Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'nin usûl-i fıkıh görüşleri
Abu Mansur al- Maturidi's views of usul al-fiqh (Islamic jurisprudence)
- Tez No: 1013260
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH ÇOLAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hitit Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tez çalışması, H. 3'inci ve 4'üncü asırlarda yaşamış olan Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'nin (ö.333/944) usûl-i fıkıh görüşlerini ortaya koymayı hedeflemiştir. Mâtürîdî, fıkıh usûlünün teşekkül döneminde yaşamış usûlcülerden biridir. Mâtürîdî, kelâmcı ve müfessir kimliğiyle tanınmış ve bu yönleriyle şöhret bulmuş olmakla birlikte, fakih ve usûlcü yönü, müteahhirûn âlimler nezdinde hak ettiği ölçüde bir şöhrete nail olamamıştır. Onun Meʾâhizü'ş-şerâiʿ ve Kitâbü'l-Cedel adlı eserlerinin kaybolmuş olması, usûl-i fıkıh ilmi için büyük bir kayıptır, onun Teʾvîlâtü'l-Kurʾân ve Kitâbü't-Tevhîd adlı eserleri ile Hanefî usûl literatüründe nakledilen görüşleri, Mâtürîdî'nin usûlî düşüncesine dair kapsamlı bilgileri ihtiva eden kaynaklar olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada, Mâtürîdî'nin usûl-i fıkha dair görüşleri zikredilmiş, diğer mezheplerden kendisine muhalif düşen görüşler ve bunların öne çıkan delilleri beyan edilmiş, ardından tercih edilen görüş ortaya konulmuştur. Çalışma, bir giriş, üç ana bölüm ve bir sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci Bölüm: Mâtürîdî'nin yaşadığı çağa genel bir bakış, hayatı ve eserleri ele alınmıştır. İkinci Bölüm: Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'nin usûle dair görüşleri incelenmiştir. Üçüncü Bölüm: Mâtürîdî'nin usûl-i fıkıh görüşlerinin sonraki dönem usûl âlimleri üzerindeki tesiri ve bu görüşlerin fürû-i fıkha olan etkisi analiz edilmiştir. Bu çalışma, Mâtürîdî'nin ilmî şahsiyetinin yalnızca akâid ve tefsir sahalarıyla sınırlı olmadığını, aksine başta usûl-i fıkıh olmak üzere çeşitli şer'î ilimleri de kapsayacak şekilde geniş bir yelpazeye yayıldığını ortaya koymuş ve onun bu alandaki konumunu (ve katkılarını) ispat edilmektedir. Ayrıca çalışma, Mâtürîdî'nin Hanefî geleneğine olan güçlü bağlılığının yanı sıra, fıkıh usulüne dair bazı meselelerde kişisel içtihatlarda bulunduğunu da ortaya koymaktadır. Yine çalışma, onun istidlâl ve nazar (delillendirme ve teorik düşünce) süreçlerinin kurallarına büyük önem verdiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis aims to elucidate the methodological contributions of Abū Mansūr al-Māturīdī (d.333/944), who lived in the second and third centuries of the Hijra, within the discipline of legal theory (usūl al-fiqh). Al-Māturīdī lived during the formative period of Islamic legal theory and was a contemporary of the second generation of legal theorists who succeeded Imām al-Shāfiʿī. Although al-Māturīdī is primarily renowned as a theologian (mutakallim) and exegete (mufassir), he did not achieve widespread recognition among later scholars (mutaʾakhkhirīn) as a jurist (faqīh) and legal theorist (usūlī). The loss of his works, Maʾākhidh al-Sharāʾiʿ (Sources of Legal Norms) and Kitāb al-Jadal (The Book of Dialectic), constitutes a significant loss for the field of legal theory, while also creating a substantial gap in confirming his expertise as a legal theorist. Consequently, a portion of al-Māturīdī's legal theoretical and jurisprudential opinions hâs reached us only in a scattered manner within his extant works, Taʾwīlāt al-Qurʾān (The Interpretations of the Quran) and Kitāb al-Tawhīd (The Book of Divine Unity), alongside narrations attributed to him within the Hanafī legal theory literature. These sources thus emerge as the most comprehensive and extensive references for accessing his opinions on legal theory (usūl) and substantive law (furūʿ). This study presents Imām al-Māturīdī's opinions on legal theory (usūl al-fiqh), states the opposing views from other schools of thought along with their most prominent evidence (adilla), and subsequently establishes the preferred (rājih) opinion. The study consists of an introduction, three main chapters, and a conclusion. Chapter One: Provides a general overview of al-Māturīdī's era, his life, and his works. Chapter Two: Examines Abū Mansūr al-Māturīdī's opinions pertaining to legal theory. Chapter Three: Analyzes the influence of al-Māturīdī's legal theoretical opinions on subsequent legal theorists and the impact of these opinions on substantive law (furūʿ al-fiqh). The study demonstrates that al-Māturīdī's scholarly persona was not confined to the fields of theology (ʿaqāʾid) and exegesis (tafsīr), rather, it extended to various Islamic sciences, including legal theory (usūl al-fiqh), and that his independent legal reasoning (ijtihādāt) in this field warrants further study and analysis. Furthermore, the study shows that while he was distinctly influenced by the Hanafī school, he also possessed specific independent legal opinions (ijtihādāt khāssa). The study also reveals that he placed great emphasis on the strict rules (dawābit) governing the processes of inference (istidlāl) and theoretical reasoning (nazar). Although he did not gain fame in the later classical period (mutaʾakhkhirīn as a legal theorist (usūlī) in the conventional sense, it is understood that his opinions contributed significantly to the formation of the Hanafī school of legal theory.
Benzer Tezler
- Mâtürîdî mezhebinde hüsun-kubuh anlayışının dönüşümü
The transformation of the concept of good and evil (Ḥusn and qubḥ) in the Māturīdī school
YAHYA ZAKARİA AHMAD YAHYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
- Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'ye nispet edilen“Rîsâle fî Mâ lâ Yecûzü'l-Vakfü Aleyhi fi'l-Kur'ân”isimli risâle bağlamında Kur'ân'da vakf ve ibtidâ açısından sakıncalı uygulamalar
Abusive practices in terms of waqf and ibtidâ in the context of the treatise titled Rîsâle fi Ma al Yecûzü'l-Vakfü Alayhi fi'l-Kur'ân en which is compared to Abu Mansûr al-Mâtürîdî
ERKAN AKSU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ATİLLA AKDEMİR
- Ebû mansûr el-Mâtürîdî'nin peygamber ve sünnet anlayışı
Понимание пророка и сунны абу мансуром аль-матуриди
SABIR MURATALİEV
Doktora
Türkçe
2025
DinKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR TATLI
- منهج الإمام الماتريدي في تفسير قصص القرآن الكريم نموذجا (سورة يوسف)
Yûsuf Sûresi bağlamında Mâtürîdî'nin Kur'ân kıssaları tefsir metodu
ABDÜLGAFFAR EMİN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED İSA YÜKSEK
- Ebû Mansûr el-Mâtürîdî ile Nûreddin es-Sâbûnî'nin nübüvvet anlayışlarının mukayesesi
Comparison of the conceptions of prophethood of Abu Mansûr al-Māturīdī and Nūr al-Dīn al-Sābūnī
HACI İSMAİL DOĞAN
Doktora
Türkçe
2023
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH DEMİR