TATAR DESTANLARINDA HAYVAN MOTİFLERİ
ANIMAL MOTIFS IN TATAR EPICS
- Tez No: 1013341
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MÜNİRE BAYSAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Destan, Halk Edebiyatı, hayvan motifi, motif, Tatar destanları, Animal Motif, Epic, Folk Literature, Motif, Tatar Epics
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Halk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Destanlar, bir milletin tarihine ve edebiyatına ışık tutan en önemli eserlerin başında gelmektedir. Türk tarihinin, kültürünün ve edebiyatının ne kadar zengin olduğu sözlü dönemden günümüze uzanan süreçte meydana gelen eserlerde görülmektedir. Tatar destanları da sözlü kültürün devam etmesinde ve yüzyıllardır var olan kültürün korunmasında büyük rol oynamıştır. Bu bakımdan yer yer unutulmaya yüz tutmuş bu eserleri korumak, araştırmak, geliştirmek ve ileriye taşımak önemlidir. Destanlar halk edebiyatında çeşitli açılardan ele alınmıştır. Bu konulardan biri de göçebe kültürün önemli parçası olan hayvanlardır. Bu çalışmada ise Türk dünyası destan geleneği içinde yer alan Tatar destanlarının hayvan motifleri üzerinde durulmuştur. Tatar Destanlarında Hayvan Motifleri adlı tezin birinci bölümünde destanın tanımı ve öneminden bahsedildikten sonra destanlarda sınıflandırma konusuna yer verilmiştir. Daha sonra Tatar Halk Edebiyatı ve Tatar Destan Geleneği üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde motifin tanımı ve konusu açıklanmış daha sonra Stith Thompson'ın Motif Index of Folk Literature adlı eserle bağlantı kurularak tezin temelini oluşturan motif konusu ele alınmıştır. Diğer bölümde Motif Index of Folk Literature'de yer alan“B. Hayvanlar”bölümünün ana başlıkları Türkçe olarak teze eklenmiştir. Motifler çalışılırken Erkan Karagöz'ün“Tatar- Başkurt Sihirli Masalları Üzerine Karşılaştırmalı Motif Çalışması”adlı doktora tezinden faydalanılmıştır. Üçüncü bölümde toplamda 38 destan epizoduna yer verilmiş ve epizotların başında ilgili destanlar hakkında kısa açıklamalar yapılmıştır. Destanların çoğu Sibirya Tatarları'ndan toplanmıştır. Bu konuda daha önce yapılan tüm çalışmalardan dili Tatar Türkçesi olanlar çalışmaya dâhil edilmemiştir. Destanlar mitolojik, kahramanlık, lirik-epik ya da aşk ve kitabî destanlar olarak dört grupta incelenmiştir. Kitabın ilk cildinde mitolojik ve kahramanlık destanları, ikinci ciltte ise lirik ve kitabî destanlar ağırlıktadır. Birinci kitapta Tülek, Tülek Kitabı, Tülek Susılu Destanı, Tülek Kitabı'nın Sonu, Zayatülek ile Sısulu, Yirtöşlik, Altayin Sayin Süme, Mişek Alıp, Yestey Mönki, Kara Kükel, Alıpmemşen, Alpamşa, Alpamşa (farklı varyant), Alpamşa (farklı varyant), Kadış Mergen, Ak Köbik, Ak Köbök, Kür Ulı, Kamber, Cik Mergen, Çura Batır Hikayesi, Çora Batır, Çora Batır (farklı varyant) destanları yer almaktadır. İkinci kitapta Kuzı Kürpeç Bilen Bayansılu, Kuzı Kürpe Bilen Bayan-Sılu, Hurluga ve Hemra, Yusuf Kitabı, Hikayet-i İsa Oğlu Amet, Tahir ile Zühre, Tahir ile Zühre (farklı varyant), Leyla ile Mecnun, Leyla ile Mecnun (farklı varyant), Leyla ile Mecnun (farklı varyant), Şahsenem ile Garip, Seyfülmülk, Büz Yiğit destanları yer alır. Bunlara ek olarak Rüstem Sulti'nin kitabından alınan Edigey Destanı incelenen diğer destan örneğidir. Tezin asıl konusunu oluşturan motiflerin destanlarda tespiti ve incelenmesi bu bölümde yer almıştır. Motifler destanlarda tespit edildikten sonra Motif Index'te gerekli bölümlere eklenmiştir. Motif Index içindeki İngilizce bölümler Türkçeye çevrilmiştir. Kitapta yer almayan motifler yeni bir motif oluşturularak yazılmıştır. Motiflerin altına destanların içinden ilgili bölümler aktarılmıştır. Yine bu bölüme motiflerin daha sağlıklı açıklanabilmesi adına motif dizini eklenmiştir. Destan metinlerinde geçen motiflerin bulunması ve aktarılması konusunda yaptığım BG kısaltmasının açılımı Büşra GÜRDOĞAN'dır. Bu tezin gelecekte yapılacak olan Türk Dünyası çalışmalarına ve Tatar Destanları araştırmalarına öncü olması amaçlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Epics are among the most fundamental works that shed light on the history and literature of a nation. The richness of Turkic history, culture, and literature is evident in the works extending from the oral period to the present day. Tatar epics, too, have played a significant role in the continuation of the oral tradition and the preservation of a culture that has existed for centuries. In this regard, it is essential to preserve, research, develop, and