Mâtürîdî mezhebinde hüsun-kubuh anlayışının dönüşümü
The transformation of the concept of good and evil (Ḥusn and qubḥ) in the Māturīdī school
- Tez No: 946690
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Maturidi, Maturidi
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, hüsün ve kubuh ilkesinin Hanefî-Mâtürîdî kelâm geleneğindeki tarihsel ve teorik gelişim ve dönüşümünü incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede öncelikle, mezhebin kurucu ismi olan Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'nin konuya dair yaklaşımı ayrıntılı şekilde ele alınmakta, onun kelâmî sisteminde bu ilkenin ne tür bir işlev üstlendiği tahlil edilmektedir. Ardından, Mâtürîdî'den başlayarak Muhibbullah el-Bihârî'ye kadar uzanan süreçte, bu meseleye katkı sunan, mezhebin genel çizgisine aykırı görüşler geliştiren ya da meseleyi farklı boyutlarıyla ele alan âlimlerin yaklaşımları analiz edilmektedir. Bununla irtibatlı olarak Mâtürîdîliğin hüsün-kubuh meselesi özelinde Eş'arî ve Mu'tezile mezhepleri ile ilişkisi tahlil edilmiş, tarihsel süreçte farklılaşan ihtilaf noktalarına temas edilmiştir. Araştırmanın temel hedefi, hüsün ve kubuh teorisinin Mâtürîdî mezhebi içerisindeki gelişimini tarihsel bağlamda ortaya koymak ve bu teoriye dair mezhep içi farklılaşmaları sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu bağlamda“zâtî”,“aklî”ve“şer'î”olmak üzere üç ayrı düzeyde ele alınan hüsün ve kubuh mertebeleri üzerinden incelenmiştir. Bunun yanında hüsün-kubuh ilkesinin ilâhî fiillerle ilişkili olan“ta'dîl ve tecvîr”bahislerindeki rolüne odaklanılmış, tez boyunca görüşleri tahlil eden alimlerin hüsün-kubuh ilkesine yaklaşımları, söz konusu ilkenin belirleyici olduğu meseleler ışığında tahlil edilmiştir. Bu doğrultuda teklîf-i mâ lâ yutâk, peygamber göndermenin zorunluluğu, marifetullahın vücûbu gibi meseleler, hüsün-kubuh ilkesinin şekillendirdiği fer'î konular olarak incelenmiş ve hüsün-kubuh ilkesine dair teorik bir kabulün kelâmî-usûlî meseleleri nasıl şekillendirdiği gösterilmiştir. Bu kapsamda hüsün-kubuh bahsinin ilâhî hikmet sıfatı ile ilişkisine de çalışma boyunca odaklanılmıştır. Böylece çalışma, Mâtürîdî kelâmında hüsün-kubuh ilkesinin hem kelâm hem de usûl-i fıkıh üzerindeki etkilerini ortaya koyarak, klasik dönemdeki teorik yönelişlerin izini sürmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine the historical and theoretical development and transformation of the principle of husn and qubh (good and evil) within the Hanafī-Māturīdī kalām tradition. In this context, the study first analyzes in detail the approach of Abū Mansūr al-Māturīdī, the founding figure of the school, and investigates the function this principle assumes within his theological system. It then proceeds to analyze the views of later scholars—from al-Māturīdī to Muhibbullāh al-Bihārī—who contributed to the issue, developed positions diverging from the school's mainstream, or addressed the matter from different perspectives. In connection with this, the relationship between the Māturīdī school and the Ashʿarī and Muʿtazilī schools with respect to the husn-qubh issue is also examined, with a focus on the points of divergence that developed throughout history. The primary objective of the research is to trace the development of the husn and qubh theory within the Māturīdī tradition in its historical context and to systematically evaluate intra-school differences concerning this theory. The study explores the principle across three distinct levels—essential (dhātī), rational (ʿaqlī), and scriptural (sharʿī)—and focuses in particular on its role in the discourse on divine actions, specifically in the debates surrounding taʿdīl (divine justice) and tajwīr (divine injustice or wrongdoing). The perspectives of the selected scholars are analyzed in light of theological and legal issues in which this principle plays a decisive role. Accordingly, issues such as taklīf bi-mā lā yutāq (the imposition of obligations beyond human capacity), the necessity of prophethood, and the obligation of knowing God (maʿrifat Allāh) are examined as derivative matters shaped by the ḥusn-qubḥ principle. The study also devotes attention to the relationship between this principle and the divine attribute of wisdom. Thus, the thesis seeks to reveal how the principle of ḥusn and qubḥ influenced both kalām and uṣūl al-fiqh in the Māturīdī tradition, tracing the major theoretical trends of the classical period.
Benzer Tezler
- İmam Maturidi ve Te'vilatü'l Kur'an (Al-i İmran, 1-95- ayetlerin tefsiri)
Başlık çevirisi yok
RAMAZAN DEMİR
- Ebu Mansur Muhammed İbn Muhammed el-Maturidi'nin Te`vilatü`l-Kur`an'ından Suretü`n-Nisa (tenkidi metin)
Başlık çevirisi yok
AYŞE HÜMEYRA ASLANTÜRK
- Hematüri: Eritrosit morfolojisinin faz-kontrast mikroskobunda incelenmesi
Başlık çevirisi yok
KEMAL ANGIN
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
BiyokimyaAnadolu ÜniversitesiBiyokimya Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. KURAL GÜLBAHAR
- Eflatun'da Tanrı anlayışı ve Maturidi kelamı açısından tenkidi
Başlık çevirisi yok
NURİ ADIGÜZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
FelsefeAnkara ÜniversitesiKelam ve İslam Felsefesi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM AGAH ÇUBUKÇU
