Ftalat maruziyetinin kadın ve erkek üreme sistemine etkileri: Endokrin bozucu mekanizmalar ve risk değerlendirme yaklaşımı
Effects of phthalate exposure on the female and male reproductive systems: Endocrine-disrupting mechanisms and risk assessment approach
- Tez No: 1013235
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SONIA SANAJOU, DOÇ. DR. ENİS MACİT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Farmasötik Toksikoloji, Pharmaceutical Toxicology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Lokman Hekim Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ftalatlar, endüstriyel üretim süreçlerinde gıda ambalajları, tıbbi cihazlar, yapı malzemeleri, oyuncaklar ve kişisel bakım ürünleri gibi birçok üründe plastikleştirici olarak yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu sentetik kimyasallar, eklendikleri polimer matrislerine kovalent bağlarla bağlanmadıkları için zamanla matris dışına göç ederek çevreye sızmakta ve yaygın maruziyete yol açmaktadır. İnsan organizması bu maddelere başlıca oral, inhalasyon ve dermal absorpsiyon yollarıyla maruz kalır. Endokrin Bozucu Kimyasallar sınıfında yer alan ftalatlar, hormonal homeostazı bozarak insan sağlığı üzerinde önemli riskler oluşturur. Bu tez çalışması, ftalatların üreme sistemi üzerindeki toksikolojik etkilerini değerlendirmeyi ve di-2-etilheksil ftalat, dibütil ftalat ve di-izononil ftalat gibi yaygın türevlerin hormonal bozulmalar, infertilite ve gelişimsel anomaliler ile ilişkisini güncel literatür ışığında sistematik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Mevcut veriler, erkeklerde sperm kalitesinde azalma, testosteron biyosentezinde düşüş ve testiküler disfonksiyon; kadınlarda ise menstrüel düzensizlikler, over rezervinde azalma ve gebelik komplikasyonları gibi olumsuz etkilerle ilişki olduğunu göstermektedir. Çalışma metodolojisi, 2021-2025 yıllarını kapsayan ve uluslararası veri tabanlarında gerçekleştirilen kapsamlı bir literatür taramasına dayanmaktadır. Bu çalışma, toksikoloji ve halk sağlığı perspektifinden ftalatların üreme sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirerek mevcut bilgi birikimine katkı sağlamayı ve gelecekteki klinik ile deneysel araştırmalara bilimsel temel oluşturmayı hedeflemektedir. Ayrıca maruziyet düzeylerinin azaltılmasına yönelik koruyucu stratejilerin geliştirilmesinin gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda risk değerlendirmesi ve düzenleyici politikalar önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Phthalates are widely used as plasticizers in a broad range of consumer products, including food packaging, medical devices, building materials, toys, and personal care items. Because these synthetic chemicals are not covalently bound to polymer matrices, they tend to migrate into the environment, leading to widespread human exposure. Humans are primarily exposed to these agents through ingestion, inhalation, and dermal absorption. Classified as Endocrine Disrupting Chemicals (EDCs), phthalates disrupt hormonal homeostasis and pose significant risks to human health. This thesis aims to evaluate the toxicological effects of phthalates on the reproductive system and to systematically examine the association between commonly encountered derivatives such as di(2-ethylhexyl) phthalate (DEHP), dibutyl phthalate (DBP), and diisononyl phthalate (DiNP) and hormonal disruptions, infertility, and developmental anomalies, based on current scientific literature. Existing data indicate that phthalate exposure is associated with adverse effects such as reduced sperm quality, decreased testosterone biosynthesis, and testicular dysfunction in males, as well as menstrual irregularities, diminished ovarian reserve, and pregnancy complications in females. The methodology is based on a comprehensive literature review covering the years 2021–2025 conducted using international databases, including PubMed, Web of Science, and Scopus. By evaluating the effects of phthalates on reproductive health from toxicological and public health perspectives, this study aims to contribute to the existing body of knowledge and to provide a scientific basis for future clinical and experimental research. Furthermore, it highlights the necessity of developing protective strategies to reduce exposure levels and emphasizes the importance of risk assessment and regulatory policies in this context.
Benzer Tezler
- İntrauterin hayatta bisfenol-fitalat maruziyeti ve tiroid fonksiyonları üzerine etkileri
The effects of exposure to endocrine disrupting chemicals in the intrauterine life on thyroid function tests during the neonatal period
SERKAN ÖZSOYLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıErciyes ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAMER GÜNEŞ
- Erken puberte tanılı kızlarda endokrin bozucuların (bisfenol A ve fitalat) etkisinin araştırılması
The evaluation of possible role of endocrine disrupters in precocious puberty
AYŞE DERYA BULUŞ
Tıpta Yan Dal Uzmanlık
Türkçe
2013
Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıSağlık BakanlığıÇocuk Endokrinolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESİBE ANDIRAN
- Kadın tipi saç dökülmesine endokrin biyobozucular ve oksidatif stresin etkisi
The impact of endocrine disruptors and oxidative stress on female pattern hair loss
DEVRİM DENİZ KUŞÇU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
DermatolojiAnkara ÜniversitesiDeri ve Zührevi Hastalıklar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE ŞANLI
- Dietil ftalat (DEP) maruziyetinin wistar albino dişi sıçanların tiroit fonksiyonu üzerine genotoksik etkilerinin araştırılması
Investigation of genotoxic effects of diethyl phthalate (DEP) exposure on thyroid function in wistar albino female rats
AYŞE KÖMÜRCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BiyolojiMardin Artuklu ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET CİHAN YAVAŞ
- Prenatal bisfenol A ve/veya di-2-etil hekzil ftalat maruziyetinin erkek üreme sistemi üzerine etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of prenatal bisphenol a and/or di(2-ethylhexyl) phthalate exposure on male reproductive system
AYLİN BALCI
Doktora
Türkçe
2018
Eczacılık ve FarmakolojiHacettepe ÜniversitesiFarmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BELMA GÜMÜŞEL