carry forward these works, which are at times on the verge of fading into obscurity. Epics have been examined from various perspectives in folk literature. One of these subjects is animals, which are a vital component of nomadic culture. This study, therefore, focuses on the animal motifs in Tatar epics, which are part of the epic tradition of the Turkic world. The first chapter of the thesis titled“Animal Motifs in Tatar Epics”discusses the definition and importance of epics, followed by a section on classification within epics. Then, Tatar folk literature and the Tatar epic tradition are examined. The second section explains the definition and subject of motifs, and then, by connecting it to Stith Thompson's work, Motif Index of Folk Literature, the topic of motifs, which forms the basis of this thesis, is discussed. The following section appends the main headings of the“B. Animals”section from the“Motif Index of Folk Literature”in Turkish. Erkan Karagöz's doctoral thesis,“Tatar-Başkurt Sihirli Masalları Üzerine Karşılaştırmalı Motif Çalışması”was used as a resource in the study of motifs. The third section includes a total of 38 epic episodes, each beginning with brief descriptions of the respective epics. Most of the epics were collected from Siberian Tatars. All previous studies on this topic in which the language is Tatar Turkish were not included in this study. Epics have been studied in four groups: mythological, heroic, lyric-epic or love, and scriptural epics. The first volume of the book focuses on mythological and heroic epics, while the second volume focuses on lyric and scriptural epics. The first book includes the epics of Tülek, The Book of Tülek, The Epic of Tülek Susılu, The End of the Book of Tülek, Zayatülek and Sısulu, Yirtöşlik, Altayin Sayin Süme, Mişek Alıp, Yestey Mönki, Kara Kükel, Alıpmemşen, Alpamşa, Alpamşa (different variant), Alpamşa (different variant), Kadış Mergen, Ak Köbik, Ak Köbök, Kür Ulı, Kamber, Cik Mergen, The Story of Çura Batır, Çora Batır, and Çora Batır (different variant). The second book includes the epics Kuzı Kürpeç Bilen Bayansılu, Kuzı Kürpe Bilen Bayan-Sılu, Hurluga and Hemra, The Book of Yusuf , Hikayet-i İsa Oğlu Amet, Tahir ile Zühre, Tahir ile Zühre (different variant), Leyla ile Mecnun, Leyla ile Mecnun (different variant), Leyla ile Mecnun (different variant), Şahsenem ile Garip, Seyfülmülk, and Büz Yiğit. In addition, the Edigey Epic, taken from Rüstem Sulti's book, is another example of an epic examined. This section focuses on the identification and analysis of motifs in epics, which constitute the main subject of this thesis. After identifying the motifs in the epics, they were added to the relevant sections in the Motif Index. The English sections within the Motif Index were translated into Turkish. Motifs not included in the book were written by creating new motifs. Relevant excerpts from the epics were included below the motifs. A motif index was also added to this section to facilitate a more accurate explanation of the motifs. The abbreviation BG, which I used for finding and transferring motifs found in epic texts, stands for Büşra GÜRDOĞAN. This thesis aims to serve as a foundation for future studies of the Turkic world and research on Tatar epics.
Benzer Tezler
- Tatar-Başkurt-Çuvaş destanlarında hayvanların işlevlerinin incelenmesi
The study of the functions of animals in the tatar-Bashkir-Chuvash epics
GİZEM KESKİNSU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıAfyon Kocatepe ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ÖZŞAHİN
- Kırgız destanlarında hayvan motifi
Ani̇mal motifs in Kyrgyz epics
ÖZGE KIRCA ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA AHSEN TURAN
- Kazan Tatar destanlarında birey, aile, toplum, devlet yapısı
Individual, family, community and state system in Kazan Tatarian epics
YAVUZ ERTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Halk Bilimi (Folklor)Gaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÜLTEKİN
- Tatar ve Başkurt destanlarında kadın
Women in Tatar and Bashkir epics
ÜMMÜGÜLSÜM ALUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıAfyon Kocatepe ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ÖZŞAHİN
- Kazak, Kırgız ve Tatar destanlarında olağanüstülük motifi
Extraordinary motifs in Kazakh, Kyrgyz and Tatar epics
AYCAN AKÇAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Halk Bilimi (Folklor)Süleyman Demirel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ÖZÇELİK