denemesi
Automation possibilities and limitations in auditing and an experimental study
ARIKAN TARIK SAYGILI
- Bağımsız denetimde yapay zeka uygulamaları
The use of artificial intelligence in independent audit practices
YUSIF KHALILOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeAkdeniz ÜniversitesiFinans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL CİĞER