Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi
Determining the artificial intelligence literacy levels of social studies teacher candidates
- Tez No: 1013302
- Danışmanlar: PROF. DR. RECEP DÜNDAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler eğitimi, Yapay zeka, Yapay zeka okuryazarlığı, Zeka, Social studies education, Artificial intelligence, Artificial intelligence literacy, Intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Günümüzde dijital ortamların insan hayatının ayrılmaz parçası haline gelmesi ve bu duruma paralel olarak yapay zekâ uygulamalarının pragmatik amaçlara hizmet edecek şekilde ciddi oranlarda kullanımı artış göstermiştir. Bu durumda bireylerin yapay zekâ uygulamalarını eleştirel, sorumlu ve etik ilkelere riayet edecek şekilde kullanılmasını sağlayan yapay zekâ okuryazarlığı becerisi ön plana çıkmış ve öğrenme ve öğretme ortamlarında bu becerinin kazandırılması önemli hale gelmiştir. Bu bakış açısı temel alınarak yapılandırılan, bu araştırmanın temel amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini belirlemektir. Materyal ve Metot: Araştırmanın örneklem grubunu, 2024-2025 akademik yılı bahar döneminde İnönü ve Fırat Üniversitesi'nde öğrenim gören 176 sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini bütüncül bir perspektifle ortaya koymak ve çalışmanın geçerliliğini, güvenirliğini artırmak amacıyla karma araştırma desenlerinden açımlayıcı sıralı desen tercih edilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini belirlemek amacıyla“Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği'' kullanılarak veri toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Ardından, nicel verileri detaylandırmak amacıyla ”Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılarak nitel veriler elde edilmiştir. Bulgular: Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri boyutlar bazında yapılan değerlendirme sonucunda en yüksek ortalamanın ''Farkındalık'' alt boyutunda olduğu görülmektedir. Cinsiyet, sınıf düzeyi ve bilgi teknolojileri kullanma beceri düzeyi değişkenlerinin yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı biçimde değişim gösterdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Ancak anne-baba eğitim durumu, yaş, kardeş sayısı ve günlük internet kullanım süresi değişkenlerinin yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri üzerinde anlamlı farklılık göstermediği saptanmıştır. Sonuç: Araştırma kapsamında elde edilen sonuçlara göre, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin düşük olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca nitel veriler kapsamında elde edilen sonuçlar ise sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlığı becerisinin beraberinde getirmiş olduğu beceri ve yetkinliklere sahip olmadığını göstermektedir. Bu bakımdan, nicel veriler ve nitel veriler aracılığıyla elde edilen bulguların büyük oranda tutarlılık gösterdiği tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Aim / Objective: Today, digital environment have become an integral part of human life, and in parallel with this situation, the use of artificial intelligence applications has increased significantly to serve pragmatic purposes. In this case, the skill of artificial intelligence literacy, which enables individuals to use artificial intelligence applications critically, responsibly, and in accordance with ethical principles, has come to the fore, and it has become important to impart this skill in learning and teaching environments. Based on this perspective, the main objective of this research is to determine the artificial intelligence literacy levels of social studies teacher candidates. Materials and Methods: The sample group of the study consists of 176 social studies teacher candidates enrolled at İnönü and Fırat Universities during the spring semester of the 2024-2025 academic year. An exploratory sequential design was chosen from among mixed research designs in order to reveal the artificial intelligence literacy levels of social studies teacher candidates from a holistic perspective and to increase the validity and reliability of the study. In the first phase of the study, data collection was carried out using the“Artificial Intelligence Literacy Scale”to determine the artificial intelligence literacy levels of social studies teacher candidates. Subsequently, qualitative data were obtained using a“Semi-Structured Interview Form”to elaborate on the quantitative data. Results: The evaluation of social studies teacher candidates' artificial intelligence literacy levels based on dimensions revealed that the highest average was in the“Awareness”sub-dimension. It was found that the variables of gender, grade level, and information technology usage skill level showed statistically significant changes in artificial intelligence literacy levels. However, it was determined that the variables of parents' educational status, age, number of siblings, and daily internet usage time did not show significant differences in artificial intelligence literacy levels. Conclusion: According to the results obtained within the scope of the research, it has been determined that social studies teacher candidates have low levels of artificial intelligence literacy. Furthermore, the results obtained from the qualitative data show that social studies teacher candidates do not possess the skills and competencies that come with artificial intelligence literacy. At this point, it was found that the findings obtained through quantitative and qualitative data were largely consistent.
Benzer Tezler
- Öğretmen adaylarının eğitimde yapay zekâya ilişkin algıları
Preservice teachers' perceptions of artificial intelligence in education
DAMLA ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEL ABİDİN MISIRLI
- Üretken yapay zeka okuryazarlığı : öğretmen adayları üzerine bir araştırma
Investigating the levels of utilization ofartificial intelligence and artificial intelligence literacy
MUSTAFA YAVNIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimHasan Kalyoncu ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM ÜZÜMCÜ
- Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlığı ve yapay zekâ farkındalık düzeylerinin incelenmesi: Bir karma yöntem araştırması
Investigation of social studies teacher candidates technology literacy and artificial intelligence awareness levels: A mixed method research
DİLAN EMLÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH GÖKDEMİR
- Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ farkındalıkları ile 21. yüzyıl dijital okuryazarlık becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between artificial intelligence awareness and 21st century digital literacy of prospective social studies teachers
ATİKE NUR KAÇAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimErciyes ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilgiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELVAN YALÇINKAYA
- Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ uygulamalarına ilişkin farkındalıkları
Awareness of pre-service social studies teachers regarding artificial intelligence applications
DUYGU SELİN ARAMA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL PEHLİVAN YILMAZ